Mục lục khoá họcĐang ở M2-05
← Khoá Math
0/46 bài đã học xong
Toán nâng cao · Bài M2-05 · Bài 5/13 của chương · bài 20/46 của Toán

Quadratic Equations: Four Methods

Phương trình bậc hai: bốn cách giải, chọn cách nhanh nhất

Học xong bài này bạn làm được gì
Giải được mọi phương trình bậc hai bằng bốn con đường — phân tích nhân tử, căn hai vế, hoàn thành bình phương, công thức nghiệm — và quan trọng hơn: nhìn đề trong ba giây là biết con đường nào ngắn nhất. Dùng tổng và tích hai nghiệm để xử lí câu chứa tham số mà không cần giải. Nhận ra nghiệm ngoại lai sinh ra khi bình phương hai vế, và biết chỗ nào bắt buộc phải thử lại.

Bài này gỡ cho bạn chuyện gì

Bốn con đường tới cùng một cặp nghiệm — và chọn đúng đường tiết kiệm nửa phút mỗi câu:

  • Không có hằng số ($c = 0$) → đặt $x$ làm nhân tử chung.
  • Đã là một bình phương bằng một số, kiểu $(2x-7)^2 = 25$ → lấy căn hai vế.
  • Hệ số nguyên và tách được gọn → phân tích nhân tử.
  • Còn lại → công thức nghiệm.

Và một nhóm câu hoàn toàn không cần giải: thấy chữ sum of the solutions, product of the solutions, the solutions differ by…dừng tay — Vi-ète trả lời trong mười giây.

Cần nắm trước khi vào bài

Thuật ngữ của bài — cầm sẵn rồi hãy đọc

Thuật ngữ trong đềTiếng ViệtNhớ thế này
quadratic equationphương trình bậc hai$ax^2+bx+c = 0$ với $a \neq 0$
root / solutionnghiệmgiá trị làm phương trình đúng
discriminantbiệt thức$D = b^2 - 4ac$ — tính trước tiên
complete the squarehoàn thành bình phươngthêm $\left(\dfrac{b}{2}\right)^2$
sum of the rootstổng hai nghiệm$r+s = -\dfrac{b}{a}$
product of the rootstích hai nghiệm$rs = \dfrac{c}{a}$
substitution / $u$-substitutionđặt ẩn phụnhớ đổi ngược lại ở bước cuối
extraneous rootnghiệm ngoại laisinh ra khi bình phương hai vế

Four routes to the same roots

Every quadratic equation can be written as $ax^2+bx+c=0$ with $a\neq 0$, and every one of them can be finished with the quadratic formula. But the formula is almost never the fastest route, and on a timed module the difference between fifteen seconds and ninety seconds is worth more than the algebra itself.

Choosing the route before touching the pencil
  • No constant term ($c=0$) $\rightarrow$ factor out $x$.
  • Already a square equal to a number, like $(2x-7)^2=25$ $\rightarrow$ square root both sides.
  • Integer coefficients that factor cleanly $\rightarrow$ factor.
  • $a=1$ and $b$ even $\rightarrow$ complete the square (also the fastest way to the vertex).
  • Nothing factors, or the question asks for an exact irrational answer $\rightarrow$ formula.
Ví dụ mẫu

Solve $\;4x^2=20x$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Quy tắc sống còn: không bao giờ chia hai vế cho một biểu thức chứa ẩn. Chia là vứt mất một nghiệm. Luôn chuyển hết về một vế rồi đặt nhân tử chung. Đề của SAT có hẳn một phương án nhiễu dành riêng cho người vừa chia mất nghiệm $x=0$.

Factoring, including the case $a\neq 1$

When $a=1$, look for two numbers whose product is $c$ and whose sum is $b$. When $a\neq 1$, use the AC method: find two numbers whose product is $ac$ and whose sum is $b$, split the middle term with them, then group.

Ví dụ mẫu

Solve $\;2x^2+5x-12=0$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

Solve $\;(x-3)^2-4(x-3)-12=0$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Giải xong ẩn phụ $u$ rồi khoanh luôn $u=6$ và $u=-2$. Đề hỏi $x$ chứ không hỏi $u$ — phải đổi ngược lại. Trong bốn phương án luôn có sẵn cặp $\{6,-2\}$ chờ người quên bước cuối.

Square roots and completing the square

If an equation has the shape $(\text{something})^2=k$ with $k>0$, take square roots of both sides and remember the two signs. If it does not have that shape yet, force it.

$(x+p)^2 = x^2+2px+p^2$. So to complete the square on $x^2+bx$, add $\left(\dfrac{b}{2}\right)^2$. When $a\neq 1$, factor $a$ out of the $x^2$ and $x$ terms first.

Ví dụ mẫu

Solve $\;(2x-7)^2=25$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

Solve $\;x^2-6x-7=0$ by completing the square.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Bỏ dấu $\pm$. $\sqrt{16}=4$ là đúng, nhưng $(x-3)^2=16$ cho hai nhánh $x-3=4$ và $x-3=-4$. Mất một nghiệm là mất câu, vì phương án nhiễu luôn có sẵn đáp án “chỉ một nghiệm”.

The quadratic formula

The formula, and what to look at first

For $ax^2+bx+c=0$ with $a\neq 0$, \[ x=\frac{-b\pm\sqrt{b^2-4ac}}{2a}. \] Compute $b^2-4ac$ before anything else: it tells you at once whether the answer will be a nice pair of rationals (perfect square), a pair of irrationals, or nothing real at all.

Ví dụ mẫu

Solve $\;3x^2-5x-1=0$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Hai chỗ sai dấu hay gặp nhất, cả hai đều nằm trong $b^2-4ac$: một là quên rằng $-b$ với $b=-5$ thành $+5$; hai là khi $c$ âm thì $-4ac$ trở thành cộng. Viết hẳn $a$, $b$, $c$ kèm dấu ra lề trước khi thay số, đừng nhẩm trong đầu.

Sum and product of the roots

If $r$ and $s$ are the two solutions of $ax^2+bx+c=0$, then $ax^2+bx+c=a(x-r)(x-s)$, and comparing coefficients gives the two relations below. They answer most parameter questions without solving anything.

Vi\`ete

\[ r+s=-\frac{b}{a}, \qquad\qquad rs=\frac{c}{a}. \]

Ví dụ mẫu

One solution of $\;3x^2+kx-6=0\;$ is $x=\tfrac23$. Find $k$ and the other solution.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Nhìn thấy chữ “sum of the solutions”, “product of the solutions”, “the solutions are $r$ and $2r$”, hay “the solutions differ by $4$” là dừng tay, đừng giải. Ba câu hỏi đó đều trả lời được chỉ bằng $r+s=-b/a$ và $rs=c/a$. Giải ra nghiệm rồi mới cộng lại thường tốn gấp ba thời gian và mở thêm ba chỗ để sai dấu.

Squaring both sides: roots that are not roots

Squaring is not a reversible step. From $A=B$ it always follows that $A^2=B^2$, but the reverse fails: $A^2=B^2$ also holds when $A=-B$. So squaring can manufacture solutions that do not satisfy the original equation. Every solution must be substituted back.

$\sqrt{E}$ is never negative. So $\sqrt{E}=F$ forces $F\geq 0$ — any candidate that makes the right-hand side negative is dead before you even substitute.

Ví dụ mẫu

Solve $\;\sqrt{3x+4}=x-2$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Bình phương xong ra hai nghiệm đẹp, khoanh phương án “$x=-1$ and $x=3$”. Phương án đó luôn có mặt. Hễ đề có dấu căn là bắt buộc thử lại cả hai nghiệm — không có ngoại lệ.

Ba chỗ mất điểm của dạng này

Chia hai vế cho một biểu thức chứa ẩn

Không bao giờ. Chia là vứt mất một nghiệm. Từ $3x^2 = 12x$, chia hai vế cho $x$ ra $x = 4$ và mất hẳn nghiệm $x = 0$. Luôn chuyển hết về một vế rồi đặt nhân tử chung.

Bỏ dấu $\pm$ khi lấy căn hai vế

$\sqrt{16} = 4$ là đúng, nhưng $(x-3)^2 = 16$ cho hai nhánh: $x-3 = 4$ và $x-3 = -4$. Mất một nghiệm là mất câu, vì phương án "chỉ một nghiệm" luôn có sẵn.

Giải xong ẩn phụ rồi khoanh luôn

Đề hỏi $x$ chứ không hỏi $u$. Trong bốn phương án luôn có sẵn cặp giá trị của $u$, chờ người quên bước đổi ngược.

Tự kiểm tra — chữa ngay tại chỗ

Câu 1
What are the solutions to $2x^{2} + 5x - 12 = 0$?
  1. $x = \dfrac{3}{2}$ or $x = -4$
  2. $x = -\dfrac{3}{2}$ or $x = 4$
  3. $x = 3$ or $x = -4$
  4. $x = 4$ or $x = -3$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Câu 2
If $(x-3)^{2} = 16$, what is the sum of all possible values of $x$?
Gõ đáp số rồi bấm Kiểm tra.
Câu 3
How many distinct real solutions does the equation $3x^{2} = 12x$ have?
  1. Zero
  2. Exactly one
  3. Exactly two
  4. Infinitely many
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.

Tóm tắt bỏ túi

  • Chọn đường theo hình dạng: $c = 0$ → đặt $x$ chung · đã là bình phương → lấy căn hai vế · hệ số nguyên tách gọn → nhân tử · còn lại → công thức nghiệm.
  • Không bao giờ chia hai vế cho biểu thức chứa ẩn. Chuyển về một vế rồi đặt nhân tử chung.
  • Lấy căn hai vế thì luôn giữ $\pm$.
  • $a \neq 1$: tách số hạng giữa bằng cặp số có tích $ac$tổng $b$.
  • Công thức nghiệm: tính $D = b^2-4ac$ trước. Viết $a$, $b$, $c$ kèm dấu ra lề — hai chỗ sai dấu hay gặp đều nằm trong $D$.
  • Vi-ète: $r+s = -\dfrac{b}{a}$, $rs = \dfrac{c}{a}$. Thấy sum / product of the solutions thì đừng giải.
  • Đặt ẩn phụ thì đổi ngược lại ở bước cuối — cặp giá trị của $u$ luôn nằm sẵn trong phương án.
  • Bình phương hai vế → thử lại mọi nghiệm vào phương trình gốc. $\sqrt{E} = F$ còn buộc $F \geq 0$.

Làm bài tập của bài này

Bộ M2-05 — 20 câu, chấm ngay trên máy, có đáp án từng câu. Vài câu đầu ở mức nền tảng để chắc tay, phần còn lại từ mức đề thật trở lên.

4 dễ7 khó9 rất khó