Mục lục khoá họcĐang ở M0-02
← Khoá Math
0/46 bài đã học xong
Vào việc · Bài M0-02 · Bài 2/4 của chương · bài 2/46 của Toán

Desmos I: Graphing, Solving and Intersections

Desmos (1): vẽ đồ thị, giải phương trình, tìm giao điểm

Học xong bài này bạn làm được gì
Biến máy tính đồ thị dựng sẵn thành một công cụ giải phương trình chứ không phải chỗ vẽ hình cho đẹp. Ba kỹ thuật phải thành phản xạ: gõ nguyên văn một phương trình một ẩn để lấy nghiệm; vẽ hai vế thành hai đồ thị rồi bấm giao điểm; đọc điểm xám (nghiệm, đỉnh, cực trị) mà không bị con số làm tròn đánh lừa. Quan trọng ngang bằng: nhận ra những câu mà mở Desmos là thua — câu hỏi tham số, câu “phải đúng với mọi $x$”, và câu chỉ cần một dòng đại số.

Bài này gỡ cho bạn chuyện gì

Phòng thi Digital SAT có sẵn một máy tính đồ thị Desmos ngay trong màn hình đề. Nó miễn phí, không giới hạn, và phần lớn học sinh Việt Nam dùng nó sai cách: mở ra để vẽ hình cho đẹp, hoặc tệ hơn, mở ra cho mọi câu rồi hết giờ ở câu 18.

Desmos giải được một lớp câu rất rộng mà không cần bạn biến đổi một dòng nào — gõ nguyên văn đề, đọc số. Đó là mẹo đáng giá nhất trong toàn bộ phần Toán.

Nhưng nó cũng có bốn tình huống mà mở máy ra là thua chắc. Bài này dạy cả hai chiều: lúc nào gõ, và lúc nào đóng máy lại làm tay.

Cần nắm trước khi vào bài

  • Cấu trúc Digital SAT và cơ chế hai module thích ứng — biết ngân sách thời gian mỗi câu trước đã, vì cả bài này xoay quanh chuyện "cách nào nhanh hơn".
  • Đọc được đồ thị hàm số bậc nhất và bậc hai trên mặt phẳng toạ độ (chương trình lớp 9).

Thuật ngữ của bài — cầm sẵn rồi hãy đọc

Thuật ngữ trong đềTiếng ViệtNhớ thế này
expressionbiểu thứcgõ vào Desmos thì nó tự thêm $y=$
equationphương trìnhgõ vào Desmos thì nó vẽ tập nghiệm
vertical lineđường thẳng đứngphương trình một ẩn cho một đường đứng qua mỗi nghiệm
intersectiongiao điểmbấm vào để đọc toạ độ hai đồ thị cắt nhau
zero / rootnghiệmchỗ đồ thị cắt trục $x$
maximum / minimumcực đại / cực tiểuDesmos gắn nhãn sẵn khi bấm vào đỉnh đường cong
viewing windowkhung nhìnkhung mặc định $[-10,10]$ gần như luôn sai với bài thực tế
extraneous rootnghiệm ngoại lainghiệm giả sinh ra khi biến đổi; gõ nguyên văn thì nó tự rụng

What the tool is

The built-in calculator is a graphing engine, not an algebra engine. It draws the set of points satisfying whatever you type and reports coordinates of points you click. It never rearranges a formula, never produces an exact radical, and never knows which quantity the question asked for.

Typing an expression in $x$ makes Desmos graph $y=$ that expression: typing 2x+5 draws the line $y=2x+5$.
Typing an equation draws the set of points making it true: x^2+y^2=25 draws a circle; 2x+5=11 draws the vertical line $x=3$.

Giải thích tiếng Việt

Phân biệt hai việc trên là gốc của mọi thao tác sau này. Gõ biểu thức $\Rightarrow$ Desmos tự thêm “$y=$”. Gõ phương trình $\Rightarrow$ Desmos vẽ tập nghiệm. Với phương trình chỉ có $x$, tập nghiệm là vài đường thẳng đứng — và hoành độ của chúng chính là nghiệm. Đây là mẹo đáng giá nhất trong toàn bộ phần Toán: không cần biến đổi gì, gõ y hệt đề rồi đọc số.

The vertical-line method

Any equation in one variable, however ugly, can be typed verbatim. Desmos draws a vertical line through each solution.

Ví dụ mẫu · Type it verbatim

Solve $\;7(2x-3)=4x+9$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu · When the reading is not an integer

Solve $\;\dfrac{2x-1}{3}-\dfrac{x+4}{5}=2$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Chép thẳng số hiển thị $6.714$ vào ô đáp án. Với câu tự điền, $47/7$ luôn an toàn còn $6.714$ có thể bị chấm sai nếu đề không cho làm tròn. Thấy số lẻ trên màn hình thì việc tiếp theo là tìm phân số tương ứng, không phải chép.

Ví dụ mẫu · Extraneous roots vanish by themselves

Solve $\;|2x-7|=3x-4$.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Đây là lý do nên gõ nguyên văn thay vì tự chuyển vế: mọi nghiệm ngoại lai — do bình phương hai vế, do nhân mẫu chứa ẩn, do tách trị tuyệt đối — đều tự biến mất. Nhưng cũng vì thế phải cẩn thận chiều ngược lại: nếu chỉ có một đường thẳng đứng hiện ra, đừng vội kết luận phương trình có một nghiệm — có thể nghiệm kia nằm ngoài khung nhìn.

Two graphs, an intersection, and the grey points

For $f(x)=g(x)$, graph $y=f(x)$ and $y=g(x)$ on separate lines and click where they cross. Desmos labels the point and shows both coordinates.

Ví dụ mẫu · Line meets parabola

The graphs of $y=x^2-4x+3$ and $y=-2x+11$ intersect at two points. What is the sum of the $x$-coordinates of those points?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu · The window hides a solution

The graph of $y=x^2-60x+891$ appears blank in the default window. Find its $x$-intercepts.

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Lỗi thường gặp

Kết luận “hai đồ thị không cắt nhau” sau khi nhìn khung mặc định $[-10,10]$. Trước khi trả lời “no solution” hay “one intersection”, luôn kéo rộng khung ra $[-50,50]$ một lần. Câu ra đề kiểu này luôn đặt nghiệm ở chỗ khung mặc định không thấy.

Reading the grey points

Clicking on a curve makes Desmos offer the special points it can identify: zeros, the $y$-intercept, minima and maxima, and intersections with other curves. The label under the point tells you which one you have.

Ví dụ mẫu · A maximum, read directly

A projectile's height in feet after $t$ seconds is $h(t)=-16t^2+96t+4$. What is its greatest height?

Thử tự làm ra giấy trước đã.

Displayed coordinates are rounded. A point reading $(0.6667,\,3.333)$ is $\left(\tfrac23,\tfrac{10}{3}\right)$. Before writing a decimal into an answer field, test the obvious fraction: type it on a new line and compare the digits.

Typing without losing time

Every second spent fixing a mistyped expression is a second not spent on the next question. Five keystroke habits cover almost everything the Math section asks for.

Five habits
  • ^ starts an exponent; the right arrow leaves it. Typing x^2+3 without the arrow produces $x^{2+3}$.
  • / starts a fraction; the right arrow leaves the denominator. Same trap.
  • sqrt becomes a radical sign, and abs( becomes $|\ \cdot\ |$.
  • Braces restrict a graph: y=2x+300<x<12 draws only the part with $0<x<12$.
  • The coloured circle at the left of a line hides that graph without deleting it — the fastest way to check which curve a grey point belongs to.
Ví dụ mẫu · A restricted domain changes the answer

A pool is filled at a constant rate. The volume in litres after $t$ minutes is $V(t)=30+45t$, and filling stops after $12$ minutes. For what values of $t$ is $V(t)\geq 400$?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Ví dụ mẫu · Controlling the window on purpose

The graphs of $y=0.02x^2$ and $y=x-8$ appear not to meet in the default window. Do they?

Thử tự làm ra giấy trước đã.
Giải thích tiếng Việt

Thói quen nên có: mỗi lần một câu có số lớn ($100$, $500$, “sau $20$ năm”, “$1200$ sản phẩm”), việc đầu tiên là mở cài đặt khung và đặt trục theo cỡ của số đó. Mất $8$ giây, cứu được cả câu. Khung mặc định $[-10,10]$ hầu như không bao giờ đúng với bài có ngữ cảnh thực tế.

Inequalities, regions and test points

Typing an inequality shades a region instead of drawing a curve: y>=2x-5 shades everything on or above the line. Two shaded inequalities overlap in a darker band, and that band is the solution set of the system.

The fastest use of this is backwards. Typing an ordered pair such as (2,1) plots that single point, so a question of the form “which point satisfies both conditions” becomes a matter of looking at which of four dots landed in the dark band.

Ví dụ mẫu · Four dots, one region

Which point satisfies both $\;y\geq 2x-5\;$ and $\;y<-x+4$?

  1. $(4,3)$
  2. $(1,-4)$
  3. $(-2,7)$
  4. $(2,1)$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Lỗi thường gặp

Bấm nhầm điểm xám. Khi hai đồ thị nằm sát nhau, Desmos hiện cả intersection, minimum và zero rất gần nhau; nhãn dưới điểm mới cho biết bạn đang cầm cái gì. Ẩn bớt một đồ thị bằng cách bấm vòng tròn màu bên trái là cách nhanh nhất để chắc chắn.

When not to open the calculator

Four situations where graphing loses
  • Letters other than $x$ and $y$. Typing $k$ prompts for a slider; the graph then shows one value of $k$, not the general fact. Questions asking for a value of a constant are algebra questions.
  • “Which must be true for all $x$”. A picture at a hundred points is not a proof, and the answer choices are usually designed to agree on the visible interval.
  • Exact irrational answers. A reading of $5.4641$ is $2+2\sqrt3$; the graph cannot tell you that.
  • One-step algebra. If $4x-9=23$, then $4x-1=31$ in five seconds. Typing takes twenty.
Giải thích tiếng Việt

Quy tắc mười giây: trước khi chạm vào máy, tự hỏi “giải tay mất bao lâu?”. Dưới $30$ giây thì làm tay. Trên $60$ giây, hoặc bài có căn/trị tuyệt đối/bậc ba, hoặc bài hỏi “bao nhiêu nghiệm”, thì mở Desmos. Mở máy cho mọi câu là cách chắc chắn nhất để hết giờ ở câu $18$.

Ba chỗ mất điểm của dạng này

Chép thẳng số hiển thị vào ô đáp án

Màn hình cho $6{,}714$ nhưng đáp án là $\dfrac{47}{7}$. Với câu tự điền, phân số luôn an toàn còn số thập phân cắt cụt có thể bị chấm sai. Thấy số lẻ thì đi tìm phân số, đừng chép.

Kết luận "không cắt nhau" từ khung mặc định

Khung $[-10, 10]$ hầu như không bao giờ đúng với bài có ngữ cảnh thực tế. Câu ra đề kiểu này luôn đặt nghiệm ở chỗ khung mặc định không thấy. Kéo rộng ra một lần trước khi trả lời.

Mở Desmos cho câu có tham số

Gõ $kx - 3 = 5x + 8$ vào thì Desmos đòi tạo thanh trượt cho $k$ chứ không biết bạn cần giá trị nào. Dạng ra đề ruột ở Phương trình bậc nhất một ẩn và biến đổi tương đươngBiệt thức và số nghiệm — "có đúng một nghiệm", "vô nghiệm" phải giải bằng đầu, và giải bằng đầu thì nhanh hơn.

Tự kiểm tra — chữa ngay tại chỗ

Câu 1
Bạn gõ nguyên văn 3x-8=x+6 vào Desmos. Màn hình hiện ra cái gì?
  1. Một đường thẳng xiên đi qua gốc toạ độ
  2. Một đường thẳng đứng tại $x = 7$
  3. Hai đường thẳng cắt nhau tại $(7, 13)$
  4. Một parabol có đỉnh tại $x = 7$
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Câu 2
Một câu tự điền, Desmos hiện nghiệm là $6{,}6667$. Điền gì vào ô là an toàn nhất?
  1. 6.66
  2. 6.67
  3. 20/3
  4. 6.6667
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.
Câu 3
Đề hỏi: "Với giá trị nào của hằng số $a$ thì phương trình $a(x + 3) = 2x + 6$ có vô số nghiệm?" Nên làm thế nào?
  1. Gõ nguyên văn vào Desmos rồi đọc giao điểm
  2. Vẽ hai vế thành hai đồ thị rồi bấm chỗ cắt nhau
  3. Đóng máy lại, giải bằng đại số
  4. Tạo thanh trượt cho $a$ rồi kéo tới khi hai đồ thị trùng nhau
Chọn một phương án rồi bấm Kiểm tra.

Tóm tắt bỏ túi

  • biểu thức → Desmos thêm $y=$. Gõ phương trình → Desmos vẽ tập nghiệm.
  • Phương trình một ẩn: gõ nguyên văn, đọc hoành độ đường thẳng đứng. Nghiệm ngoại lai tự rụng.
  • Số trên màn hình là số đã làm tròn. Thấy số lẻ thì đi tìm phân số, đừng chép.
  • Bấm lên đường cong để lấy điểm xám; đọc nhãn dưới điểm để biết đó là zero, maximum hay intersection.
  • Khung mặc định $[-10,10]$ gần như luôn sai với bài có ngữ cảnh thật. Đặt khung theo cỡ số trong đề trước khi kết luận.
  • ^/ cần mũi tên phải để thoát; ngoặc nhọn {0<x<12} giới hạn miền vẽ và có thể đổi đáp án.
  • Bốn lúc không mở máy: đề có hằng số chữ, câu "đúng với mọi $x$", đáp án vô tỉ chính xác, và đại số một bước.
  • Quy tắc mười giây: giải tay dưới $30$ giây thì làm tay; trên $60$ giây thì mở Desmos.

Làm bài tập của bài này

Bộ M0-02 — 19 câu, chấm ngay trên máy, có đáp án từng câu. Vài câu đầu ở mức nền tảng để chắc tay, phần còn lại từ mức đề thật trở lên.

4 dễ7 khó8 rất khó