Mục lục khoá họcĐang ở M1-04
← Khoá Math
0/46 bài đã học xong
Đại số · Bài M1-04 · Bài 4/11 của chương · bài 8/46 của Toán

Building a Line from Graphs, Tables and Two Points

Viết phương trình đường thẳng từ đồ thị, bảng, hai điểm

Học xong bài này bạn làm được gì
Từ bất kỳ nguồn dữ liệu nào — hai điểm, một bảng, một đồ thị, một câu chữ — viết ra được phương trình đường thẳng ở cả ba dạng và chuyển qua lại giữa chúng. Làm chủ song song vuông góc, kể cả khi đề cho ở dạng $Ax+By=C$ và không cho hệ số góc. Xử lý được các trường hợp biên: đường ngang, đường đứng, đường không cắt trục hoành, và hai phương trình thật ra cùng một đường.

Bài này gỡ cho bạn chuyện gì

Đề không bao giờ đưa sẵn phương trình đường thẳng. Nó đưa hai điểm, hoặc một bảng số, hoặc một đồ thị, hoặc một câu "song song với…" — rồi bắt bạn dựng lại phương trình.

Toàn bộ chủ đề gói trong một câu: tìm cho ra hệ số góc, phần còn lại chỉ là ghi chép. Một điểm cộng một hệ số góc là ra đường thẳng, không có ngoại lệ. Thiếu điểm thì đi tìm điểm, thiếu hệ số góc thì đi tìm hệ số góc.

Cần nắm trước khi vào bài

Thuật ngữ của bài — cầm sẵn rồi hãy đọc

Thuật ngữ trong đềTiếng ViệtNhớ thế này
point-slope formdạng điểm – hệ số góc$y - y_1 = m(x - x_1)$, dùng một trong hai điểm đã cho
lattice pointđiểm nằm đúng góc lướiđiểm có cả hai toạ độ nguyên, đọc từ đồ thị mới chính xác
parallelsong songhệ số góc bằng nhau
perpendicularvuông góctích hai hệ số góc bằng $-1$; lật phân số rồi đổi dấu
negative reciprocalnghịch đảo đối dấucủa $\tfrac25$ là $-\tfrac52$
horizontal lineđường nằm ngang$y = k$, hệ số góc $0$
vertical lineđường thẳng đứng$x = h$, hệ số góc không xác định, không phải đồ thị hàm số
coincidetrùng nhaumột phương trình là bội khác $0$ của phương trình kia

Two points, three lines of work

The routine
  1. $m=\dfrac{y_2-y_1}{x_2-x_1}$ — subtract in the same order on top and bottom.
  2. Point-slope: $y-y_1=m(x-x_1)$, using either given point.
  3. Expand to $y=mx+b$ only if the question or the answer choices demand it.
Ví dụ mẫu

Find the equation of the line through $(-3,7)$ and $(5,-9)$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Trừ ngược thứ tự ở một trong hai dòng: $\dfrac{y_2-y_1}{x_1-x_2}$ cho hệ số góc đúng độ lớn nhưng sai dấu. Cách chặn: viết hai điểm thành một cột rồi trừ từ trên xuống ở cả tử lẫn mẫu, không nhảy qua nhảy lại.

Giải thích tiếng Việt

Sau khi ra phương trình, luôn thay điểm còn lại (điểm chưa dùng ở bước point-slope) vào để kiểm tra. Việc này tốn năm giây và bắt gần như mọi lỗi dấu. Nếu chỉ kiểm tra bằng chính điểm vừa dùng thì phương trình sai vẫn “đúng”.

Tables: prove it is linear, then extend

Ví dụ mẫu

The table shows values of a linear function $f$.

$x$$0$$4$$10$
$f(x)$$-5$$1$$10$
Thử tự làm ra giấy trước đã.

When the table already contains $x=0$, the corresponding output is $b$ — no substitution needed. Look for that row before doing anything else.

Ví dụ mẫu

The function $f$ is linear. Given $f(2)=17$ and $f(5)=8$, what is $f(11)$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.

Reading a line off a graph

Never estimate. Find two points where the line crosses grid corners and use those.

xy-4-224-224
Ví dụ mẫu

Write the equation of the line graphed above.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Trên đề thật, giao điểm với trục tung thường không rơi vào ô lưới đẹp. Đừng đoán $b$ bằng mắt — lấy hai điểm nằm đúng góc lưới, tính $m$ trước, rồi suy ngược ra $b$ bằng phép thay số. Đoán $b$ là nguồn sai số duy nhất mà máy chấm không tha.

Parallel and perpendicular

The two rules

Parallel lines have equal slopes: $m_2=m_1$.
Perpendicular lines have slopes whose product is $-1$: $m_2=-\dfrac{1}{m_1}$.
A horizontal line ($m=0$) is perpendicular to a vertical line (slope undefined) — the product rule does not apply to that pair.

Ví dụ mẫu

Find the line through $(2,-5)$ that is parallel to $3x-4y=12$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

Find the line through $(6,1)$ that is perpendicular to $y=-3x+2$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.

Shortcut for parallels in standard form: keep $Ax+By$ exactly as it is and recompute the constant from the given point. For $3x-4y=c$ through $(2,-5)$: $3(2)-4(-5)=26$, so $c=26$.

Lỗi thường gặp

Nghịch đảo mà quên đổi dấu. Vuông góc với hệ số góc $-3$ là $+\tfrac13$, không phải $-\tfrac13$. Và vuông góc với $\tfrac25$ là $-\tfrac52$, không phải $\tfrac52$. Cả hai bản thiếu dấu đều nằm sẵn trong bốn phương án.

Unknown coefficients, and the edge cases

Ví dụ mẫu

The line $kx+3y=12$ passes through $(2,6)$. What is the value of $k$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

For what value of $c$ does the graph of $\;cx+2y=8\;$ have no $x$-intercept?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Two equations, one line

$Ax+By=C$ and $A'x+B'y=C'$ describe the same line exactly when one equation is a nonzero multiple of the other. They are parallel and distinct when $A'/A=B'/B$ but $C'/C$ differs.

Ví dụ mẫu

For what value of $k$ do $\;6x-4y=10\;$ and $\;3x-2y=k\;$ describe the same line?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Hai câu hỏi rất dễ lẫn: “hệ có vô số nghiệm” (trùng đường) và “hệ vô nghiệm” (song song, khác hằng số). Cả hai đều bắt đầu bằng việc so tỉ lệ hai hệ số $x$ và $y$; chỉ khác nhau ở bước cuối là so hằng số. Đọc kỹ đề hỏi cái nào.

Horizontal and vertical lines

The two degenerate families

A horizontal line has equation $y=k$: slope $0$, one $y$-intercept, and no $x$-intercept unless $k=0$.
A vertical line has equation $x=h$: slope undefined, one $x$-intercept, and no $y$-intercept unless $h=0$. A vertical line is not the graph of a function.

Ví dụ mẫu

Write the equation of the line through $(4,-2)$ and $(4,7)$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu

Line $\ell$ passes through $(-3,5)$ and is perpendicular to the line $y=5$. What is the equation of $\ell$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Nhớ theo cách này: chữ cái trong phương trình cho biết đại lượng nào bị giữ cố định. $x=4$ nghĩa là hoành độ luôn bằng $4$ — đường dựng đứng. $y=5$ nghĩa là tung độ luôn bằng $5$ — đường nằm ngang. Học sinh đảo hai cái này rất thường xuyên, và đề luôn để sẵn cả hai trong phương án.

Ba chỗ mất điểm của dạng này

Trừ ngược thứ tự ở một trong hai dòng

$\dfrac{y_2 - y_1}{x_1 - x_2}$ cho hệ số góc đúng độ lớn nhưng sai dấu — và bản sai dấu luôn nằm trong bốn phương án. Cách chặn: viết hai điểm thành một cột rồi trừ từ trên xuống ở cả tử lẫn mẫu, đừng nhảy qua nhảy lại.

Nghịch đảo mà quên đổi dấu

Vuông góc với hệ số góc $-3$ là $+\tfrac13$, không phải $-\tfrac13$. Vuông góc với $\tfrac25$ là $-\tfrac52$, không phải $\tfrac52$. Cả hai bản thiếu dấu đều được đặt sẵn làm phương án.

Kiểm lại bằng chính điểm vừa dùng

Sau khi ra phương trình, phải thay điểm còn lại (điểm chưa dùng ở bước point-slope) để kiểm. Kiểm bằng điểm vừa dùng thì phương trình sai vẫn "đúng". Năm giây, bắt gần như mọi lỗi dấu.

Tự kiểm tra — chữa ngay tại chỗ

Câu 1
Line $\ell$ passes through the points $(-3,\ 7)$ and $(5,\ -9)$ in the $xy$-plane. What is the slope of line $\ell$?
  1. $-2$
  2. $-\dfrac12$
  3. $\dfrac12$
  4. $2$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Câu 2
In the $xy$-plane, line $k$ is perpendicular to the graph of $y = -3x + 2$. What is the slope of line $k$?
  1. $-3$
  2. $-\dfrac13$
  3. $\dfrac13$
  4. $3$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Câu 3
Line $m$ passes through the point $(2,\ -5)$ and is parallel to the line with equation $3x - 4y = 12$. If the equation of line $m$ is written in the form $3x - 4y = c$, what is the value of $c$?
Gõ đáp số rồi bấm Kiểm tra.

Tóm tắt bỏ túi

  • Một điểm $+$ một hệ số góc $=$ một đường thẳng. Thiếu cái nào thì đi tìm cái đó.
  • $m = \dfrac{y_2 - y_1}{x_2 - x_1}$ — trừ cùng thứ tự ở tử và mẫu.
  • Point-slope $y - y_1 = m(x - x_1)$; chỉ khai triển ra $y = mx + b$ khi đề hoặc phương án đòi.
  • Bảng có sẵn dòng $x = 0$ thì giá trị đó chính là $b$ — tìm dòng đó trước khi làm gì khác.
  • Song song ở dạng $Ax + By = C$: giữ nguyên vế trái, thay điểm vào để lấy hằng số mới.
  • Vuông góc: lật phân số rồi đổi dấu. Ngang $\perp$ đứng dù không lập được tích hệ số góc.
  • $y = k$ nằm ngang; $x = h$ thẳng đứng và không phải đồ thị hàm số. Chữ nào trong phương trình thì đại lượng đó bị giữ cố định.
  • Kiểm lại bằng điểm chưa dùng, không bằng điểm vừa dùng.

Làm bài tập của bài này

Bộ M1-04 — 21 câu, chấm ngay trên máy, có đáp án từng câu. Vài câu đầu ở mức nền tảng để chắc tay, phần còn lại từ mức đề thật trở lên.

4 dễ7 khó10 rất khó