Mục lục bài họcĐang ở d06-b2
← AP Calculus BC
0/40 bài đã học xong
Chương 6 · Unit 6 — Integration and Accumulation of Change · Bài 2/4 của chương · bài 22/40 của AP Calculus BC

The Fundamental Theorem and u-Substitution

Định lý cơ bản và phép đổi biến
← Mục lục bài học
Lý thuyết · English

Two halves of one theorem

Part 1 (the accumulation function). If $f$ is continuous and $g(x)=\displaystyle\int_a^{x} f(t)\,dt$, then $g'(x)=f(x)$. With a variable upper limit that is itself a function, the chain rule joins in:

$$\frac{d}{dx}\int_{a}^{u(x)} f(t)\,dt=f\!\big(u(x)\big)\,u'(x)$$

When both limits move, split at any convenient constant and subtract:

$$\frac{d}{dx}\int_{v(x)}^{u(x)} f(t)\,dt=f\!\big(u(x)\big)u'(x)-f\!\big(v(x)\big)v'(x)$$

Part 2 (evaluation). If $F'=f$ on $[a,b]$, then $\displaystyle\int_a^b f(x)\,dx=F(b)-F(a)$. Equivalently $\displaystyle\int_a^b F'(x)\,dx=F(b)-F(a)$ — the net change theorem.

Substitution

Set $u=g(x)$, so $du=g'(x)\,dx$. The integral must contain $g'(x)$ up to a constant multiple. For a definite integral, either change the limits to $u$-values and never return to $x$, or back-substitute and keep the original limits — but never mix the two.

Giải thích tiếng Việt

Phần 1 — hàm tích luỹ. Với $f$ liên tục và $g(x)=\int_a^x f(t)\,dt$ thì $g'(x)=f(x)$. Câu này nói: đạo hàm của "diện tích cộng dồn tới $x$" chính là chiều cao tại $x$. Khi cận trên là một hàm $u(x)$, quy tắc dây chuyền chen vào và đẻ thêm thừa số $u'(x)$. Khi cả hai cận đều chạy, tách tại một hằng số tuỳ ý rồi trừ: $f(u)u'-f(v)v'$.

Phần 2 — công thức tính. $\int_a^b f=F(b)-F(a)$ với $F$ là một nguyên hàm bất kỳ của $f$. Viết lại theo ngôn ngữ tích luỹ: $\int_a^b F'(x)\,dx=F(b)-F(a)$, tức tích phân của tốc độ ra lượng thay đổi ròng. Đây là câu dùng nhiều nhất trong mọi bài tự luận ngữ cảnh.

Đổi biến. Đặt $u=g(x)$, khi đó $du=g'(x)\,dx$. Điều kiện dùng được: trong biểu thức phải có sẵn $g'(x)$, sai khác một hằng số nhân thì bù được, sai khác một hàm số thì không. Với tích phân xác định có hai lối đi hợp lệ: đổi luôn hai cận sang giá trị của $u$, hoặc thay ngược về $x$ rồi giữ cận cũ. Trộn hai lối — đổi biến mà giữ cận cũ — là lỗi bị trừ điểm nặng nhất ở phần này.

diện tích cộng vào diện tích trừ đi f c g đạt cực đại đúng chỗ f đổi dấu g g(x) = tích phân của f từ a tới x — f là ĐỘ DỐC của g, không phải giá trị của g
Đọc hai tầng cùng lúc. Tầng trên là $f$, tầng dưới là $g(x)=\int_a^x f$. Chỗ $f$ dương thì $g$ đi lên, chỗ $f$ âm thì $g$ đi xuống, và $g$ đạt cực đại đúng tại điểm $c$ nơi $f$ đổi dấu từ dương sang âm. Chú ý điều mắt hay nhầm: tại $c$ giá trị của $g$ đang lớn nhất chứ không bằng $0$ — cái bằng $0$ ở đó là $f$, tức là độ dốc của $g$.
Ví dụ — cận trên là một hàm, cận dưới cũng chạy

Cho $h(x)=\displaystyle\int_{2x}^{x^{2}}\sqrt{4+t^{2}}\;dt$. Tính $h'(1)$.

Giải.

Cả hai cận đều phụ thuộc $x$ nên dùng dạng đầy đủ:

$$h'(x)=\sqrt{4+\left(x^{2}\right)^{2}}\cdot 2x\;-\;\sqrt{4+(2x)^{2}}\cdot 2$$

Tại $x=1$:

$$h'(1)=\sqrt{4+1}\cdot 2-\sqrt{4+4}\cdot 2=2\sqrt5-2\sqrt8=2\sqrt5-4\sqrt2$$

Hai chỗ dễ mất điểm nằm ở hai thừa số ngoài: $2x$ đến từ đạo hàm của $x^{2}$, và $2$ đến từ đạo hàm của $2x$. Không có hàm $\sqrt{4+t^2}$ nào bị đạo hàm cả — biến $t$ đã bị tích phân nuốt mất.

Ví dụ — đổi biến cho tích phân xác định

Tính $\displaystyle\int_0^{2}\frac{x}{\left(x^{2}+1\right)^{3}}\,dx$.

Giải.

Đặt $u=x^{2}+1$, khi đó $du=2x\,dx$ nên $x\,dx=\frac12\,du$.

Đổi cận ngay: $x=0\Rightarrow u=1$; $x=2\Rightarrow u=5$.

$$\int_0^{2}\frac{x\,dx}{\left(x^{2}+1\right)^{3}}=\frac12\int_{1}^{5}u^{-3}\,du=\frac12\left[\frac{u^{-2}}{-2}\right]_{1}^{5}=-\frac14\left(\frac{1}{25}-1\right)=\frac{6}{25}$$

Chú ý cả biểu thức lẫn hai cận đều đã sang thế giới của $u$, không còn dấu vết nào của $x$. Đó là dấu hiệu bài làm đúng quy trình.

Bẫy hay mất điểm — Lỗi đắt nhất của bài này là đổi biến nhưng giữ nguyên cận cũ: viết $\frac12\int_0^2 u^{-3}du$ thay vì $\frac12\int_1^5 u^{-3}du$. Kết quả sai mà bài trông vẫn sạch, nên không có gì báo động. Cách chặn: đặt ra một luật cứng cho chính mình — ngay dòng viết $du$, viết luôn hai cận mới bên cạnh, trước khi tính bất cứ thứ gì. Lỗi thứ hai: kéo hằng số ra khỏi tích phân thì được, kéo một hàm của $x$ ra thì không — thấy $\int x^2\sqrt{x^3+1}\,dx$ mà rút $x^2$ ra ngoài là hỏng ngay từ dòng đầu.
Phải nhớ — Phần 1 cho đạo hàm của hàm tích luỹ, cận nào chạy thì cận đó kèm một thừa số đạo hàm, cận dưới mang dấu trừ. Phần 2 biến mọi bài tính thành "tìm nguyên hàm rồi thay hai đầu". Đổi biến thì đổi cả cận, và kiểm bằng cách nhìn xem còn sót chữ $x$ nào không.

Đọc xong rồi — làm thử ngay

Bài tập của chương Unit 6 — Integration and Accumulation of Change gồm 14 câu trắc nghiệm và 4 đề tự luận. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.

Làm bài tập chương →