Mục lục khoá họcĐang ở M1-08
← Khoá Math
0/46 bài đã học xong
Đại số · Bài M1-08 · Bài 8/11 của chương · bài 12/46 của Toán

Word Problems Leading to Systems

Bài toán lời văn dẫn tới hệ phương trình

Học xong bài này bạn làm được gì
Dịch một đoạn văn thành đúng hai phương trình, nhanh và không sai đơn vị. Xử lý trọn bốn họ đề ruột: đếm–giá trị, phần trăm–hỗn hợp, tốc độ–thời gian, và so sánh hai gói dịch vụ. Quan trọng không kém: biết lúc nào nghiệm đại số bị chính ngữ cảnh loại bỏ, và luôn trả lời đúng đại lượng mà đề hỏi — phần lớn điểm mất ở chủ đề này không nằm ở phép tính.

Bài này gỡ cho bạn chuyện gì

Bài lời văn dẫn tới hệ hai ẩn. Cấu trúc của gần như mọi bài dạng này là một phương trình đếm và một phương trình cân:

$x + y = $ tổng số món, và $px + qy = $ tổng giá trị.

Phương trình đầu đếm vật; phương trình sau cân chúng theo giá. Hai phương trình đó không bao giờ được cộng vào nhau, và nếu trong một dòng của bạn vừa có số lượng vừa có tiền mà không có hệ số giá đi kèm thì dòng đó chắc chắn sai.

Cần nắm trước khi vào bài

Thuật ngữ của bài — cầm sẵn rồi hãy đọc

Thuật ngữ trong đềTiếng ViệtNhớ thế này
count equationphương trình đếm$x + y = $ tổng số vật
value equationphương trình giá trị$px + qy = $ tổng tiền / tổng khối lượng
concentrationnồng độphần trăm chất tan; nồng độ không cộng được
solution (chemistry)dung dịchkhác hẳn nghĩa "nghiệm" của phương trình
how many morenhiều hơn bao nhiêuhỏi hiệu, không hỏi từng số
combinedgộp lạidấu hiệu của phương trình tổng
respectivelylần lượtgắn số với vật theo đúng thứ tự đã liệt kê

Two names, two sentences

A word problem becomes a system the moment two unknown quantities appear and the passage gives two independent facts about them. The work is mechanical if it is done in this order.

  1. Name the two unknowns with a letter and a unit: “$a=$ number of adult tickets”, not just “$a=$ adults”.
  2. Find the two facts. Each fact is one sentence, and each becomes one equation.
  3. Check the units inside each equation. Every term of an equation must carry the same unit — tickets with tickets, dollars with dollars.
  4. Solve, then re-read the last line of the question.

Almost every two-variable story on the test is built from a count equation and a value equation: \[ x+y=\text{(total number of items)},\qquad px+qy=\text{(total value)} . \] The first counts things; the second weighs them. They can never be added together.

Giải thích tiếng Việt

Cái làm học sinh Việt Nam mất điểm ở dạng này gần như không bao giờ là đại số — mà là bước đặt ẩn. Hai mẹo giữ cho bước đó sạch: (1) viết đơn vị ngay cạnh chữ cái, (2) đọc lại từng phương trình thành lời. Nếu đọc lên nghe vô nghĩa (“240 cái vé bằng 2432 đô”), phương trình sai — dừng lại sửa, đừng giải tiếp.

Count-and-value pairs

Ví dụ mẫu

A theater sells adult tickets for $12 and student tickets for $8. One evening it sold $240$ tickets and collected $2,432. How many student tickets were sold?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

Notebooks cost $3.00 each and pens cost $1.50 each. Riley bought $22$ items in total and spent $49.50. How many notebooks did Riley buy?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Cộng nhầm hai phương trình khác đơn vị. “$240$ vé” và “$2432” không bao giờ đứng chung một phương trình. Nếu trong một dòng vừa có số lượng vừa có tiền mà không có hệ số giá đi kèm, dòng đó chắc chắn sai.

Percent and mixture

Concentration problems look different but obey the same count–value shape: volume plays the role of count, and amount of substance plays the role of value. \[ \underbrace{x+y=V}_{\text{total volume}},\qquad \underbrace{c_1x+c_2y=c\,V}_{\text{total amount of the substance}} . \]

Giải thích tiếng Việt

Quy tắc một dòng cho mọi bài pha trộn: nồng độ $\times$ thể tích $=$ lượng chất. Lượng chất cộng được, còn nồng độ thì không — trộn dung dịch $20\%$ với dung dịch $50\%$ không ra $70\%$, và cũng không nhất thiết ra $35\%$. Hai bài toán tiền lãi theo lãi suất khác nhau chạy đúng cùng công thức này, chỉ đổi tên: lãi suất $\times$ vốn $=$ tiền lãi.

Ví dụ mẫu

A chemist mixes a $20\%$ acid solution with a $50\%$ acid solution to obtain $60$ mL of a $30\%$ acid solution. How many millilitres of the $50\%$ solution are used?

Thử tự làm ra giấy trước đã.

Rate, distance, and two-part trips

Two motion facts turn into two equations through $\text{distance}=\text{rate}\times\text{time}$. Decide first what is shared: two travellers meeting share the time; a single traveller splitting a trip shares neither rate nor time but shares the totals.

Ví dụ mẫu

Two cars start $300$ miles apart and drive toward each other along the same road. They meet after $2.5$ hours. One car travels $12$ mph faster than the other. Find the slower speed.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

A technician is paid $15 per hour on weekdays and $22 per hour on weekends. Last week she worked $34$ hours and earned $622. How many weekend hours did she work?

Thử tự làm ra giấy trước đã.

When the context rejects the algebra

Every unknown in these stories is a physical quantity, so it inherits restrictions the equations know nothing about: a number of crates must be a non-negative integer, a length must be positive, a percentage must sit between $0$ and $100$.

Ví dụ mẫu

Small crates weigh $10$ kg each and large crates weigh $15$ kg each. A truck is reported to be carrying $40$ crates with a total weight of $700$ kg. How many large crates are on the truck?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Three ways the story overrules the algebra
  • The solution is negative where only non-negative values make sense.
  • The solution is a fraction where only whole items make sense.
  • The solution exists but violates a stated cap (“at most $60$ items”, “fewer than $10$ hours”).

In each case the correct response is not “recompute” — it is to report that the described situation cannot occur, or to pick the nearest value the context does allow.

Lỗi thường gặp

Bài ra nghiệm không nguyên và học sinh làm tròn cho “đẹp”. Nếu đề hỏi số vật thể thì nghiệm lẻ nghĩa là đọc sai đề hoặc dữ kiện mâu thuẫn — không phải chỗ để làm tròn. Chỉ được làm tròn khi chính đề nói “tối đa” hay “tối thiểu”.

Reading the question that is actually asked

The system is set up to find $x$ and $y$, but the final line very often asks for something built out of them: the difference, the sum, one of them expressed in other units, or the value of a third quantity.

Ví dụ mẫu

A theater charges $9 per adult ticket and $6 per child ticket. On Tuesday it sold $180$ tickets and collected $1,395. How many more adult tickets than child tickets were sold?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

The sum of the digits of a two-digit number is $11$. Reversing its digits produces a number that is $27$ greater than the original. What is the original number?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Trước khi khoanh, gạch chân đúng cụm cuối cùng của đề: how many students, how many more, what is the total value, the value of $x+y$. Ba trong bốn phương án nhiễu của câu dạng này là những số bạn đã thực sự tính đúng trên nháp — chỉ là không phải số được hỏi.

Lỗi thường gặp

Giải ra $x$ đẹp rồi khoanh ngay. Ở ví dụ rạp phim, cả $105$ và $75$ đều xuất hiện trong bốn phương án; đáp án đúng là $30$, con số duy nhất chưa ai viết ra trên nháp.

Ba chỗ mất điểm của dạng này

Cộng nhầm hai phương trình khác đơn vị

"$240$ vé" và "$\$2432$" không bao giờ đứng chung một phương trình. Đây là lỗi phá cả bài mà nhìn qua rất khó thấy, vì phương trình vẫn giải ra một con số.

Làm tròn nghiệm lẻ cho "đẹp"

Đề hỏi số vật thể mà nghiệm ra lẻ nghĩa là bạn đọc sai đề hoặc dữ kiện mâu thuẫn — không phải chỗ để làm tròn. Chỉ được làm tròn khi chính đề nói "tối đa" hay "tối thiểu".

Khoanh con số đầu tiên tính ra

Ở bài rạp phim, cả $128$ lẫn $240$ đều có mặt trong bốn phương án, mà đáp án đúng là $112$ — con số duy nhất bạn phải tính thêm một bước nữa mới có. Ba trong bốn phương án nhiễu của dạng này là những số bạn đã thực sự tính đúng trên nháp.

Tự kiểm tra — chữa ngay tại chỗ

Câu 1
A theater sells adult tickets for $\$12$ and student tickets for $\$8$. One evening it sold $240$ tickets and collected $\$2{,}432$. How many student tickets were sold?
  1. $112$
  2. $128$
  3. $136$
  4. $240$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Câu 2
A chemist mixes a $20\%$ acid solution with a $50\%$ acid solution to obtain $60$ milliliters of a $30\%$ acid solution. How many milliliters of the $50\%$ solution are used?
  1. $20$
  2. $30$
  3. $40$
  4. $45$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Câu 3
Two cars start $300$ miles apart and drive toward each other along the same road. They meet after $2.5$ hours. One car travels $12$ miles per hour faster than the other. What is the speed, in miles per hour, of the slower car?
Gõ đáp số rồi bấm Kiểm tra.

Tóm tắt bỏ túi

  • Khuôn của gần như mọi bài: một phương trình đếm ($x+y=$ tổng số) và một phương trình giá trị ($px+qy=$ tổng tiền). Không bao giờ trộn hai đơn vị vào một dòng.
  • Đặt ẩn kèm đơn vị, rồi đọc lại từng phương trình thành lời. Đọc lên nghe vô nghĩa thì phương trình sai.
  • Pha trộn: nồng độ $\times$ thể tích $=$ lượng chất. Lượng chất cộng được, nồng độ thì không.
  • Chuyển động ngược chiều: hai quãng đường cộng lại. Cùng chiều đuổi nhau: hai quãng đường trừ nhau.
  • Nghiệm âm, nghiệm lẻ, hay vượt trần đề nêu → đọc sai đề, không phải chỗ để làm tròn.
  • Gạch chân cụm cuối của đề: how many students, how many more, the total value, the value of $x+y$. Ba phương án nhiễu là ba con số bạn vừa tính đúng.

Làm bài tập của bài này

Bộ M1-08 — 19 câu, chấm ngay trên máy, có đáp án từng câu. Vài câu đầu ở mức nền tảng để chắc tay, phần còn lại từ mức đề thật trở lên.

4 dễ7 khó8 rất khó