Mục lục bài họcĐang ở d10-b3
← AP Calculus BC
0/40 bài đã học xong
Chương 10 · Unit 10 — Infinite Sequences and Series · Bài 3/4 của chương · bài 39/40 của AP Calculus BC

Alternating Series, Absolute Convergence, and Error Bounds

Chuỗi đan dấu, hội tụ tuyệt đối và chặn sai số
← Mục lục bài học
Lý thuyết · English

Alternating series test and the error bound

For $\sum(-1)^{n}b_n$ with $b_n>0$, the series converges provided that (i) $b_n$ is eventually decreasing and (ii) $\lim_{n\to\infty}b_n=0$. Both conditions must be checked and stated on the free-response section; either one alone is not enough.

When the test applies, the truncation error obeys the alternating series error bound:

$$\left|S-s_n\right|\le b_{n+1}$$

In words: the error is no larger than the magnitude of the first term you left out, and it carries the sign of that term.

Absolute versus conditional

$\sum a_n$ converges absolutely if $\sum|a_n|$ converges; absolute convergence implies convergence. It converges conditionally if $\sum a_n$ converges while $\sum|a_n|$ diverges — the classic example being $\sum\frac{(-1)^{n+1}}{n}$.

Giải thích tiếng Việt

Dấu hiệu chuỗi đan dấu đòi hai điều kiện, và trên bài tự luận phải viết ra cả hai: (1) $b_n$ giảm (được phép chỉ giảm từ một chỗ nào đó trở đi, nhưng phải nói rõ từ chỗ nào); (2) $b_n\to 0$. Thiếu một trong hai là dấu hiệu không áp dụng được.

Chặn sai số là thứ AP hỏi gần như mỗi năm:

$$\left|S-s_n\right|\le b_{n+1}$$

Đọc thành lời: sai số không lớn hơn số hạng đầu tiên bị bỏ đi. Nhấn mạnh chữ 'bị bỏ đi' — không phải số hạng cuối cùng đã cộng vào. Đây là chỗ nhầm một bậc chỉ số phổ biến nhất của cả chương.

Tuyệt đối và có điều kiện. Chuỗi hội tụ tuyệt đối khi $\sum|a_n|$ hội tụ; hội tụ tuyệt đối thì chắc chắn hội tụ. Chuỗi hội tụ có điều kiện khi bản thân nó hội tụ nhưng chuỗi trị tuyệt đối phân kỳ. Mẫu kinh điển: $\sum\frac{(-1)^{n+1}}{n}$ hội tụ, còn $\sum\frac1n$ phân kỳ.

Quy trình phân loại luôn theo thứ tự: xét $\sum|a_n|$ trước. Hội tụ thì xong — tuyệt đối. Phân kỳ thì mới quay lại xét dấu hiệu đan dấu để phân biệt 'có điều kiện' với 'phân kỳ'.

S tong rieng le nam TREN S tong rieng chan nam DUOI S 1234567n S bi ket giua hai tong rieng lien tiep, nen sai so khong vuot qua so hang bi bo dau tien
Vì sao chặn sai số lại đơn giản đến thế. Vì $b_n$ giảm, mỗi bước cộng thêm kéo tổng riêng vượt qua $S$ rồi kéo ngược lại, nhưng lần sau luôn ngắn hơn lần trước. Kết quả là $S$ bị kẹt giữa hai tổng riêng liên tiếp ở mọi $n$. Khoảng cách giữa $s_n$ và $s_{n+1}$ đúng bằng $b_{n+1}$, mà $S$ nằm trong khoảng đó, nên khoảng cách từ $s_n$ tới $S$ không thể vượt $b_{n+1}$. Chú ý điều này chỉ đúng cho chuỗi đan dấu thoả hai điều kiện — mang công thức này sang chuỗi dương là sai.
Ví dụ — phân loại rồi chặn sai số

Cho $\displaystyle\sum_{n=1}^{\infty}\frac{(-1)^{n+1}}{n^{2}+1}$. Chuỗi này hội tụ tuyệt đối hay có điều kiện? Cần lấy bao nhiêu số hạng để sai số nhỏ hơn $0{,}01$?

Giải.

Bước 1 — xét trị tuyệt đối trước. $\sum\dfrac{1}{n^{2}+1}$. So sánh trực tiếp: $\dfrac{1}{n^{2}+1}<\dfrac{1}{n^{2}}$, mà $\sum\dfrac{1}{n^{2}}$ hội tụ ($p=2>1$). Vậy chuỗi trị tuyệt đối hội tụ, tức chuỗi đã cho hội tụ tuyệt đối.

Bước 2 — chặn sai số. Chuỗi vẫn là chuỗi đan dấu với $b_n=\dfrac{1}{n^{2}+1}$ giảm và về $0$, nên dùng được chặn sai số. Cần

$$b_{n+1}=\frac{1}{(n+1)^{2}+1}<0{,}01\;\Longleftrightarrow\;(n+1)^{2}+1>100\;\Longleftrightarrow\;(n+1)^{2}>99$$

Vậy $n+1\ge 10$, tức $n\ge 9$. Lấy 9 số hạng là đủ.

Chú ý bất đẳng thức viết cho $b_{n+1}$ chứ không cho $b_n$: ta muốn số hạng đầu tiên bị bỏ nhỏ hơn $0{,}01$.

Bẫy hay mất điểm — Hai lỗi lấy mất điểm nhiều nhất. Thứ nhất: chặn sai số bằng số hạng cuối cùng đã cộng thay vì số hạng đầu tiên bị bỏ — lệch đúng một bậc chỉ số, và AP thiết kế phương án nhiễu ngay tại đó. Cách chặn: viết ra $b_{n+1}$ bằng chữ 'số hạng thứ $n+1$' trước khi thay số. Thứ hai: dùng chặn sai số cho chuỗi không đan dấu, hoặc cho chuỗi đan dấu mà chưa kiểm $b_n$ giảm — công thức đó không có hiệu lực và bài chấm cho $0$ điểm ý đó.
Phải nhớ — Phân loại theo thứ tự: trị tuyệt đối trước, đan dấu sau. Sai số của chuỗi đan dấu bằng đúng độ lớn số hạng đầu tiên bị bỏ, và chỉ dùng được khi cả hai điều kiện của dấu hiệu đan dấu đã được kiểm.

Đọc xong rồi — làm thử ngay

Bài tập của chương Unit 10 — Infinite Sequences and Series gồm 14 câu trắc nghiệm và 4 đề tự luận. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.

Làm bài tập chương →