Mục lục khoá họcĐang ở M1-03
← Khoá Math
0/46 bài đã học xong
Đại số · Bài M1-03 · Bài 3/11 của chương · bài 7/46 của Toán

Linear Functions: Slope, Intercept and Interpretation

Hàm bậc nhất: hệ số góc, tung độ gốc và ý nghĩa thực tế

Học xong bài này bạn làm được gì
Đọc một hàm bậc nhất như một câu chuyện: hệ số góc là tốc độ thay đổi có đơn vị, tung độ gốc là giá trị ban đầu, hoành độ gốc là thời điểm về không. Lấy hệ số góc từ mọi nguồn — công thức, bảng, hai điểm, dạng $Ax+By=C$ — mà không phải vẽ. Trả lời được nhóm câu “best interpretation”, “must be true”, và nhóm so sánh hai mô hình: cái nào dốc hơn, cắt nhau ở đâu, đổi một tham số thì đồ thị đi đâu.

Bài này gỡ cho bạn chuyện gì

Hàm bậc nhất là nơi SAT hỏi ý nghĩa nhiều hơn hỏi phép tính. Rất nhiều câu chỉ cần bạn nhìn $y = mx + b$ rồi nói đúng một câu tiếng Anh: $m$ là cái gì trong câu chuyện, $b$ là cái gì, và hoành độ gốc xảy ra vào lúc nào.

Chính vì vậy mà cả nhóm câu này có một mẹo loại trừ rất mạnh: viết đơn vị của $m$ ra lề trước khi đọc bốn phương án. Đơn vị của hệ số góc luôn là đơn vị đầu ra trên mỗi đơn vị đầu vào — phương án nào thiếu chữ "per" hoặc đảo ngược đơn vị là sai ngay, kể cả khi bạn chưa hiểu bài toán nói gì.

Cần nắm trước khi vào bài

Thuật ngữ của bài — cầm sẵn rồi hãy đọc

Thuật ngữ trong đềTiếng ViệtNhớ thế này
slopehệ số góctốc độ thay đổi, mang đơn vị: đầu ra trên mỗi đơn vị đầu vào
$y$-intercepttung độ gốcgiá trị trước khi có gì xảy ra: phí ban đầu, dân số ban đầu
$x$-intercepthoành độ gốclúc đại lượng chạm $0$: nến cháy hết, nợ trả xong, bể cạn
slope-intercept formdạng hệ số góc – tung độ gốc$y = mx + b$
point-slope formdạng điểm – hệ số góc$y - y_1 = m(x - x_1)$
standard formdạng tổng quát$Ax + By = C$, hệ số góc là $-\dfrac{A}{B}$
average rate of changetốc độ thay đổi trung bìnhvới đường thẳng, nó chính là $m$
steeperdốc hơnso $
initial valuegiá trị ban đầugiá trị tại đầu vào bằng $0$
break evenhoà vốnlợi nhuận bằng $0$, tức hoành độ gốc

Slope is a rate, and it carries a unit

For a linear function, the slope between any two points is the same number: \[ m=\frac{y_2-y_1}{x_2-x_1}=\frac{\text{change in output}}{\text{change in input}} . \]

The unit of $m$ is output unit per input unit. If $h$ is centimetres and $t$ is hours, then $m$ is measured in centimetres per hour — and the interpretation sentence is forced to say “per hour”. Any answer choice missing the “per” is wrong on sight.

Giải thích tiếng Việt

Mẹo đọc nhanh cả nhóm câu “interpretation”: viết đơn vị của $m$ ra lề trước khi đọc bốn phương án. Rất nhiều phương án sai chỉ vì thiếu chữ “mỗi giờ” hoặc đổi ngược thành “giờ mỗi xen-ti-mét”. Bạn loại được hai, ba phương án mà chưa cần hiểu bài toán.

Ví dụ mẫu

A candle burns at a constant rate. Its height, in centimetres, after $t$ hours is $h(t)=30-2.5t$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.

Three forms, and what each hands you

Read it off, do not solve it
  • Slope-intercept $y=mx+b$: slope $m$, $y$-intercept $(0,b)$.
  • Point-slope $y-y_1=m(x-x_1)$: slope $m$, and the point $(x_1,y_1)$ is on the line.
  • Standard $Ax+By=C$: slope $-\dfrac{A}{B}$, $\;y$-intercept $\dfrac{C}{B}$, $\;x$-intercept $\dfrac{C}{A}$.
Ví dụ mẫu

Hoa has $120 to spend on sandwiches costing $4 each and salads costing $6 each. Her spending is modelled by $4x+6y=120$, where $x$ is sandwiches and $y$ is salads. Interpret the slope.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Ở dạng $Ax+By=C$, hệ số góc là $-A/B$ chứ không phải $A/B$, và cũng không phải $-B/A$. Với $3x+5y=20$: hệ số góc là $-3/5$. Phương án $-5/3$ luôn có mặt, dành cho người lật ngược.

Getting the slope from a table or from two points

Ví dụ mẫu

The table shows values of a linear function $g$.

$x$$1$$3$$7$
$g(x)$$11$$3$$-13$
Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Bảng trong đề không luôn cách đều. Thấy $g$ giảm $8$ rồi giảm $16$ mà kết luận “không tuyến tính” là hỏng — phải chia cho khoảng cách $x$ tương ứng ($2$ và $4$), lúc đó cả hai đều ra $-4$.

Ví dụ mẫu

A pool is drained at a constant rate. After $3$ minutes it holds $4{,}200$ litres; after $11$ minutes it holds $2{,}600$ litres. How much did it hold at the start, and when is it empty?

Thử tự làm ra giấy trước đã.

For a linear function the average rate of change over any interval equals the slope. So a question asking for the average rate of change of a line between $x=2$ and $x=90$ is asking for $m$, and nothing else.

Intercepts are events in the story

What each intercept means

The $y$-intercept is the value before anything happens — a start-up fee, an initial population, a full tank. The $x$-intercept is the moment the modelled quantity reaches zero — the candle burns out, the debt is paid, the tank empties.

Ví dụ mẫu

The cost, in dollars, of producing $n$ units of a product is $C(n)=250+12n$. Give the best interpretation of $250$ and of $12$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Phân biệt hai câu hỏi rất giống nhau: “chi phí của sản phẩm thứ nhất” và “chi phí tăng thêm cho mỗi sản phẩm”. Cái sau là hệ số góc; cái trước là $C(1)-C(0)$ cộng thêm phần cố định nếu đề hỏi tổng. Đề hay dùng đúng chỗ này để tạo phương án gài.

Two models at once, and moving a parameter

Ví dụ mẫu

Account B holds $1200+85t$ dollars after $t$ months; account C holds $1830+40t$ dollars. After how many months do the two hold the same amount, and how much is that?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

The function $f$ is defined by $f(x)=ax+b$, where $a<0$ and $b>0$. Which must be true about the $x$-intercept of the graph of $f$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.

Steepness is $|m|$; “greater slope” is $m$ itself. A line of slope $-5$ is steeper than a line of slope $2$, yet $2$ is the greater slope. Both statements are true at the same time, and the test writes answer choices that mix them.

Ví dụ mẫu

The graph of $y=2x-6$ is changed by increasing the constant term from $-6$ to $-1$, leaving the coefficient of $x$ alone. What happens to the $x$-intercept?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Đề rất hay hỏi “nếu tăng $b$ thì hoành độ gốc đổi thế nào”. Đừng suy luận bằng lời — viết $-b/m$ ra rồi thay hai con số cụ thể. Ba mươi giây, và không phụ thuộc vào việc bạn hình dung đồ thị đúng hay sai.

Ví dụ mẫu

A shop's monthly profit, in dollars, is $P(x)=18x-2700$, where $x$ is the number of items sold. How many items must be sold for the shop to break even, and what does $-2700$ represent?

Thử tự làm ra giấy trước đã.

In a story, the input is whatever the sentence says “per” about. “$18 per item” makes items the input, so $x$ counts items and the $18 is the slope — never the other way round, however the letters are named.

Ba chỗ mất điểm của dạng này

Lẫn "dốc hơn" với "hệ số góc lớn hơn"

Đường có $m = -5$ dốc hơn đường có $m = 2$, nhưng $2$ mới là hệ số góc lớn hơn. Cả hai câu cùng đúng một lúc, và đề cố tình trộn hai cách nói đó vào bốn phương án. Dốc thì so $|m|$; lớn thì so $m$.

Lấy $A/B$ làm hệ số góc ở dạng $Ax + By = C$

Hệ số góc là $-\dfrac{A}{B}$. Với $3x + 5y = 20$ thì hệ số góc là $-\dfrac35$. Phương án $-\dfrac53$ luôn có mặt, dành cho người lật ngược phân số.

Coi bảng số là bảng cách đều

Bảng trong đề không luôn cách đều nhau. Thấy $g$ giảm $8$ rồi giảm $16$ mà kết luận "không tuyến tính" là hỏng — phải chia cho khoảng cách $x$ tương ứng. Chia rồi mới biết cả hai đều cho cùng một hệ số góc.

Tự kiểm tra — chữa ngay tại chỗ

Câu 1
The height of a candle, in centimeters, $t$ hours after it is lit is given by $h(t) = 24 - 3t$. Which of the following is the best interpretation of the number $3$?
  1. The candle is $3$ centimeters tall when it is lit.
  2. The candle burns for $3$ hours before going out.
  3. The height of the candle decreases by $3$ centimeters each hour.
  4. The candle's height decreases by $3$ hours for each centimeter burned.
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Câu 2
In the $xy$-plane, the graph of $3x + 5y = 20$ is a line. What is the slope of this line?
  1. $-\dfrac53$
  2. $-\dfrac35$
  3. $\dfrac35$
  4. $\dfrac53$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Câu 3
For the linear function $f$, a table gives $f(2) = 17$, $f(5) = 8$, and $f(9) = -4$. What is the value of $f(0)$?
Gõ đáp số rồi bấm Kiểm tra.

Tóm tắt bỏ túi

  • Viết đơn vị của $m$ ra lề trước khi đọc phương án: đầu ra trên mỗi đơn vị đầu vào. Phương án thiếu chữ "per" hoặc đảo đơn vị là sai ngay.
  • $y$-intercept $=$ giá trị trước khi có gì xảy ra. $x$-intercept $=$ lúc đại lượng chạm $0$ (hoà vốn, cháy hết, cạn).
  • $Ax + By = C$ có hệ số góc $-\dfrac{A}{B}$ — không phải $\dfrac{A}{B}$, không phải $-\dfrac{B}{A}$.
  • Với đường thẳng, tốc độ thay đổi trung bình trên mọi khoảng đều bằng $m$. Đề hỏi rate of change từ $x=2$ tới $x=90$ là đang hỏi $m$.
  • "Dốc hơn" so $|m|$; "hệ số góc lớn hơn" so $m$. Hai câu khác nhau, đề trộn chúng vào phương án.
  • Bảng số không luôn cách đều — luôn chia cho khoảng cách $x$ trước khi kết luận.
  • Trong câu chuyện, chữ "per" chỉ ra đâu là đầu vào: "\$18 per item" thì $x$ đếm item và $18$ là hệ số góc.

Làm bài tập của bài này

Bộ M1-03 — 20 câu, chấm ngay trên máy, có đáp án từng câu. Vài câu đầu ở mức nền tảng để chắc tay, phần còn lại từ mức đề thật trở lên.

4 dễ7 khó9 rất khó