Mục lục khoá họcĐang ở M2-13
← Khoá Math
0/46 bài đã học xong
Toán nâng cao · Bài M2-13 · Bài 13/13 của chương · bài 28/46 của Toán

Transformations of Graphs

Biến đổi đồ thị: tịnh tiến, đối xứng, co giãn

Học xong bài này bạn làm được gì
Nhìn một biểu thức như $y=-2f(x-1)+4$ là đọc ra ngay chuỗi phép biến đổi, và ngược lại: cho chuỗi phép biến đổi, viết được biểu thức. Theo dõi một điểm (đỉnh, giao trục, cực đại) đi đâu sau biến đổi — đó là cách SAT hỏi, chứ không bắt vẽ lại đồ thị. Không nhầm hai chuyện dễ nhầm nhất: bên trong ngoặc luôn chạy ngược chiều trực giác, và $af(x)+b$ khác $a\bigl(f(x)+b\bigr)$. Đọc phép co giãn ngang của hàm mũ dưới dạng đổi chu kỳ: $b^{x/k}$ nghĩa là mỗi $k$ đơn vị mới nhân một lần.

Bài này gỡ cho bạn chuyện gì

Đây là chỗ mất điểm hàng loạt, và lý do rất cụ thể: trong ngoặc là ĐẦU VÀO, ngoài ngoặc là ĐẦU RA.

Đầu ra thì làm gì thấy nấy — cộng $3$ là lên $3$, nhân $2$ là cao gấp đôi.

Đầu vào thì ngược lại — $f(x-3)$ dời sang phải, $f(2x)$ bóp lại chứ không kéo giãn. Lý do: đầu vào phải được "sửa" trước khi tới $f$, nên muốn ra cùng một giá trị thì $x$ phải lớn hơn.

Đừng học thuộc bảng. Thử một điểm là ra ngay, và không bao giờ sai.

Cần nắm trước khi vào bài

Thuật ngữ của bài — cầm sẵn rồi hãy đọc

Thuật ngữ trong đềTiếng ViệtNhớ thế này
transformationphép biến đổidời, lật, kéo giãn, bóp
shift / translationphép dời$f(x)+c$ dời dọc, $f(x-c)$ dời ngang
reflectionphép đối xứng$-f(x)$ lật qua trục hoành; $f(-x)$ lật qua trục tung
vertical stretchkéo giãn dọc$a\,f(x)$ với $a>1$
horizontal compressionbóp ngang$f(bx)$ với $b>1$ — bóp theo hệ số nghịch đảo
inside the brackettrong ngoặctác động lên đầu vào, hiệu ứng ngược chiều
outside the bracketngoài ngoặctác động lên đầu ra, hiệu ứng cùng chiều
periodchu kỳsố chia trong số mũ: $2^{\,t/9}$ nghĩa là "cứ 9 năm gấp đôi"

Outside changes the output, inside changes the input

Every transformation on this list is one of two kinds. Something done to $f(x)$ after the function has run changes the $y$-value; something done to $x$ before it enters the function changes the $x$-value.

The whole table
ExpressionEffectWhere
$f(x)+c$shift up $c$ (down if $c<0$)outside, vertical
$f(x-c)$shift right $c$ (left if $c<0$)inside, horizontal
$-f(x)$reflect across the $x$-axisoutside, vertical
$f(-x)$reflect across the $y$-axisinside, horizontal
$a\,f(x)$, $a>1$stretch vertically by $a$outside, vertical
$f(bx)$, $b>1$compress horizontally by $b$inside, horizontal

Vertical changes do exactly what they say. Horizontal changes do the opposite: $f(x-3)$ moves the graph right, and $f(2x)$ squeezes it. The reason is that the input must be repaired before it reaches $f$ — to get the old output at the new place, $x$ has to be $3$ larger, or half as large.

Giải thích tiếng Việt

Đây là chỗ mất điểm hàng loạt, và lý do rất cụ thể: trong ngoặc là đầu vào, ngoài ngoặc là đầu ra. Đầu ra thì làm gì thấy nấy — cộng $3$ là lên $3$. Đầu vào thì phải bù trừ — muốn đồ thị dịch sang phải $3$, phải trừ $3$ ngay trong ngoặc. Cách nhớ chắc nhất không phải học thuộc, mà là theo dõi một điểm: điểm nào của đồ thị mới lấy giá trị cũ?

Ví dụ mẫu

The point $(-3,4)$ lies on the graph of $y=f(x)$. Where does it move on the graph of $y=f(x+5)-2$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
xyy=f(x)y=f(x-3)-2

Cả đồ thị đi theo đúng đường mà đỉnh đi: sang phải $3$, xuống $2$.

Shifts, and the point that matters

Questions almost never ask for the whole new graph. They ask for one landmark: the vertex, an intercept, a maximum. Track that single point.

Ví dụ mẫu

The vertex of the parabola $y=f(x)$ is $(3,-5)$. What is the vertex of $y=f(x+4)+2$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

$f(x)=x^2+6x+5$ and $g(x)=f(x-2)$. What is the vertex of the graph of $y=g(x)$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Đề viết $y=f(x+2)$ thì đồ thị đi sang trái. Cách kiểm tra trong ba giây: giá trị $f(0)$ — vốn nằm ở $x=0$ — bây giờ xuất hiện khi $x+2=0$, tức tại $x=-2$. Điểm đó đã dịch sang trái.

Reflections

$-f(x)$ flips the graph over the $x$-axis: every height changes sign, and a maximum becomes a minimum. $f(-x)$ flips it over the $y$-axis: every input changes sign, and left–right order reverses.

Ví dụ mẫu

The graph of $g$ is the graph of $f(x)=x^2$ reflected across the $y$-axis and then shifted $3$ units down. Write $g(x)$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Đồ thị đối xứng sẵn qua trục tung — như $|x|$, $x^2$, $x^4$ — thì phép đối xứng qua trục tung không đổi gì cả. Gặp câu này mà vẫn máy móc đổi dấu là tự tạo ra một đồ thị khác. Ngược lại, đối xứng qua trục hoành thì luôn đổi: cực đại thành cực tiểu, đi lên thành đi xuống.

Stretches and compressions

$a\,f(x)$ multiplies every height by $a$: $x$-intercepts stay put, everything else moves away from (or toward) the $x$-axis. $f(bx)$ divides every $x$-coordinate by $b$: the $y$-intercept stays put, everything else moves toward (or away from) the $y$-axis.

Ví dụ mẫu

The graph of $y=f(x)$ has an $x$-intercept at $x=12$. Where is the corresponding $x$-intercept of $y=f(3x)$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Nhân ngoài là kéo theo chiều dọc, nhân trong là bóp theo chiều ngang — và bóp theo hệ số nghịch đảo. Hai câu hỏi phân biệt được ngay bằng một mẹo: phép nào giữ nguyên giao điểm với trục hoành thì là phép dọc; phép nào giữ nguyên giao điểm với trục tung thì là phép ngang.

Combining transformations

When several transformations act, write the final expression and read it in the order the operations actually reach a value: inside first (right to left along the input), outside last.

Where the order shows up

$2f(x)+3$ stretches first, then lifts by $3$.
$2\bigl(f(x)+3\bigr)=2f(x)+6$ lifts first, then stretches — and the lift gets doubled too. The two graphs differ by $3$ units everywhere.

Ví dụ mẫu

The graph of $y=f(x)$ has a maximum at $(-2,6)$. Describe the corresponding point on the graph of $y=-3f(x+1)+5$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

The graph of $y=f(x)$ crosses the $x$-axis at $x=-2$ and $x=4$ only. Where does the graph of $y=f(2x+8)$ cross the $x$-axis?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Với $f(2x+8)$, chia đôi trước rồi mới trừ $8$, hoặc bỏ luôn số $8$ — cả hai lối làm đó đều có sẵn một phương án chờ trong bốn lựa chọn. Cách không bao giờ sai: đặt biểu thức trong ngoặc bằng giá trị cũ rồi giải phương trình.

Exponential models: stretching changes the period

An exponential written $y=A\,b^{\,x/k}$ multiplies by $b$ once every $k$ units of $x$. The divisor $k$ inside the exponent is a horizontal stretch, and in context it is exactly the doubling time, tripling time, or half-life.

$A\,b^{\,x/k}=A\bigl(b^{1/k}\bigr)^{x}$. Changing the period and changing the base are the same move written two ways.

Ví dụ mẫu

The function $f(x)=7(16)^{x/2}$ is rewritten in the form $f(x)=7\,b^{\,x}$. Find $b$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Trong bài toán thực tế, số chia trong số mũ chính là chu kỳ: $P(t)=500\cdot 2^{\,t/9}$ đọc là “cứ $9$ năm thì gấp đôi”. Muốn biết bao lâu thì gấp $8$ lần, viết $2^{t/9}=8=2^3$ rồi so số mũ, được $t=27$ — không cần máy tính, không cần logarit.

Ba chỗ mất điểm của dạng này

Đọc $f(x+2)$ thành "dời sang phải"

Nó dời sang trái. Kiểm trong ba giây: giá trị $f(0)$ — vốn nằm ở $x = 0$ — bây giờ xuất hiện khi $x + 2 = 0$, tức tại $x = -2$. Điểm đó đã dịch sang trái.

Xử lý $f(2x+8)$ bằng cách chia đôi rồi trừ, hoặc bỏ luôn số $8$

Cả hai lối làm đó đều có sẵn một phương án chờ trong bốn lựa chọn. Cách không bao giờ sai: đặt biểu thức trong ngoặc bằng giá trị cần rồi giải $x$.

Máy móc lật một đồ thị vốn đã đối xứng

Đồ thị đối xứng sẵn qua trục tung — như $|x|$, $x^2$, $x^4$ — thì phép đối xứng qua trục tung không đổi gì cả.

Tự kiểm tra — chữa ngay tại chỗ

Câu 1
The point $(-3,\ 4)$ lies on the graph of $y = f(x)$. Which point must lie on the graph of $y = f(x+5) - 2$?
  1. $(2,\ 2)$
  2. $(-8,\ 2)$
  3. $(-8,\ 6)$
  4. $(2,\ 6)$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Câu 2
The vertex of the graph of $y = f(x)$ is at $(3,\ -5)$. What is the vertex of the graph of $y = f(x+4) + 2$?
  1. $(7,\ -3)$
  2. $(-1,\ -3)$
  3. $(-1,\ -7)$
  4. $(7,\ -7)$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Câu 3
A population is modeled by $P(t) = 500 \cdot 2^{\,t/9}$, where $t$ is measured in years. According to the model, after how many years will the population be $8$ times its initial value?
Gõ đáp số rồi bấm Kiểm tra.

Tóm tắt bỏ túi

  • Trong ngoặc là ĐẦU VÀO (hiệu ứng ngược chiều); ngoài ngoặc là ĐẦU RA (hiệu ứng cùng chiều).
  • $f(x)+c$ lên $c$ · $f(x-c)$ sang phải $c$ · $-f(x)$ lật qua trục hoành · $f(-x)$ lật qua trục tung.
  • $a\,f(x)$ với $a>1$ kéo giãn dọc; $f(bx)$ với $b>1$ bóp ngang theo hệ số $\tfrac1b$.
  • Cách không bao giờ sai: đặt biểu thức trong ngoặc bằng giá trị đã biết rồi giải $x$. Dùng được cả với $f(2x+8)$.
  • Thứ tự khi ghép: trong trước, ngoài sau. $2f(x)+3$ khác $2\bigl(f(x)+3\bigr)$.
  • Phân biệt kéo dọc với bóp ngang bằng một mẹo: phép nào giữ nguyên giao điểm với trục hoành?
  • Đồ thị vốn đối xứng qua trục tung ($|x|$, $x^2$, $x^4$) thì $f(-x)$ không đổi gì.
  • $A\,b^{\,x/k} = A\bigl(b^{1/k}\bigr)^{x}$ — đổi chu kỳ và đổi cơ số là một việc viết hai cách.

Làm bài tập của bài này

Bộ M2-13 — 18 câu, chấm ngay trên máy, có đáp án từng câu. Vài câu đầu ở mức nền tảng để chắc tay, phần còn lại từ mức đề thật trở lên.

3 dễ7 khó8 rất khó