Cost classification and marginal costing

Phân loại trước, tính sau

Mọi câu hỏi về giá thành đều bắt đầu bằng một quyết định: chi phí nào biến động theo sản lượng và chi phí nào không. Chi phí biến đổi thay đổi về tổng số theo từng đơn vị sản xuất (nguyên vật liệu, lương theo sản phẩm); chi phí cố định giữ nguyên tổng số trong phạm vi liên quan (tiền thuê, bảo hiểm, lương khoán tháng). Chi phí hỗn hợp có cả hai phần — một khoản cố định cộng một khoản theo mức sử dụng — và phải tách ra trước khi dùng.

Phương pháp cao–thấp

Để tách chi phí hỗn hợp, lấy mức hoạt động cao nhất và thấp nhất:

$\text{Chi phí biến đổi/đơn vị}=\dfrac{\text{chi phí cao}-\text{chi phí thấp}}{\text{sản lượng cao}-\text{sản lượng thấp}}$

Rồi thế ngược vào một trong hai mức để tìm phần cố định.

Lãi góp là ý tưởng then chốt

$\text{Lãi góp/đơn vị}=\text{giá bán}-\text{chi phí biến đổi/đơn vị}$. Lãi góp trước hết bù đắp chi phí cố định; phần vượt quá mới là lợi nhuận. Một khi đã tư duy bằng lãi góp thì hoà vốn, đơn hàng đặc biệt và quyết định tự làm hay đi mua đều quy về cùng một phép tính.

Giá thành biên so với giá thành toàn bộ

Giá thành biên chỉ tính chi phí biến đổi vào sản phẩm và coi chi phí cố định là chi phí thời kỳ. Giá thành toàn bộ phân bổ một phần chi phí sản xuất chung cố định vào từng đơn vị. Hệ quả rất quan trọng: khi tồn kho cuối kỳ cao hơn đầu kỳ, giá thành toàn bộ báo lợi nhuận cao hơn, vì một phần chi phí cố định được mang sang kỳ sau nằm trong hàng tồn kho thay vì tính hết vào kỳ này.

Dùng cái nào

Giá thành biên đúng cho quyết định ngắn hạn, vì chi phí cố định không thay đổi theo quyết định đó. Giá thành toàn bộ là bắt buộc cho báo cáo tài chính công bố theo IAS 2, vì hàng tồn kho phải bao gồm chi phí sản xuất chung.