Mục lục khoá họcĐang ở M2-08
← Khoá Math
0/46 bài đã học xong
Toán nâng cao · Bài M2-08 · Bài 8/13 của chương · bài 23/46 của Toán

Nonlinear Systems

Hệ phi tuyến: đường thẳng cắt parabol

Học xong bài này bạn làm được gì
Giải hệ gồm một phương trình bậc hai và một phương trình bậc nhất bằng phép thế, đưa về đúng một phương trình bậc hai rồi đọc biệt thức để biết hệ có hai, một hay không có nghiệm thực. Quan trọng hơn: xử lí được câu có tham số — “tìm $k$ để đường thẳng tiếp xúc parabol”, “với giá trị nào thì hệ vô nghiệm” — vì đây là chỗ đề lấy điểm ở nửa sau module. Và luôn đọc lại xem đề hỏi $x$, hỏi $y$, hỏi tổng, hay hỏi khoảng cách giữa hai giao điểm.

Bài này gỡ cho bạn chuyện gì

Hệ phi tuyến chỉ có một nước đi để bắt đầu: thế vế này vào vế kia. Và sau khi thế thì bài toán không còn là hệ nữa — nó là một phương trình bậc hai một ẩn.

Nhận ra điều đó là mở khoá cả chủ đề: mọi thứ bạn đã biết về bậc hai — biệt thức, Vi-ète, hoành độ đỉnh — dùng được ngay. Rất nhiều câu tưởng khó thật ra chỉ hỏi $-\dfrac{B}{A}$.

Cần nắm trước khi vào bài

Thuật ngữ của bài — cầm sẵn rồi hãy đọc

Thuật ngữ trong đềTiếng ViệtNhớ thế này
nonlinear systemhệ phi tuyếnít nhất một phương trình không bậc nhất
substitutionphép thếnước đi duy nhất để bắt đầu
intersection pointgiao điểmmỗi nghiệm $x$ cho một giao điểm
tangenttiếp xúcđúng một điểm chung $\Rightarrow D = 0$
no real solutionkhông có giao điểm$D < 0$
sum of the $y$-coordinatestổng tung độvẫn tính được từ $-\dfrac{B}{A}$
distance between two pointskhoảng cách hai điểm$\sqrt{(\Delta x)^2 + (\Delta y)^2}$

Substitution: the only move that starts the problem

A system made of one quadratic and one linear equation is solved by substitution, never by elimination. Solve the linear equation for the variable that is already isolated, put that expression into the quadratic, and collect everything on one side.

$\[\begin{cases} y=ax^2+bx+c\\ y=mx+n \end{cases}\]$ $\;\Longrightarrow\;$ $ax^2+bx+c=mx+n$ $\;\Longrightarrow\;$ $ax^2+(b-m)x+(c-n)=0$.

Every solution $x$ of that quadratic gives one intersection point; its $y$ comes from the linear equation, which is the cheaper of the two to evaluate.

Ví dụ mẫu

Solve $\;\[\begin{cases} y=x^2-4x+7\\ y=2x+2 \end{cases}\]$

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

The graphs of $\;y=x^2-2\;$ and $\;y=2x+1\;$ meet at two points. How far apart are they?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Sau khi thế, bài toán không còn là hệ nữa — nó là một phương trình bậc hai một ẩn. Mọi thứ bạn biết về bậc hai (biệt thức, Vi-ète, hoành độ đỉnh) đều dùng được ngay. Đây là lí do phần này nằm ở nhóm Advanced Math chứ không nằm ở nhóm hệ phương trình bậc nhất.

The discriminant tells you the picture

After substitution you hold $Ax^2+Bx+C=0$ with $A\neq0$. The number of intersection points is decided by $D=B^2-4AC$ and nothing else.

Three pictures, one number
  • $D>0$: the line cuts the parabola at two points.
  • $D=0$: the line is tangent — exactly one point, a double root at $x=-\dfrac{B}{2A}$.
  • $D<0$: the graphs never meet; the system has no real solution.
Ví dụ mẫu

For which values of $k$ does $\;\[\begin{cases} y=x^2+9\\ y=kx \end{cases}\]$ have no real solution?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Viết $D<0$ rồi giải $k^2<36$ ra thành $k<6$. Bất phương trình $k^2<36$ tương đương $|k|<6$, tức là $-6<k<6$ — nửa âm cũng bị chặn. Nhầm chỗ này là mất câu, vì phương án một đầu kiểu $k<6$ luôn được cài sẵn.

Tangency and the parameter questions

“Tangent”, “exactly one solution”, “touches at exactly one point”, “the system has a unique real solution” — all four phrasings mean the same thing: $D=0$.

Ví dụ mẫu

For what value of $c$ is the line $\;y=8x+c\;$ tangent to $\;y=x^2+2x+5$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

For what values of $m$ is the line $\;y=mx-4\;$ tangent to the parabola $\;y=x^2$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Hai ví dụ trên khác nhau ở chỗ tham số nằm đâu. Tham số ở hằng số (chữ $c$) thì $D=0$ cho một phương trình bậc nhất theo $c$: một đáp án. Tham số ở hệ số góc (chữ $m$) thì $D=0$ cho một phương trình bậc hai theo $m$: thường hai đáp án. Thấy tham số bình phương lên mà chỉ ghi một nghiệm là mất điểm.

Ví dụ mẫu

In the system $\;y=x^2-4x+13\;$ and $\;y=mx+9$, the graphs meet at exactly one point. What is the sum of all possible values of $m$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.

Answering the quantity the question asks for

Once $Ax^2+Bx+C=0$ is in front of you, Vieta gives the two most-asked quantities without solving anything: $x_1+x_2=-\dfrac{B}{A}$ and $x_1x_2=\dfrac{C}{A}$.

If the line is $y=mx+n$, then $y_1+y_2=m(x_1+x_2)+2n$. So a question about the sum of the $y$-coordinates still only needs $-B/A$.

Ví dụ mẫu

The graphs of $\;y=2x^2-3x+1\;$ and $\;y=x+6\;$ meet at two points. What is the sum of the $y$-coordinates of those points?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Tính đúng $x_1+x_2=2$ rồi khoanh $2$. Đề hỏi tổng tung độ, không phải tổng hoành độ. Phương án $2$ chắc chắn có trong bốn lựa chọn. Đọc lại câu hỏi sau khi ra số là thói quen ăn điểm rẻ nhất ở chủ đề này.

Circles, and two parabolas

The same substitution works when the nonlinear equation is a circle or a second parabola; only the algebra after substitution changes.

Ví dụ mẫu

Solve $\;\[\begin{cases} x^2+y^2=25\\ y=x+1 \end{cases}\]$ and find the distance between the two solution points.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

How many points do $\;y=x^2-3x+2\;$ and $\;y=-x^2+5x-6\;$ have in common?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Hai parabol cũng có “tiếp xúc”. Khi trừ hai vế, hệ số $x^2$ là $a_1-a_2$ — nếu hai parabol có cùng hệ số $x^2$ thì hiệu là bậc nhất, và khi đó chúng cắt nhau đúng một điểm hoặc song song hoàn toàn. Đừng máy móc áp $D$ trước khi kiểm tra hệ số $x^2$ còn khác $0$ hay không.

Ba chỗ mất điểm của dạng này

Giải $k^2 < 36$ thành $k < 6$

$k^{2} < 36$ tương đương $|k| < 6$, tức $-6 < k < 6$ — nửa âm cũng bị chặn. Nhầm chỗ này là mất câu, vì phương án một đầu kiểu $k < 6$ luôn có sẵn.

Trả lời tổng hoành độ khi đề hỏi tổng tung độ

Tính đúng $x_1 + x_2$ rồi khoanh luôn. Con số đó chắc chắn nằm trong bốn phương án. Đọc lại câu hỏi sau khi ra số, mỗi lần.

Quên rằng tung độ lấy từ phương trình ĐƯỜNG THẲNG

Tìm được $x$ rồi thì thay vào phương trình bậc nhất để lấy $y$ — nhanh hơn và ít sai hơn thay vào parabol.

Tự kiểm tra — chữa ngay tại chỗ

Câu 1
The graphs of $y = x^{2} - 2$ and $y = 2x + 1$ intersect at two points in the $xy$-plane. What is the sum of the $y$-coordinates of these two points?
  1. $2$
  2. $6$
  3. $8$
  4. $10$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Câu 2
The system of equations $y = x^{2} + 9$ and $y = kx$, where $k$ is a constant, has no real solution. Which of the following describes all possible values of $k$?
  1. $k < 6$
  2. $k > 6$
  3. $-6 < k < 6$
  4. $k < -6$ or $k > 6$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Câu 3
How many points do the graphs of $x^{2} + y^{2} = 25$ and $y = x + 7$ have in common?
  1. Zero
  2. Exactly one
  3. Exactly two
  4. More than two
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.

Tóm tắt bỏ túi

  • Một nước đi duy nhất: thế. Sau khi thế, bài không còn là hệ — nó là một phương trình bậc hai một ẩn.
  • $y = ax^2+bx+c$ và $y = mx+n$ $\Rightarrow$ $ax^2 + (b-m)x + (c-n) = 0$.
  • $D>0$ cắt hai điểm · $D=0$ tiếp xúc · $D<0$ không gặp.
  • Tìm $x$ rồi lấy $y$ từ phương trình đường thẳng, không thay vào parabol.
  • Đề hỏi how many thì chỉ cần $D$, đừng giải ra nghiệm.
  • Tổng hoành độ $= -\dfrac{B}{A}$. Tổng tung độ $= m(x_1+x_2) + 2n$ — vẫn không cần từng nghiệm.
  • $k^2 < 36$ nghĩa là $-6 < k < 6$, không phải $k < 6$. Bình phương nhỏ hơn $\Rightarrow$ khoảng kẹp giữa; lớn hơn $\Rightarrow$ hai tia rời.
  • Khai triển $(x+7)^2$ đừng quên số hạng chéo $14x$.

Làm bài tập của bài này

Bộ M2-08 — 18 câu, chấm ngay trên máy, có đáp án từng câu. Vài câu đầu ở mức nền tảng để chắc tay, phần còn lại từ mức đề thật trở lên.

3 dễ7 khó8 rất khó