Mục lục khoá họcĐang ở M1-06
← Khoá Math
0/46 bài đã học xong
Đại số · Bài M1-06 · Bài 6/11 của chương · bài 10/46 của Toán

Systems of Two Linear Equations: Three Methods

Hệ hai phương trình bậc nhất: ba cách giải và khi nào dùng Desmos

Học xong bài này bạn làm được gì
Giải hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn bằng cả ba cách — thế, khử, và đồ thị — rồi chọn được cách nhanh nhất trước khi viết dòng đầu tiên. Quan trọng hơn: nhận ra những câu mà đề không hỏi $x$ hay $y$, mà hỏi $x+y$, $x-y$, $5x-2y$ hay $x^2-y^2$ — những câu đó thường giải xong trong hai dòng nếu cộng trừ hai phương trình đúng chỗ, và mất bốn phút nếu giải đủ cả $x$ lẫn $y$. Biết chính xác khi nào Desmos thắng và khi nào Desmos hoàn toàn vô dụng.

Bài này gỡ cho bạn chuyện gì

Hệ hai phương trình bậc nhất là chủ đề có ba cách giải — thế, khử, và vẽ đồ thị — và học sinh mất điểm không phải vì không biết cách nào, mà vì chọn nhầm cách cho hình dạng của hệ.

Có một nhóm câu quan trọng hơn cả ba cách trên: những câu không cần giải hệ. Đề hỏi $x + y$ hoặc $5x - 2y$ chứ không hỏi từng ẩn, và khi đó chỉ cần cộng hoặc trừ hai phương trình là ra thẳng đáp án — nhanh hơn giải đủ khoảng ba lần.

Cần nắm trước khi vào bài

Thuật ngữ của bài — cầm sẵn rồi hãy đọc

Thuật ngữ trong đềTiếng ViệtNhớ thế này
system of equationshệ phương trìnhnghiệm là một cặp $(x, y)$, không phải một số
substitutionphương pháp thếrút một ẩn ra rồi thay vào phương trình kia
eliminationphương pháp cộng đại sốnhân cho hệ số bằng nhau rồi cộng/trừ để khử một ẩn
coefficienthệ sốsố đứng trước ẩn
exactly one solutioncó đúng một nghiệmhai đường cắt nhau một lần
must be truenhất thiết đúngdấu hiệu không dùng đồ thị — đây là câu lập luận
ordered paircặp số có thứ tự$(x, y)$ — đúng thứ tự, hoành độ trước

What a solution is

A solution of \[ \[\begin{cases} a_1x+b_1y=c_1\\ a_2x+b_2y=c_2 \end{cases}\] \] is an ordered pair $(x,y)$ satisfying both equations at once. Graphically it is a point where the two lines meet.

Two distinct lines in a plane either cross once or never cross. So a system of two linear equations has exactly one solution, no solution, or infinitely many — there is no “two solutions” case.

Giải thích tiếng Việt

Điểm mấu chốt của cả unit: nghiệm là một cặp. Tìm được $x$ mà chưa thay ngược lại để lấy $y$ là mới làm nửa bài — và một nửa số câu của chủ đề này hỏi thứ chỉ có được sau khi biết cả hai số, ví dụ $x+y$ hay $xy$.

Method 1 — substitution

Use it when one variable already stands alone, or when a coefficient is $1$ so isolating costs nothing.

Ví dụ mẫu

Solve $\;y=2x-3\;$ and $\;4x+3y=21$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Thế xong ra $x$ rồi khoanh luôn. Đề hỏi $y$, hoặc hỏi $x+y$, hoặc hỏi toạ độ giao điểm — đọc lại câu hỏi sau khi có đáp số, mỗi lần, không có ngoại lệ.

Method 2 — elimination

Scale one or both equations so that one variable cancels when you add or subtract.

Ví dụ mẫu

Solve $\;3x+4y=10\;$ and $\;5x-2y=8$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

Solve $\;4x+5y=7\;$ and $\;6x-3y=21$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Chọn cách theo hình dạng của hệ, không theo thói quen:

  • Một ẩn đã đứng riêng, hoặc có hệ số $1$ $\;\rightarrow\;$ thế.
  • Hai phương trình cùng dạng $ax+by=c$ $\;\rightarrow\;$ khử.
  • Trước khi làm gì cả, rút gọn: $6x-3y=21$ chia $3$ thành $2x-y=7$, số nhỏ đi ba lần.
Ví dụ mẫu

Solve $\;\dfrac{x}{2}+\dfrac{y}{3}=4\;$ and $\;\dfrac{x}{4}-\dfrac{y}{6}=1$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

Solve $\;0.4x+0.3y=2.7\;$ and $\;0.5x-0.2y=0.5$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.

Method 3 — graphing, and what it actually costs

Typing both equations into a graphing calculator and clicking the intersection is a legitimate method, and on the digital test it is often the fastest one. It is also the method that fails most spectacularly when misapplied.

When graphing wins
  • Coefficients are decimals or awkward numbers, and the answer is a plain number.
  • The question asks how many solutions the system has.
  • The system already comes as two “$y=\ldots$” lines.
  • You have solved algebraically and want a five-second confirmation.
When graphing loses
  • The system contains a letter such as $a$, $c$ or $k$ — there is nothing to plot.
  • The answer is a combination like $x+y$ or $5x-2y$; adding the two equations gets there before the graph finishes rendering.
  • The answer is an exact fraction and the intersection reads as a rounded decimal.
  • The question asks which statement must be true.
Ví dụ mẫu

The system $\;y=1.4x-3.2\;$ and $\;y=-0.6x+5.8\;$ has one solution. What is its $x$-coordinate?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

Which method is fastest for $\;7x+2y=24\;$ and $\;3x-2y=6$, and what is $y$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Quy tắc thực dụng: bấm đồ thị khi đáp án là một con số, giải tay khi đáp án là một biểu thức hoặc có chữ cái. Học sinh mất điểm nhiều nhất không phải vì không biết bấm, mà vì bấm cho những câu mà không có gì để bấm.

Lỗi thường gặp

Đọc giao điểm trên đồ thị ra $x=1{,}833\ldots$ rồi ghi $1.83$ vào ô tự điền. Đáp số thật là $\tfrac{11}{6}$. Ô tự điền chấp nhận số thập phân nhưng phải đủ độ chính xác — gặp số lặp thì nộp phân số, đừng nộp số làm tròn.

The questions that never need a full solve

This is the highest-yield idea in the unit. Add the two equations. Subtract them. Look at what comes out before deciding to solve anything.

Read the target first

If the question asks for $x+y$, $x-y$, $2x+2y$, $x^2-y^2$ or similar, try $(\text{eq}_1)+(\text{eq}_2)$ and $(\text{eq}_1)-(\text{eq}_2)$ first. Symmetric systems — where the coefficients of the second equation are the first pair swapped — almost always collapse in one step.

Ví dụ mẫu

If $\;5x+2y=17\;$ and $\;2x+5y=11$, what is the value of $x+y$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

If $\;4x+3y=23\;$ and $\;2x+5y=29$, what is the value of $5x-2y$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Trừ hai phương trình mà chỉ đổi dấu vế trái, quên vế phải. $(4x+10y)-(4x+3y)=58-23$ — vế phải cũng phải trừ. Đây là lỗi số một khi khử bằng phép trừ; nếu hay mắc, hãy nhân một phương trình với $-1$ rồi cộng, không bao giờ trừ.

A letter in the coefficients

If a constant $c$ or $k$ sits in the system, the question is about how many solutions exist, not about their values.

Exactly one solution

The system $a_1x+b_1y=c_1$, $a_2x+b_2y=c_2$ has exactly one solution precisely when \[ a_1b_2-a_2b_1\neq 0 , \] that is, when the two lines have different slopes. If $a_1b_2-a_2b_1=0$ the system has either no solution or infinitely many, depending on the constants.

Ví dụ mẫu

For what value of the constant $c$ does the system $\;2x+3y=12\;$ and $\;4x+cy=9\;$ fail to have exactly one solution?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

The solution of the system $\;3x+ky=12\;$ and $\;2x-3y=1\;$ has $x=3$. What is the value of $k$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Đề cho sẵn một phần của nghiệm (“the solution has $x=3$”, “the graphs intersect at $x=3$”) là đang tặng bạn một phương trình một ẩn. Thay ngay vào phương trình không chứa chữ cái — phương trình đó luôn giải được sạch — rồi mới quay lại phương trình có tham số.

Ba chỗ mất điểm của dạng này

Ra $x$ rồi khoanh luôn

Nghiệm của hệ là một cặp. Tìm được $x$ mà chưa thay ngược lấy $y$ là mới làm nửa bài — mà một nửa số câu của chủ đề hỏi thứ chỉ có được sau khi biết cả hai số, như $x + y$ hay $xy$. Đọc lại câu hỏi sau khi có đáp số, mỗi lần.

Trừ hai phương trình mà quên trừ vế phải

$(4x + 10y) - (4x + 3y) = 58 - 23$ — vế phải cũng phải trừ. Đây là lỗi số một khi khử bằng phép trừ. Nếu hay mắc thì nhân một phương trình với $-1$ rồi cộng, không bao giờ trừ.

Bấm đồ thị cho câu có chữ cái

Hệ chứa $a$, $c$ hay $k$ thì không có gì để vẽ. Câu "which must be true" cũng vậy: một bức tranh không phải một chứng minh. Học sinh mất điểm nhiều nhất không phải vì không biết bấm máy, mà vì bấm cho những câu không có gì để bấm.

Tự kiểm tra — chữa ngay tại chỗ

Câu 1
If $y = 2x - 3$ and $4x + 3y = 21$, what is the value of $x + y$?
  1. $3$
  2. $6$
  3. $9$
  4. $12$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Câu 2
If $3x + 4y = 10$ and $5x - 2y = 8$, what is the value of $y$?
  1. $-1$
  2. $1$
  3. $2$
  4. $3$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Câu 3
If $2x + 7y = 31$ and $7x + 2y = 23$, what is the value of $x + y$?
Gõ đáp số rồi bấm Kiểm tra.

Tóm tắt bỏ túi

  • Nghiệm là một cặp $(x, y)$. Ra một số mới là nửa bài.
  • Chọn cách theo hình dạng của hệ: một ẩn đứng riêng hoặc hệ số $1$ → thế; hai phương trình cùng dạng $ax+by=c$ → khử.
  • Rút gọn trước khi làm gì cả: $6x - 3y = 21$ chia $3$ thành $2x - y = 7$, và bài trở nên dễ hơn hẳn.
  • Đề hỏi một tổ hợp ($x+y$, $5x-2y$) → thử cộng và trừ hai phương trình trước, đừng giải đủ.
  • Hệ đối xứng (hệ số phương trình sau là cặp của phương trình đầu đảo chỗ) gần như luôn sập trong một bước.
  • Trừ hai phương trình thì trừ cả vế phải. Hay quên thì nhân $-1$ rồi cộng.
  • Bấm đồ thị khi đáp án là một con số; giải tay khi đáp án là một biểu thức hoặc đề có chữ cái, hoặc hỏi "must be true".
  • Hệ có đúng một nghiệm khi $a_1b_2 - a_2b_1 \neq 0$; bằng $0$ thì hoặc vô nghiệm hoặc vô số nghiệm — xem Hệ vô nghiệm / vô số nghiệm — dạng ra đề ruột.

Làm bài tập của bài này

Bộ M1-06 — 21 câu, chấm ngay trên máy, có đáp án từng câu. Vài câu đầu ở mức nền tảng để chắc tay, phần còn lại từ mức đề thật trở lên.

4 dễ8 khó9 rất khó