Mục lục khoá họcĐang ở M2-06
← Khoá Math
0/46 bài đã học xong
Toán nâng cao · Bài M2-06 · Bài 6/13 của chương · bài 21/46 của Toán

The Discriminant and the Number of Solutions

Biệt thức và số nghiệm — "có đúng một nghiệm", "vô nghiệm"

Học xong bài này bạn làm được gì
Đọc được số nghiệm của một phương trình bậc hai mà không giải nó, chỉ bằng $b^2-4ac$. Xử lí trọn vẹn dạng ra đề chủ lực: cho tham số, hỏi giá trị nào làm phương trình có đúng một nghiệm, có hai nghiệm phân biệt, hay không có nghiệm thực. Nhận ra hai cái bẫy đắt nhất — hệ số $a$ có thể bằng $0$ (lúc đó không còn là bậc hai nữa), và “tiếp xúc” trong hình học phẳng chính là $b^2-4ac=0$ viết bằng ngôn ngữ khác.

Bài này gỡ cho bạn chuyện gì

Biệt thức trả lời câu hỏi "bao nhiêu nghiệm", không trả lời "nghiệm bằng bao nhiêu". Đề nào chỉ hỏi số nghiệm mà bạn ngồi giải ra nghiệm là tự làm mất một phút.

Có một danh sách từ khoá cần dịch thẳng sang $D$, không suy nghĩ:

exactly one solution · a double root · the graph touches the $x$-axis at exactly one point · the line is tangent to the parabola · $ax^2+bx+c$ is a perfect squaretất cả đều là $D = 0$.

Cần nắm trước khi vào bài

Thuật ngữ của bài — cầm sẵn rồi hãy đọc

Thuật ngữ trong đềTiếng ViệtNhớ thế này
discriminantbiệt thức$D = b^2 - 4ac$
distinct real solutionshai nghiệm thực phân biệt$D > 0$
exactly one real solutionđúng một nghiệm thực$D = 0$ — nghiệm kép
no real solutionvô nghiệm thực$D < 0$
double rootnghiệm kép$x = -\dfrac{b}{2a}$
tangenttiếp xúcgặp nhau đúng một điểm $\Rightarrow D = 0$
perfect squarebình phương đúng$ax^2+bx+c$ viết được thành $(px+q)^2$ $\Rightarrow D = 0$
quadratic (trong đề)bậc haichữ này ngầm cho hệ số bậc hai khác $0$

Where the discriminant comes from

The quadratic formula \[ x=\frac{-b\pm\sqrt{b^2-4ac}}{2a} \] does only one thing that can fail: the square root. Everything about how many real solutions exist is decided by the single number underneath it.

The discriminant

For $ax^2+bx+c=0$ with $a\neq 0$, write $D=b^2-4ac$.

  • $D>0$: two distinct real solutions.
  • $D=0$: exactly one real solution, $x=-\dfrac{b}{2a}$ (a double root).
  • $D<0$: no real solution.
Ví dụ mẫu

How many real solutions does $\;3x^2-5x+4=0\;$ have?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Biệt thức trả lời câu hỏi “bao nhiêu nghiệm”, không trả lời “nghiệm bằng bao nhiêu”. Đề nào chỉ hỏi số nghiệm mà bạn ngồi giải ra nghiệm là tự làm mất một phút. Ngược lại, đề hỏi nghiệm cụ thể mà bạn chỉ tính $D$ rồi dừng thì chưa xong việc.

Reading the three cases

There is a fourth piece of information hidden in $D$ that the SAT uses: when $a$, $b$, $c$ are integers and $D$ is a perfect square, the two roots are rational, which is the same as saying the quadratic factors over the integers. When $D>0$ but is not a perfect square, the roots are irrational and come as a conjugate pair.

Ví dụ mẫu

Describe the solutions of $\;2x^2+7x-4=0$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Chỗ sai nhiều nhất trong cả unit này là dấu của $-4ac$ khi $c$ âm. Ở ví dụ trên $c=-4$, nên $-4ac=-4(2)(-4)=+32$, tức là $D=49+32=81$ chứ không phải $49-32=17$. Hệ quả dùng được ngay: hễ $a$ và $c$ trái dấu thì $ac<0$, nên $-4ac>0$ và $D>0$ — chắc chắn hai nghiệm, khỏi tính. Cùng dấu thì không kết luận được gì, phải tính thật.

Parameter questions: making the discriminant zero

The single most common Advanced Math question on this topic gives one coefficient as an unknown letter and says “exactly one solution”. Translate that phrase to $D=0$ immediately.

Ví dụ mẫu

For what value of $c$ does $\;x^2-10x+c=0\;$ have exactly one real solution?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

The equation $\;kx^2+12x+9=0$, where $k$ is a nonzero constant, has exactly one real solution. What is the value of $k$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Từ khoá cần dịch ngay sang $D$, không suy nghĩ: “exactly one solution”, “a double root”, “the graph touches the $x$-axis at exactly one point”, “the line is tangent to the parabola”, “$ax^2+bx+c$ is a perfect square” — cả năm cách nói đều là $D=0$. “No real solution”, “the graph does not intersect the $x$-axis”, “the system has no real solution” đều là $D<0$.

Boundaries and inequalities

When the question says “two distinct real solutions” or “no real solutions”, the answer is a range, and the endpoint is the value that gives exactly one solution. That endpoint is always one of the answer choices, and it is always wrong.

Ví dụ mẫu

For which values of $k$ does $\;x^2+kx+9=0\;$ have two distinct real solutions?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

The equation $\;3x^2+12x+k=0\;$ has two distinct real solutions. What is the greatest integer value of $k$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Đề nói “two distinct real solutions” thì bất đẳng thức là ngặt: $D>0$, không phải $D\geq 0$. Lấy luôn giá trị biên là rơi đúng phương án nhiễu được thiết kế cho lỗi này. Cách tự kiểm: thay giá trị biên vào, nếu ra bình phương đúng của một nhị thức thì đó là nghiệm kép, phải loại.

When the equation might not be quadratic at all

$D=b^2-4ac$ is only meaningful when $a\neq 0$. If the coefficient of $x^2$ is itself the unknown, the value $a=0$ has to be examined separately — and it very often produces a legitimate “exactly one solution” that the discriminant never sees.

Ví dụ mẫu

The equation $\;kx^2+6x+3=0\;$ has exactly one real solution. Find all values of $k$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Đề viết “the quadratic equation $kx^2+\dots$” thì chữ quadratic đã ngầm cho $k\neq 0$, chỉ xét $D=0$. Nhưng đề viết “the equation $kx^2+\dots$” — không có chữ quadratic — thì $k=0$ là một trường hợp hợp lệ và phải xét riêng. Đọc kỹ đúng một chữ đó là chênh nhau một câu.

Lines and parabolas: tangency is $D=0$

To find where a line meets a parabola, set the two expressions equal. The result is a quadratic whose discriminant counts the intersection points: two, one (tangent), or none.

Ví dụ mẫu

For what value of $b$ is the line $\;y=6x+b\;$ tangent to the parabola $\;y=x^2+10x+22$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.

Tangent $\Leftrightarrow$ $D=0$. Crosses twice $\Leftrightarrow$ $D>0$. Misses entirely $\Leftrightarrow$ $D<0$. The same three lines cover every “system of one linear and one quadratic equation” question.

Ba chỗ mất điểm của dạng này

Sai dấu của $-4ac$ khi $c$ âm

Chỗ sai nhiều nhất của cả bài. Với $a = 2$, $c = -4$ thì $-4ac = -4(2)(-4) = +32$, nên $D = 49 + 32 = 81$ chứ không phải $49 - 32$. Hệ quả dùng được ngay: $a$ và $c$ trái dấu thì $D$ chắc chắn dương, tức luôn có hai nghiệm.

Lấy dấu $\geq$ khi đề nói distinct

"Two distinct real solutions" là bất đẳng thức ngặt: $D > 0$, không phải $D \geq 0$. Lấy luôn giá trị biên là rơi đúng phương án nhiễu dựng cho lỗi này.

Quên trường hợp hệ số bậc hai bằng $0$

Đề viết "the quadratic equation $kx^2 + \dots$" thì chữ quadratic đã ngầm cho $k \neq 0$. Nhưng đề viết "the equation $kx^2 + \dots$"không có chữ đó — thì $k = 0$ là một trường hợp phải xét riêng.

Tự kiểm tra — chữa ngay tại chỗ

Câu 1
In the equation $x^{2} + kx + 25 = 0$, $k$ is a positive constant. If the equation has exactly one real solution, what is the value of $k$?
Gõ đáp số rồi bấm Kiểm tra.
Câu 2
The graph of $y = x^{2} + k$ and the line $y = 4x - 1$ intersect at exactly one point in the $xy$-plane. What is the value of the constant $k$?
  1. $-3$
  2. $1$
  3. $3$
  4. $5$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Câu 3
For which values of the constant $c$ does the equation $x^{2} + 6x + c = 0$ have two distinct real solutions?
  1. $c < 9$
  2. $c \leq 9$
  3. $c > 9$
  4. $c \geq 9$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.

Tóm tắt bỏ túi

  • $D = b^2 - 4ac$. $D>0$: hai nghiệm phân biệt · $D=0$: một nghiệm kép · $D<0$: vô nghiệm thực.
  • Biệt thức trả lời "bao nhiêu nghiệm", không trả lời "nghiệm bằng bao nhiêu". Đừng giải khi đề chỉ hỏi số nghiệm.
  • Dịch thẳng sang $D = 0$: exactly one solution · double root · touches the $x$-axis at one point · tangent · perfect square.
  • $a$ và $c$ trái dấu $\Rightarrow$ $D$ chắc chắn dương — hai nghiệm, khỏi tính.
  • Chỗ sai nhiều nhất: dấu của $-4ac$ khi $c$ âm. Viết $a$, $b$, $c$ kèm dấu ra lề.
  • Distinct $\Rightarrow$ dấu ngặt. Thử luôn giá trị biên để biết nhận hay loại.
  • Hệ đường thẳng $+$ parabol: ép về một phương trình bậc hai trước, rồi mới xét $D$.
  • Đề không có chữ quadratic thì phải xét riêng trường hợp hệ số bậc hai bằng $0$.

Làm bài tập của bài này

Bộ M2-06 — 21 câu, chấm ngay trên máy, có đáp án từng câu. Vài câu đầu ở mức nền tảng để chắc tay, phần còn lại từ mức đề thật trở lên.

4 dễ9 khó8 rất khó