Mục lục bài họcĐang ở d06-b1
← A-Level Accounting
0/30 bài đã học xong
Chương 6 · Analysis of Financial Statements · Bài 1/3 của chương · bài 16/30 của A-Level Accounting

Profitability and efficiency ratios

Tỷ số sinh lời và tỷ số hiệu quả
← Mục lục bài học
Lý thuyết · English

Profitability

$\text{Biên lãi gộp}=\dfrac{\text{lãi gộp}}{\text{doanh thu}}\times100$ — driven by selling price and cost of sales, so it answers questions about pricing and purchasing.

$\text{Biên lãi từ hoạt động}=\dfrac{\text{lãi từ hoạt động}}{\text{doanh thu}}\times100$ — the gap between this and gross margin is expenses, so comparing the two tells you where the problem is.

$\text{ROCE}=\dfrac{\text{lãi trước lãi vay và thuế}}{\text{vốn sử dụng}}\times100$, where capital employed is equity plus non-current liabilities. ROCE is the headline measure: it asks how much profit every dollar invested in the business produced.

Efficiency

$\text{Kỳ tồn kho (ngày)}=\dfrac{\text{tồn kho bình quân}}{\text{giá vốn hàng bán}}\times365$

$\text{Kỳ thu tiền (ngày)}=\dfrac{\text{phải thu}}{\text{doanh thu bán chịu}}\times365$

$\text{Kỳ trả tiền (ngày)}=\dfrac{\text{phải trả}}{\text{mua chịu}}\times365$

$\text{Vòng quay tài sản dài hạn}=\dfrac{\text{doanh thu}}{\text{tài sản dài hạn}}$

Reading two ratios together

A single ratio means little. Gross margin steady but operating margin falling means expenses have risen, not prices. ROCE falling while margins hold means the business has invested capital that is not yet producing. Inventory days rising with receivable days is often a demand problem; inventory days rising alone is usually a purchasing or obsolescence problem.

The comparison rule

Every ratio needs a benchmark: the same business last year, a competitor, or the industry average. A supermarket and a jeweller have completely different margins and inventory days, and comparing them proves nothing.

Giải thích tiếng Việt

Nhóm sinh lời

$\text{Biên lãi gộp}=\dfrac{\text{lãi gộp}}{\text{doanh thu}}\times100$ — do giá bán và giá vốn quyết định, nên nó trả lời các câu hỏi về chính sách giá và mua hàng.

$\text{Biên lãi từ hoạt động}=\dfrac{\text{lãi từ hoạt động}}{\text{doanh thu}}\times100$ — khoảng cách giữa tỷ số này và biên lãi gộp chính là chi phí hoạt động, nên so hai cái là biết vấn đề nằm ở ĐÂU.

$\text{ROCE}=\dfrac{\text{lãi trước lãi vay và thuế}}{\text{vốn sử dụng}}\times100$, trong đó vốn sử dụng $=$ vốn chủ sở hữu $+$ nợ dài hạn. ROCE là thước đo tổng quát nhất: nó hỏi mỗi đồng vốn bỏ vào doanh nghiệp sinh ra bao nhiêu lợi nhuận.

Nhóm hiệu quả

$\text{Kỳ tồn kho (ngày)}=\dfrac{\text{tồn kho bình quân}}{\text{giá vốn hàng bán}}\times365$

$\text{Kỳ thu tiền (ngày)}=\dfrac{\text{phải thu}}{\text{doanh thu bán chịu}}\times365$

$\text{Kỳ trả tiền (ngày)}=\dfrac{\text{phải trả}}{\text{mua chịu}}\times365$

$\text{Vòng quay tài sản dài hạn}=\dfrac{\text{doanh thu}}{\text{tài sản dài hạn}}$

Đọc hai tỷ số cùng lúc

Một tỷ số đứng riêng gần như không nói lên điều gì. Biên lãi gộp giữ nguyên mà biên lãi hoạt động giảm nghĩa là chi phí tăng, không phải giá bán giảm. ROCE giảm trong khi các biên lãi giữ nguyên nghĩa là doanh nghiệp vừa rót vốn vào thứ chưa sinh lời. Kỳ tồn kho tăng kèm kỳ thu tiền tăng thường là vấn đề nhu cầu; kỳ tồn kho tăng một mình thường là vấn đề mua hàng hoặc hàng lỗi thời.

Quy tắc so sánh

Mọi tỷ số đều cần một mốc so: chính doanh nghiệp đó năm trước, một đối thủ, hoặc trung bình ngành. Một siêu thị và một tiệm kim hoàn có biên lãi và kỳ tồn kho khác hẳn nhau, nên đem so với nhau thì không chứng minh được gì.

Ví dụ — chẩn đoán bằng cách so hai tỷ số

Công ty Đại Thành, hai năm liên tiếp:

Doanh thu: $\$1\,800\,000 \to \$2\,050\,000$
Lãi gộp: $\$720\,000 \to \$820\,000$
Lãi từ hoạt động: $\$270\,000 \to \$225\,500$
Vốn sử dụng: $\$1\,500\,000 \to \$2\,200\,000$

Tính ba tỷ số sinh lời và chẩn đoán điều gì đang xảy ra.

Giải.

Biên lãi gộp. $720/1\,800=40{,}0\%$ và $820/2\,050=40{,}0\%$ — không đổi.

Biên lãi từ hoạt động. $270/1\,800=15{,}0\%$ và $225{,}5/2\,050=11{,}0\%$ — giảm $4$ điểm phần trăm.

ROCE. $270/1\,500=18{,}0\%$ và $225{,}5/2\,200=10{,}25\%$ — giảm gần một nửa.

Chẩn đoán bước 1 — vấn đề KHÔNG nằm ở giá bán hay giá vốn. Biên lãi gộp giữ nguyên $40\%$ chứng tỏ công ty không hạ giá và giá mua vào cũng không xấu đi.

Bước 2 — vấn đề nằm ở CHI PHÍ HOẠT ĐỘNG. Khoảng cách giữa hai biên lãi rộng ra từ $25$ lên $29$ điểm phần trăm. Bằng tiền: chi phí hoạt động đi từ $720-270=\$450\,000$ lên $820-225{,}5=\$594\,500$, tức tăng $32\%$ trong khi doanh thu chỉ tăng $14\%$.

Bước 3 — vì sao ROCE rơi mạnh hơn cả biên lãi. Vì vốn sử dụng tăng $\$700\,000$, tức $47\%$. Công ty vừa đầu tư lớn nhưng khoản đầu tư đó chưa tạo ra lợi nhuận tương ứng — doanh thu chỉ tăng $14\%$.

Kết luận. Đây là hình ảnh điển hình của một doanh nghiệp vừa mở rộng: chi phí hoạt động (nhân sự, thuê mặt bằng, khấu hao) tăng ngay lập tức, còn doanh thu thì đến sau. Câu hỏi cần đặt cho ban giám đốc không phải ‘vì sao lãi giảm’ mà là ‘khoản đầu tư $\$700\,000$ dự kiến bao lâu mới đạt mức doanh thu đủ bù chi phí’.

Bẫy hay mất điểm — Kết luận “lợi nhuận tăng nên công ty làm ăn tốt hơn”. Ở ví dụ trên lãi gộp tăng $\$100\,000$ mà ROCE rơi từ $18\%$ xuống $10{,}25\%$. Số tuyệt đối không nói được gì cho tới khi chia cho doanh thu hoặc cho vốn.
Phải nhớ — Ba tỷ số sinh lời trả lời ba câu khác nhau: biên gộp về giá và giá vốn, biên hoạt động về chi phí, ROCE về hiệu quả sử dụng vốn. Luôn đọc ít nhất hai tỷ số cùng lúc và luôn có mốc so sánh.

Đọc xong rồi — làm thử ngay

Bài tập của chương Analysis of Financial Statements gồm 14 câu trắc nghiệm và 3 đề tự luận. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.

Làm bài tập chương →