Mục lục khoá họcĐang ở M4-07
← Khoá Math
0/46 bài đã học xong
Hình học & lượng giác · Bài M4-07 · Bài 7/8 của chương · bài 45/46 của Toán

Arcs, Radians and Sectors

Cung, góc ở tâm, radian, diện tích hình quạt

Học xong bài này bạn làm được gì
Đổi qua lại độ và radian mà không phải nghĩ, và hiểu radian đúng theo định nghĩa của nó — tỉ số giữa độ dài cung và bán kính — vì gần như mọi câu khó của chủ đề này đều nằm ở đó. Tính độ dài cung, diện tích hình quạt, và đi ngược từ diện tích hoặc chu vi quạt về bán kính hay góc ở tâm. Phân biệt góc ở tâm với góc nội tiếp, phân biệt cung với dây cung — hai cặp mà đề cố tình trộn vào nhau.

Bài này gỡ cho bạn chuyện gì

Chủ đề này chỉ có hai phép quy đổimột công thức, nhưng ba thứ đó phải khớp đơn vị với nhau:

- $180^\circ = \pi$ radian — cầu nối giữa hai đơn vị đo góc. - $s = r\theta$ — độ dài cung, chỉ đúng khi $\theta$ tính bằng radian. - Cung và hình quạt là một phần trăm nào đó của cả đường tròn, và phần trăm ấy chính là $\dfrac{\theta}{360^\circ}$ (hoặc $\dfrac{\theta}{2\pi}$).

Nhét thẳng số đo độ vào $s = r\theta$ là lỗi phổ biến nhất của cả chương.

Cần nắm trước khi vào bài

Thuật ngữ của bài — cầm sẵn rồi hãy đọc

Thuật ngữ trong đềTiếng ViệtNhớ thế này
radianradianđơn vị góc "tự nhiên"; $180^\circ = \pi$ rad
arc lengthđộ dài cung$s = r\theta$ với $\theta$ radian
central anglegóc ở tâmđỉnh nằm tại tâm đường tròn
inscribed anglegóc nội tiếpđỉnh nằm trên đường tròn; bằng nửa góc ở tâm cùng chắn một cung
sectorhình quạt"miếng bánh"; diện tích $= \dfrac{\theta}{360^\circ}\pi r^2$
shaded regionphần tô đậmthường là phần còn lại, phải lấy tổng trừ đi
intercepted arccung bị chắncung nằm giữa hai cạnh của góc

Two units for the same angle

An angle can be measured in degrees (a full turn is $360^\circ$) or in radians (a full turn is $2\pi$). Everything follows from one equality.

The conversion

\[ 180^\circ=\pi\ \text{radians} \qquad\Longrightarrow\qquad \text{radians}=\text{degrees}\times\frac{\pi}{180}, \qquad \text{degrees}=\text{radians}\times\frac{180}{\pi}. \]

Ví dụ mẫu

Convert $216^\circ$ to radians, and $\tfrac{5\pi}{12}$ radians to degrees.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Mẹo kiểm tra nhanh: một radian $\approx 57^\circ$. Nếu đổi $216^\circ$ mà ra một số nhỏ hơn $1$, chắc chắn bạn đã nhân nhầm chiều. Và số $\pi$ trong đáp án radian gần như luôn được giữ nguyên chứ không bấm ra số thập phân — đề thật cũng cho phương án dạng $\tfrac{6\pi}{5}$.

What a radian actually is

Definition, and why it matters

An angle of $\theta$ radians at the centre of a circle of radius $r$ cuts off an arc of length \[ s=r\theta \qquad\Longleftrightarrow\qquad \theta=\frac{s}{r}. \] So a radian is a pure ratio: arc length divided by radius. That is why $s=r\theta$ has no conversion factor in it — and why the same formula is wrong by a factor of $\tfrac{\pi}{180}$ if $\theta$ is in degrees.

OABrarc sθsector AOB

Everything about a sector comes from the fraction of the circle it occupies, $\dfrac{\theta}{2\pi}$ in radians or $\dfrac{\theta}{360}$ in degrees: \[ s=\frac{\theta}{360}\cdot 2\pi r=r\theta_{\text{rad}},\qquad A_{\text{sector}}=\frac{\theta}{360}\cdot \pi r^2=\tfrac12 r^2\theta_{\text{rad}} =\tfrac12 r s . \]

Ví dụ mẫu

A circle has radius $12$. A central angle of $45^\circ$ cuts off a sector. Find the arc length and the sector area.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

An arc of length $12$ is cut off by a central angle in a circle of radius $8$. Find the angle in radians and the area of the sector.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Dùng $s=r\theta$ với $\theta$ ghi bằng độ. Đây là lỗi phổ biến nhất của chủ đề: bán kính $9$, góc $40^\circ$ mà viết $s=9\times40=360$. Trước khi thay vào $s=r\theta$ hay $A=\tfrac12r^2\theta$, hãy nhìn lại xem góc đã ở radian chưa.

Ví dụ mẫu

A sector of a circle of radius $10$ has area $30\pi$. What is its central angle, in degrees?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Đừng học thuộc bốn công thức rời rạc. Chỉ cần một ý: hình quạt là một phần của đường tròn, và phần đó là $\tfrac{\theta}{360}$ (hoặc $\tfrac{\theta}{2\pi}$). Cung là phần đó của chu vi, diện tích quạt là phần đó của diện tích hình tròn. Bài nào cho diện tích quạt và hỏi góc thì chia ngược để lấy phần, rồi nhân $360$.

Central angles versus inscribed angles

Inscribed angle theorem

If a central angle and an inscribed angle intercept the same arc, the inscribed angle is half the central angle: \[ \angle ACB=\tfrac12\,\angle AOB \qquad (O \text{ the centre}, \ C \text{ on the circle}). \] Two consequences worth memorising: an angle inscribed in a semicircle is a right angle, and all inscribed angles standing on the same arc are equal.

ABCO130°65°
Ví dụ mẫu

In a circle of radius $18$ with centre $O$, points $A$, $B$, $C$ lie on the circle and $\angle ABC=25^\circ$. What is the length of arc $AC$ that does not contain $B$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Nhân đôi nhầm chiều. Góc nội tiếp là một nửa góc ở tâm, nên khi đề cho góc nội tiếp thì phải nhân 2 để ra góc ở tâm, còn khi đề cho góc ở tâm thì phải chia 2. Cứ vẽ nhanh một hình: góc ở tâm luôn “há” rộng hơn.

Chords are not arcs

A chord is the straight segment joining two points of the circle; the arc is the curved path between them. They are never equal, and the SAT builds distractors out of confusing the two.

Ví dụ mẫu

Circle $O$ has radius $8$, and the chord $\overline{AB}$ also has length $8$. What is the length of minor arc $AB$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

Circle $O$ has radius $4$ and $\angle AOB=90^\circ$. Find the area of the region bounded by chord $\overline{AB}$ and minor arc $AB$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.

Minor arc, major arc, and the leftover sector

Two points on a circle cut it into two arcs whose degree measures add to $360$, and into two sectors whose areas add to $\pi r^2$. Many questions give you one piece and ask for the other.

Ví dụ mẫu

In a circle of radius $9$, minor arc $AB$ measures $140^\circ$. What is the length of major arc $AB$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

A sector of a circle has an arc equal to $\tfrac15$ of the circumference. The other sector, the one left over, has area $40\pi$. Find the radius.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Cụm “the remaining sector” hay “the shaded region” gần như luôn có nghĩa là phần bù. Đừng tính phần được nhắc tới rồi khoanh — đọc lại xem đề hỏi phần nào. Một dòng ghi ra $\theta_{\text{lớn}}=360-\theta_{\text{nhỏ}}$ ngay từ đầu tiết kiệm được cả câu.

Scaling and proportional reasoning

Keep the central angle fixed and scale the radius by $k$: arc length scales by $k$, sector area scales by $k^2$. Keep the radius fixed and scale the angle by $k$: both scale by $k$.

Giải thích tiếng Việt

Câu hỏi kiểu “bán kính gấp ba, góc giữ nguyên thì diện tích quạt thay đổi thế nào” không cần con số nào. Viết thẳng $A=\tfrac12r^2\theta$ rồi thay $r\to3r$: $\tfrac12(3r)^2\theta=9\cdot\tfrac12r^2\theta$. Gấp chín lần. Thay ký hiệu luôn nhanh và an toàn hơn chọn một con số cụ thể rồi tính — nhất là khi cả bán kính lẫn góc cùng đổi.

Ba chỗ mất điểm của dạng này

Dùng $s = r\theta$ với $\theta$ tính bằng độ

Công thức chỉ đúng với radian. Với $r = 10$ và $\theta = 60^\circ$, viết $s = 10 \times 60 = 600$ là sai gấp khoảng $57$ lần. Đổi sang radian trước: $60^\circ = \tfrac{\pi}{3}$, nên $s = \tfrac{10\pi}{3}$.

Nhân đôi nhầm chiều ở góc nội tiếp

Góc nội tiếp = NỬA góc ở tâm. Đề cho góc ở tâm thì chia đôi; cho góc nội tiếp thì nhân đôi. Bốn phương án luôn chứa cả hai kết quả.

Trả lời cả hình tròn khi đề hỏi phần còn lại

"The remaining sector", "the shaded region", "the larger arc" đều nghĩa là phần bù. Tính xong miếng bánh phải hỏi: đề hỏi miếng này hay phần còn lại?

Tự kiểm tra — chữa ngay tại chỗ

Câu 1
A circle has radius $12$. A central angle of $45^\circ$ cuts off a sector. What is the area of that sector?
  1. $18\pi$
  2. $3\pi$
  3. $36\pi$
  4. $6\pi$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Câu 2
In a circle with center $O$, points $A$, $B$, and $C$ lie on the circle. If the central angle $\angle AOB$ measures $130^\circ$, what is the measure, in degrees, of the inscribed angle $\angle ACB$ that intercepts the same arc?
Gõ đáp số rồi bấm Kiểm tra.
Câu 3
An arc of a circle with radius $9$ has length $6$. What is the measure, in radians, of the central angle that cuts off this arc?
Gõ đáp số rồi bấm Kiểm tra.

Tóm tắt bỏ túi

  • $180^\circ = \pi$ rad. Đổi độ → radian: nhân $\dfrac{\pi}{180}$; radian → độ: nhân $\dfrac{180}{\pi}$.
  • $s = r\theta$ chỉ đúng với $\theta$ radian. Đây là lỗi số một của chủ đề.
  • Một radian = góc mà cung dài bằng bán kính — dùng để kiểm tra kết quả lớn hay nhỏ hơn $1$.
  • Cung: $\dfrac{\theta}{360^\circ} \times 2\pi r$ · Quạt: $\dfrac{\theta}{360^\circ} \times \pi r^2$. Làm theo phân số thì dùng thẳng số đo độ.
  • Diện tích đi với $r^2$, độ dài đi với $r$ — dùng để loại phương án lẫn hai loại.
  • Góc nội tiếp = nửa góc ở tâm cùng chắn một cung. Góc chắn đường kính $= 90^\circ$.
  • "Remaining" / "shaded" / "larger" = phần bù, phải lấy tổng trừ đi.
  • Nhân bán kính với $k$: chu vi và cung nhân $k$, diện tích và quạt nhân $k^{2}$.

Làm bài tập của bài này

Bộ M4-07 — 19 câu, chấm ngay trên máy, có đáp án từng câu. Vài câu đầu ở mức nền tảng để chắc tay, phần còn lại từ mức đề thật trở lên.

4 dễ7 khó8 rất khó