Mục lục khoá họcĐang ở M2-07
← Khoá Math
0/46 bài đã học xong
Toán nâng cao · Bài M2-07 · Bài 7/13 của chương · bài 22/46 của Toán

Parabolas: Three Forms

Parabol: ba dạng viết, đỉnh, trục đối xứng, giao điểm

Học xong bài này bạn làm được gì
Nhìn một phương trình bậc hai là biết ngay nó đang viết ở dạng nào và dạng đó cho không thông tin gì — đỉnh, giao điểm với trục hoành, hay giao điểm với trục tung. Chuyển qua lại giữa ba dạng bằng đường ngắn nhất, đặc biệt là hoàn thành bình phương khi hệ số $a\neq 1$. Dùng tính đối xứng để tìm đỉnh chỉ từ hai điểm cùng tung độ, và ghép nhiều phép biến đổi đồ thị liên tiếp mà không lạc dấu.

Bài này gỡ cho bạn chuyện gì

Ba dạng viết của parabol không phải ba thứ để học thuộc — chúng là ba cái tủ, mỗi tủ đựng sẵn một loại thông tin. Câu hỏi thật của đề luôn là: "đề đang hỏi thông tin gì, và dạng nào cho sẵn thông tin đó?"

DạngCho sẵn ngay
Tổng quát $y = ax^2+bx+c$giao trục tung $(0, c)$
Đỉnh $y = a(x-h)^2+k$đỉnh $(h,k)$, trục đối xứng $x=h$, giá trị nhỏ nhất (hoặc lớn nhất) $k$
Nhân tử $y = a(x-r)(x-s)$giao trục hoành $r$ và $s$, và trục đối xứng $x=\dfrac{r+s}{2}$

Hỏi giá trị nhỏ nhất thì đi về dạng đỉnh. Hỏi giao với trục hoành thì đi về dạng nhân tử. Đừng ép một dạng làm việc của dạng khác.

Cần nắm trước khi vào bài

Thuật ngữ của bài — cầm sẵn rồi hãy đọc

Thuật ngữ trong đềTiếng ViệtNhớ thế này
parabolaparabolđồ thị hàm bậc hai
vertexđỉnhđiểm cao nhất hoặc thấp nhất
axis of symmetrytrục đối xứngđường đứng $x = h$ qua đỉnh
standard formdạng tổng quát$y = ax^2+bx+c$
vertex formdạng đỉnh$y = a(x-h)^2+k$
factored formdạng nhân tử$y = a(x-r)(x-s)$
minimum / maximum valuegiá trị nhỏ nhất / lớn nhấttung độ đỉnh, $k$
opens upward / downwardquay lên / quay xuống$a>0$ / $a<0$

The three forms at a glance

The same parabola can be written three ways. Each one hands you a different piece of information for free, and each one hides the other two.

What each form gives away
  • Standard $y=ax^2+bx+c$ — gives the $y$-intercept $(0,c)$ at once.
  • Vertex $y=a(x-h)^2+k$ — gives the vertex $(h,k)$, the axis of symmetry $x=h$, and the minimum (or maximum) value $k$.
  • Factored $y=a(x-r)(x-s)$ — gives the $x$-intercepts $(r,0)$ and $(s,0)$.

In all three, the sign of $a$ decides the direction: $a>0$ opens upward and $k$ is a minimum; $a<0$ opens downward and $k$ is a maximum.

Giải thích tiếng Việt

Câu hỏi thật của đề luôn là: “đề đang hỏi thông tin gì, và dạng nào cho sẵn thông tin đó?” Hỏi giá trị nhỏ nhất thì đi về dạng đỉnh. Hỏi giao điểm với trục hoành thì đi về dạng nhân tử. Hỏi giao điểm với trục tung thì thay $x=0$ vào bất kỳ dạng nào. Chọn sai dạng không làm bạn sai đáp án, nhưng làm bạn mất gấp đôi thời gian — và trên module thứ hai thì thời gian chính là điểm.

Standard form and the axis of symmetry

A parabola is symmetric about the vertical line through its vertex, and that line always sits at \[ x=-\frac{b}{2a}. \] Substituting that $x$ back into the equation gives the $y$-coordinate of the vertex.

Ví dụ mẫu

Find the vertex and the axis of symmetry of $\;y=x^2-8x+11$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Đề hỏi “the minimum value of $y$” thì đáp án là $-5$ (tung độ đỉnh). Đề hỏi “the value of $x$ at which $y$ is minimum” thì đáp án là $4$ (hoành độ đỉnh). Hai con số đều nằm trong bốn phương án. Đọc lại đề sau khi tìm được đỉnh, luôn luôn.

Vertex form and completing the square

To get from standard form to vertex form, complete the square. When $a\neq 1$, factor $a$ out of the first two terms before halving anything.

Ví dụ mẫu

Write $\;y=3x^2+12x+5\;$ in vertex form and state the minimum value of $y$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Cộng $4$ trong ngoặc thì thực chất đã cộng $3\times 4=12$ vào biểu thức, nên phải trừ lại $12$ chứ không phải $4$. Đây là lỗi số một khi $a\neq 1$. Kiểm nhanh: khai triển ngược $3(x+2)^2-7=3x^2+12x+12-7=3x^2+12x+5$ — khớp thì yên tâm.

Ví dụ mẫu

The parabola $\;y=-3(x-2)^2+12\;$ is given. Find its maximum value and its $x$-intercepts.

Thử tự làm ra giấy trước đã.

Factored form and the symmetry shortcut

If a parabola crosses the $x$-axis at $r$ and $s$, the axis of symmetry is exactly halfway between them. This is faster than $-b/2a$ whenever the equation is already factored, and it generalises to any two points with the same $y$-value.

$x$-intercepts at $r$ and $s$ $\;\Longrightarrow\;$ axis of symmetry at $x=\dfrac{r+s}{2}$.
More generally, if $(p,\,y_0)$ and $(q,\,y_0)$ are both on the parabola with $p\neq q$, the axis of symmetry is $x=\dfrac{p+q}{2}$.

Ví dụ mẫu

Find the vertex of $\;y=(x+1)(x-7)$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

A parabola passes through the points $(2,5)$ and $(8,5)$. What is the equation of its axis of symmetry?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Hai điểm cùng tung độ là món quà: trục đối xứng là trung điểm hoành độ của chúng, tính trong hai giây. Đề hay giấu món quà này dưới dạng bảng giá trị — thấy hai dòng có cùng giá trị $f(x)$ là biết ngay hoành độ đỉnh, không cần dựng lại phương trình.

Moving between forms

Going from factored or vertex form back to standard form is just expansion. Going the other way needs either factoring (for the $x$-intercepts) or completing the square (for the vertex). When the question supplies the intercepts and one extra point, factored form is the shortest road.

Ví dụ mẫu

A parabola has $x$-intercepts at $x=2$ and $x=6$ and passes through $(0,12)$. Write it in standard form and find its vertex.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Khi đề cho hai giao điểm với trục hoành cộng thêm một điểm nữa, đừng dựng hệ ba phương trình theo $a$, $b$, $c$. Viết thẳng $y=a(x-r)(x-s)$ rồi thay điểm còn lại để tìm $a$ — một ẩn thay vì ba. Trường hợp hay gặp nhất là điểm thứ ba nằm trên trục tung, lúc đó $c=a\cdot r\cdot s$ và mọi thứ xong trong một dòng.

Stacking transformations

Read the vertex form as a set of instructions applied to $y=x^2$. When several instructions are stacked, apply them to the vertex one at a time and the algebra takes care of itself.

The four moves

Starting from $y=x^2$, the graph of $y=a(x-h)^2+k$ is:

  • shifted $h$ units right (left if $h<0$) — note the sign flip inside the bracket;
  • shifted $k$ units up (down if $k<0$);
  • stretched vertically by $|a|$;
  • reflected across the $x$-axis if $a<0$.

Reflecting across the $x$-axis sends the point $(x,y)$ to $(x,-y)$.

Ví dụ mẫu

Let $f(x)=x^2-4x$ and let $g(x)=f(x-2)+3$. Find the vertex of the graph of $g$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

$f(x-2)$ dịch sang phải $2$ đơn vị, không phải sang trái. Dấu trừ bên trong ngoặc luôn ngược với hướng di chuyển; dấu cộng bên ngoài thì cùng hướng. Cách nhớ chắc nhất là không nhớ gì cả: tìm giá trị $x$ làm biểu thức trong ngoặc bằng hoành độ đỉnh cũ.

Ba chỗ mất điểm của dạng này

Lẫn "giá trị nhỏ nhất" với "giá trị $x$ tại đó nhỏ nhất"

Đề hỏi the minimum value of $y$ thì đáp án là tung độ đỉnh. Đề hỏi the value of $x$ at which $y$ is minimum thì đáp án là hoành độ đỉnh. Hai con số đều nằm sẵn trong bốn phương án.

Quên nhân hệ số khi hoàn thành bình phương

Cộng $4$ trong ngoặc với hệ số $3$ ở ngoài thì thực chất đã cộng $12$ vào biểu thức, nên phải trừ lại $12$ chứ không phải $4$. Đây là lỗi số một khi $a \neq 1$. Kiểm bằng cách khai triển ngược lại.

Đọc sai chiều dịch của dấu trong ngoặc

$f(x-2)$ dịch sang phải $2$, không phải sang trái. Dấu trong ngoặc luôn ngược với hướng di chuyển; dấu ngoài ngoặc thì cùng hướng. Cách nhớ chắc nhất là thử một điểm, đừng thuộc lòng.

Tự kiểm tra — chữa ngay tại chỗ

Câu 1
The equation $y = 3x^{2} + 12x + 5$ can be written in the form $y = 3(x+2)^{2} + k$, where $k$ is a constant. What is the value of $k$?
Gõ đáp số rồi bấm Kiểm tra.
Câu 2
For a quadratic function $f$, it is given that $f(1) = f(7) = 12$. What is the $x$-coordinate of the vertex of the graph of $f$?
  1. $3$
  2. $4$
  3. $6$
  4. $12$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Câu 3
The function $g$ is defined by $g(x) = 2(x-4)^{2} - 5$. What is the minimum value of $g(x)$?
  1. $-5$
  2. $4$
  3. $2$
  4. $-4$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.

Tóm tắt bỏ túi

  • Ba dạng là ba cái tủ: tổng quát cho giao trục tung; đỉnh cho đỉnh, trục đối xứng, giá trị nhỏ/lớn nhất; nhân tử cho giao trục hoành.
  • Hỏi thông tin gì thì đi về dạng chứa sẵn thông tin đó.
  • Từ dạng tổng quát, trục đối xứng là $x = -\dfrac{b}{2a}$; thay vào để lấy tung độ đỉnh.
  • Hai điểm cùng tung độ $\Rightarrow$ trục đối xứng ở trung điểm hoành độ. Hai giao trục hoành là trường hợp riêng: $x = \dfrac{r+s}{2}$.
  • Giá trị nhỏ nhất là TUNG ĐỘ đỉnh; giá trị $x$ tại đó nhỏ nhấtHOÀNH ĐỘ đỉnh.
  • Hoàn thành bình phương khi $a \neq 1$: đặt $a$ ra ngoài hai số hạng chứa $x$, và nhân $a$ vào số đưa ra khỏi ngoặc. Soát bằng khai triển ngược.
  • Cho hai giao trục hoành $+$ một điểm nữa: viết thẳng $y = a(x-r)(x-s)$ rồi thay điểm để tìm $a$ — một ẩn thay vì ba.
  • Dấu trong ngoặc ngược chiều dịch; dấu ngoài ngoặc cùng chiều. Thử một điểm thay vì thuộc lòng.

Làm bài tập của bài này

Bộ M2-07 — 21 câu, chấm ngay trên máy, có đáp án từng câu. Vài câu đầu ở mức nền tảng để chắc tay, phần còn lại từ mức đề thật trở lên.

4 dễ8 khó9 rất khó