Mục lục bài họcĐang ở d03-b1
← AP Calculus BC
0/40 bài đã học xong
Chương 3 · Unit 3 — Differentiation: Composite, Implicit, and Inverse Functions · Bài 1/4 của chương · bài 9/40 của AP Calculus BC

The Chain Rule and Repeated Nesting

Quy tắc dây chuyền và hàm lồng nhiều tầng
← Mục lục bài học
Lý thuyết · English

One rule, applied from the outside in

$$\frac{d}{dx}f\big(g(x)\big)=f'\big(g(x)\big)\cdot g'(x),\qquad\text{or}\qquad \frac{dy}{dx}=\frac{dy}{du}\cdot\frac{du}{dx}$$

The safest way to run the rule is mechanical. Step 1: read the expression from the outside and name each layer. Step 2: differentiate the outermost layer and leave everything inside it completely alone. Step 3: multiply by the derivative of what was inside. If the expression is nested three deep, the answer carries three factors, and the count of factors is itself a check on your work.

Three templates account for most of Section I:

$$\frac{d}{dx}e^{g(x)}=e^{g(x)}g'(x),\qquad\frac{d}{dx}\ln\big(g(x)\big)=\frac{g'(x)}{g(x)},\qquad\frac{d}{dx}\big[g(x)\big]^{n}=n\big[g(x)\big]^{n-1}g'(x)$$

A warning about notation that BC exams exploit: $\sin^{2}(3x)$ means $\big[\sin(3x)\big]^{2}$, so it is nested three deep — squaring, then sine, then $3x$ — and its derivative is $6\sin(3x)\cos(3x)$.

Giải thích tiếng Việt

Câu tóm tắt cả quy tắc: đạo hàm hàm ngoài, giữ nguyên hàm trong, rồi nhân đạo hàm hàm trong. Nhưng đọc thuộc câu đó chưa đủ, phải chạy nó thành ba bước máy móc.

Bước 1 — đếm lớp. Đọc biểu thức từ ngoài vào, gọi tên từng lớp vỏ. Bước 2 — đạo hàm lớp ngoài cùng, tuyệt đối không đụng vào ruột. Bước 3 — nhân đạo hàm của ruột, và nếu ruột lại là hàm hợp thì lặp lại từ đầu.

Số lớp vỏ đếm được ở đề phải bằng số thừa số trong đáp án. Đó là phép kiểm nhanh nhất, làm được trong ba giây, và bắt được gần hết lỗi dây chuyền.

Ba khuôn phải thuộc: $\left(e^{g}\right)'=e^{g}g'$, $\left(\ln g\right)'=\frac{g'}{g}$, và $\left(g^{n}\right)'=n\,g^{n-1}g'$.

Bẫy ký hiệu mà đề BC khai thác thường xuyên: $\sin^{2}(3x)$ chính là $\left[\sin(3x)\right]^{2}$, tức ba tầng chứ không phải hai, nên đạo hàm là $6\sin(3x)\cos(3x)$ chứ không phải $2\sin(3x)$.

xuy dx du = g′(x) · dx (gấp 3) dy = f′(u) · du (gấp 3 nữa) tổng cộng gấp 9 lần — hai hệ số NHÂN nhau, không cộng
Vì sao là phép nhân chứ không phải phép cộng. Một đoạn nhỏ $dx$ trên trục $x$ đi qua $g$ thì bị kéo dài thành $g'(x)\,dx$ trên trục $u$; đoạn đó đi tiếp qua $f$ lại bị kéo dài thêm $f'(u)$ lần nữa. Hai lần khuếch đại nối tiếp thì hệ số tổng là tích, đúng như hai thấu kính đặt liền nhau. Hình cũng giải thích vì sao quên thừa số hàm trong không phải sai lệch một chút: nếu $g'=3$ mà bạn bỏ nó đi, kết quả nhỏ hơn ba lần chứ không phải lệch vài phần trăm.
Ví dụ — lồng ba tầng có logarit

Tính $\dfrac{dy}{dx}$ với $y=\ln\left(\cos\left(3x\right)\right)$, rồi rút gọn về một hàm lượng giác quen thuộc.

Giải.

Ba lớp: ngoài cùng là $\ln$, giữa là $\cos$, trong cùng là $3x$. Vậy đáp án phải có đúng ba thừa số.

$$\frac{dy}{dx}=\frac{1}{\cos(3x)}\cdot\left(-\sin(3x)\right)\cdot 3$$

Gộp lại:

$$\frac{dy}{dx}=-3\cdot\frac{\sin(3x)}{\cos(3x)}=-3\tan(3x)$$

Phép kiểm ba giây: đếm được ba lớp vỏ ở đề, và dòng đầu tiên của lời giải có đúng ba thừa số. Nếu chỉ viết ra hai thừa số thì chắc chắn đã bỏ quên một tầng.

Bẫy hay mất điểm — Lỗi đắt nhất của chương là bỏ quên thừa số của tầng trong cùng: viết $\frac{d}{dx}\sin(4x)=\cos(4x)$ thay vì $4\cos(4x)$. Cách chặn không phải là "cẩn thận hơn" mà là một thao tác đếm: trước khi viết đáp án, đếm số lớp vỏ ở đề rồi đếm số thừa số ở đáp án, hai số phải bằng nhau. Lỗi thứ hai là nhét thừa số vào trong hàm: $\frac{d}{dx}\tan\left(x^{2}\right)$ ra $2x\sec^{2}\left(x^{2}\right)$, không phải $\sec^{2}(2x)$ — thừa số của dây chuyền luôn đứng ngoài, không bao giờ chui vào đối số.
Phải nhớ — Đếm lớp vỏ, mỗi lớp một thừa số, và thừa số luôn nằm ngoài hàm. Ký hiệu $\sin^{2}(3x)$ là ba tầng chứ không phải hai — đọc kỹ ký hiệu trước khi đặt bút.

Đọc xong rồi — làm thử ngay

Bài tập của chương Unit 3 — Differentiation: Composite, Implicit, and Inverse Functions gồm 14 câu trắc nghiệm và 3 đề tự luận. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.

Làm bài tập chương →