Mục lục khoá họcĐang ở M1-05
← Khoá Math
0/46 bài đã học xong
Đại số · Bài M1-05 · Bài 5/11 của chương · bài 9/46 của Toán

Parallel and Perpendicular Lines

Đường song song và đường vuông góc

Học xong bài này bạn làm được gì
Lấy được hệ số góc từ mọi dạng viết của đường thẳng — $y=mx+b$, $Ax+By=C$, hai điểm, bảng giá trị — rồi dựng ngay đường song song hoặc vuông góc đi qua một điểm cho trước. Quan trọng hơn: xử lý được câu mà hệ số là chữ, tức là đề bắt bạn đặt điều kiện chứ không bắt bạn giải. Nhận ra hai chỗ mà quy tắc “tích hai hệ số góc bằng $-1$” không dùng được, và biết khi nào “song song” còn kèm điều kiện hai đường phải khác nhau.

Bài này gỡ cho bạn chuyện gì

Hai luật, và mọi thứ còn lại chỉ là ghi chép: song song thì hệ số góc bằng nhau, vuông góc thì tích hai hệ số góc bằng $-1$.

Nhưng đề không bao giờ đưa hệ số góc ở dạng dễ nhất. Nó giấu trong $Ax + By = C$, trong hai điểm, trong hai giao điểm với hai trục, hoặc trong một chữ cái. Bước tốn điểm nằm ở chỗ lấy hệ số góc ra, không nằm ở chỗ áp luật.

Bài này còn hai chỗ mà luật tích hệ số góc gãy — và đề ra đúng vào đó.

Cần nắm trước khi vào bài

Thuật ngữ của bài — cầm sẵn rồi hãy đọc

Thuật ngữ trong đềTiếng ViệtNhớ thế này
parallelsong song$m_1 = m_2$; trong đề SAT gần như luôn ngầm hiểu là hai đường phân biệt
perpendicularvuông góc$m_1 m_2 = -1$
negative reciprocalnghịch đảo đối dấulật phân số rồi đổi dấu: $\tfrac34 \rightarrow -\tfrac43$
undefined slopehệ số góc không xác địnhđường thẳng đứng $x = h$; không lập được tích
distinctphân biệtkhác nhau, không trùng nhau
perpendicular bisectorđường trung trựcqua trung điểm, vuông góc với đoạn thẳng
midpointtrung điểm$\left(\dfrac{x_1+x_2}{2},\ \dfrac{y_1+y_2}{2}\right)$
$x$-intercept $p$, $y$-intercept $q$giao trục hoành $p$, giao trục tung $q$cho hai điểm $(p, 0)$ và $(0, q)$, hệ số góc là $-\dfrac{q}{p}$

Two rules, and everything else is bookkeeping

Two non-vertical lines in the $xy$-plane with slopes $m_1$ and $m_2$ satisfy:

The two rules
  • Parallel: $m_1=m_2$. Distinct parallel lines never meet; equal slopes with equal $y$-intercepts means the lines coincide.
  • Perpendicular: $m_1m_2=-1$, equivalently $m_2=-\dfrac{1}{m_1}$. The slopes are negative reciprocals: flip the fraction, then flip the sign.

Slope $\tfrac34$ $\;\longrightarrow\;$ parallel slope $\tfrac34$, perpendicular slope $-\tfrac43$.
Slope $-5$ $\;\longrightarrow\;$ parallel slope $-5$, perpendicular slope $\tfrac15$.

Giải thích tiếng Việt

Cả chủ đề này gói gọn trong một câu: tìm cho ra hệ số góc, phần còn lại chỉ là ghi chép. Đề không bao giờ đưa sẵn hệ số góc ở dạng dễ nhất — nó giấu trong $Ax+By=C$, trong hai điểm, trong một bảng, hoặc trong một chữ cái. Bước tốn điểm nằm ở chỗ lấy hệ số góc ra, không phải ở chỗ áp công thức.

Getting the slope out of whatever the question hands you

Four sources of a slope
  • From $y=mx+b$: the slope is $m$, read directly.
  • From $Ax+By=C$ with $B\neq0$: solve for $y$ to get $y=-\dfrac{A}{B}x+\dfrac{C}{B}$, so the slope is $-\dfrac{A}{B}$.
  • From two points $(x_1,y_1)$, $(x_2,y_2)$: the slope is $\dfrac{y_2-y_1}{x_2-x_1}$.
  • From two intercepts, $x$-intercept $p$ and $y$-intercept $q$ (both nonzero): the line passes through $(p,0)$ and $(0,q)$, so the slope is $-\dfrac{q}{p}$.
Ví dụ mẫu

Line $\ell$ has equation $3x-4y=12$. Find the slope of $\ell$, the slope of any line parallel to $\ell$, and the slope of any line perpendicular to $\ell$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Với $Ax+By=C$, hệ số góc là $-\dfrac{A}{B}$ — có dấu trừ và $B$ nằm dưới. Lấy đại $\dfrac{A}{B}$ là lỗi phổ biến nhất của cả chương này. Với $3x-4y=12$, $\dfrac{A}{B}=-\tfrac34$ — đúng bằng số đối của đáp án đúng, và số đó thường có mặt trong bốn phương án.

Building the line the question asks for

Once the slope is known, use point-slope form and stop worrying about which form the answer is “supposed” to be in: \[ y-y_0=m\,(x-x_0)\qquad\text{through }(x_0,y_0)\text{ with slope }m . \]

Ví dụ mẫu

Write an equation of the line through $(-2,5)$ that is perpendicular to $2x+5y=9$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

Line $\ell$ has $x$-intercept $4$ and $y$-intercept $6$. Line $k$ is parallel to $\ell$ and passes through $(8,1)$. What is the $y$-intercept of $k$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.

When the coefficients are letters

This is where the marks sit. If a question gives $ax+by=c$ and calls $a$, $b$, $c$ constants, it is not asking you to solve for $x$ — it is asking you to force a slope condition.

Cross-multiply instead of dividing

For $a_1x+b_1y=c_1$ and $a_2x+b_2y=c_2$: \[ \text{parallel}\;\Longleftrightarrow\; a_1b_2=a_2b_1, \qquad \text{perpendicular}\;\Longleftrightarrow\; a_1a_2+b_1b_2=0 . \] Both statements avoid dividing, so they stay valid even when a coefficient is $0$.

Ví dụ mẫu

In the $xy$-plane, $ax+3y=7$ is parallel to $4x-6y=5$. What is the value of $a$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

Line $kx+8y=3$ is perpendicular to line $6x-5y=11$. What is the value of $k$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Thấy chữ cái trong hệ số là dừng ngay ý định giải $x$ và $y$. Câu hỏi thật sự là: hai hệ số góc phải quan hệ thế nào? Viết một phương trình cho quan hệ đó, giải chữ cái, xong. Trung bình mất khoảng ba dòng — ai bắt đầu bằng cách rút $y$ ra rồi thay số sẽ mất gấp ba thời gian và thường lạc dấu.

Lỗi thường gặp

“Parallel” trong đề SAT hầu như luôn ngầm hiểu là hai đường phân biệt. Nếu cho hệ số góc bằng nhau mà hằng số cũng khớp thì hai phương trình mô tả cùng một đường — lúc đó đề sẽ nói rõ “parallel and distinct” hoặc hỏi luôn giá trị nào của hằng số phải bị loại. Đọc kỹ chữ “distinct”.

The two places the rule breaks

The product rule $m_1m_2=-1$ needs both slopes to exist. A vertical line $x=a$ has no slope at all, so the rule simply does not apply to it.

Horizontal and vertical
  • Every horizontal line $y=b$ is perpendicular to every vertical line $x=a$, even though no product of slopes can be formed.
  • Two vertical lines are parallel to each other; so are two horizontal lines.
  • In $Ax+By=C$, the line is vertical exactly when $B=0$ (and $A\neq0$), and horizontal exactly when $A=0$ (and $B\neq0$).
Ví dụ mẫu

For what value of $a$ are the lines $ax+4y=6$ and $9x+ay=5$ perpendicular?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Bài vừa rồi là bẫy nặng: dùng công thức tích hệ số góc rồi kết luận “không có giá trị nào”, trong khi đáp án đúng là $a=0$ — đúng cái giá trị mà công thức tích không nói được. Cứ thấy tham số đứng ở vị trí hệ số của $x$ hoặc của $y$ là phải thử riêng trường hợp tham số bằng $0$.

Giải thích tiếng Việt

Dùng dạng chéo $a_1a_2+b_1b_2=0$ và $a_1b_2=a_2b_1$ thay cho công thức chia là cách rẻ nhất để không bao giờ rơi vào bẫy đường thẳng đứng. Hai dạng này không có mẫu số, nên chúng đúng cả khi một hệ số bằng $0$.

Perpendicular bisectors and intercept swaps

Perpendicular bisector of $\overline{AB}$

It passes through the midpoint $\left(\dfrac{x_1+x_2}{2},\dfrac{y_1+y_2}{2}\right)$ and has slope equal to the negative reciprocal of the slope of $\overline{AB}$. Every point on it is equidistant from $A$ and $B$.

Ví dụ mẫu

Points $A(-2,3)$ and $B(6,9)$ lie in the $xy$-plane. Find an equation of the perpendicular bisector of $\overline{AB}$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

Line $\ell$ is $y=-\tfrac14x+7$. Line $m$ is perpendicular to $\ell$ and has the same $x$-intercept as $\ell$. What is the $y$-intercept of $m$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Hai từ hay bị đọc lướt: same $x$-interceptsame $y$-intercept. Chúng cho bạn một điểm chứ không cho hệ số góc. Quy trình luôn giống nhau: một điểm cộng một hệ số góc là ra đường thẳng. Thiếu điểm thì đi tìm điểm, thiếu hệ số góc thì đi tìm hệ số góc — đừng trộn hai việc.

Ba chỗ mất điểm của dạng này

Dùng công thức tích hệ số góc rồi kết luận "không có giá trị nào"

Đây là bẫy nặng nhất của bài. Hỏi $a$ nào làm $ax + 4y = 6$ vuông góc với $9x + ay = 5$: với $a \neq 0$ thì tích hai hệ số góc luôn bằng $\tfrac94$, không bao giờ bằng $-1$. Nhưng đáp án đúng là $a = 0$ — đúng cái giá trị mà công thức tích không nói được. Thấy tham số đứng ở vị trí hệ số của $x$ hoặc của $y$ là phải thử riêng trường hợp tham số bằng $0$.

Bỏ qua chữ "distinct"

"Parallel" trong đề SAT hầu như luôn ngầm hiểu là hai đường phân biệt. Nếu hệ số góc bằng nhau mà hằng số cũng khớp thì hai phương trình mô tả cùng một đường — lúc đó đề sẽ nói rõ "parallel and distinct", hoặc hỏi luôn giá trị nào phải bị loại.

Đọc lướt "same $x$-intercept" thành "same slope"

Hai cụm đó cho bạn một điểm, không cho hệ số góc. Vẫn phải đi tìm hệ số góc bằng đường khác. Đọc kỹ xem đề vừa tặng bạn cái gì.

Tự kiểm tra — chữa ngay tại chỗ

Câu 1
In the $xy$-plane, the line with equation $ax + 3y = 7$ is parallel to the line with equation $4x - 6y = 5$. What is the value of $a$?
  1. $-2$
  2. $2$
  3. $-6$
  4. $6$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Câu 2
Line $\ell$ in the $xy$-plane has an $x$-intercept of $4$ and a $y$-intercept of $6$. What is the slope of any line perpendicular to $\ell$?
  1. $-\dfrac32$
  2. $-\dfrac23$
  3. $\dfrac23$
  4. $\dfrac32$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Câu 3
For what value of the constant $a$ are the lines $ax + 4y = 6$ and $9x + ay = 5$ perpendicular in the $xy$-plane?
Gõ đáp số rồi bấm Kiểm tra.

Tóm tắt bỏ túi

  • Song song: $m_1 = m_2$. Vuông góc: $m_1 m_2 = -1$, tức lật phân số rồi đổi dấu.
  • Cả chủ đề gói trong một câu: tìm cho ra hệ số góc, phần còn lại là ghi chép.
  • $Ax + By = C$ có hệ số góc $-\dfrac{A}{B}$ — có dấu trừ, $B$ nằm dưới.
  • Hai giao điểm trục $(p, 0)$ và $(0, q)$ cho hệ số góc $-\dfrac{q}{p}$.
  • Dạng không mẫu số, dùng được cả khi có đường thẳng đứng: song song $\Leftrightarrow a_1b_2 = a_2b_1$; vuông góc $\Leftrightarrow a_1a_2 + b_1b_2 = 0$.
  • Tham số đứng ở vị trí hệ số của $x$ hoặc của $y$ → phải thử riêng trường hợp tham số bằng $0$.
  • Ngang $\perp$ đứng, dù không lập được tích hệ số góc. Hai đường đứng thì song song với nhau.
  • Thấy chữ cái trong hệ số thì đừng giải $x$, $y$ — viết một phương trình cho quan hệ hai hệ số góc rồi giải chữ cái đó.

Làm bài tập của bài này

Bộ M1-05 — 19 câu, chấm ngay trên máy, có đáp án từng câu. Vài câu đầu ở mức nền tảng để chắc tay, phần còn lại từ mức đề thật trở lên.

4 dễ7 khó8 rất khó