Profitability and liquidity

(a) Tính năm tỷ số.

Tỷ suất lãi gộp:

$$\frac{80\,000}{200\,000} \times 100 = \mathbf{40\%}$$

Tỷ suất lãi thuần:

$$\frac{30\,000}{200\,000} \times 100 = \mathbf{15\%}$$

Tỷ suất sinh lời trên vốn sử dụng:

$$\frac{30\,000}{150\,000} \times 100 = \mathbf{20\%}$$

Tỷ số thanh toán hiện hành:

$$\frac{60\,000}{25\,000} = \mathbf{2{,}4 : 1}$$

Tỷ số thanh toán nhanh:

$$\frac{60\,000 - 28\,000}{25\,000} = \frac{32\,000}{25\,000} = \mathbf{1{,}28 : 1}$$

(b) Nhận xét khả năng thanh toán.

Cả hai tỷ số đều khoẻ. Tỷ số hiện hành $2{,}4:1$ nhỉnh hơn mức thường thấy $2:1$; tỷ số nhanh $1{,}28:1$ cũng trên mức $1:1$.

Ý nghĩa của tỷ số nhanh ở đây: doanh nghiệp trả nổi toàn bộ nợ ngắn hạn mà không cần bán một món hàng nào. Đó là vị thế an toàn.

Nhưng phải nói thêm một điều: tỷ số hiện hành nhỉnh hơn mức thường thấy chưa hẳn là tin tốt. Cần xem vì sao — nếu do hàng tồn quá nhiều hoặc khách nợ quá lâu thì đó là vấn đề, dù con số trông đẹp.

(c) So với năm ngoái.

Tỷ suất lãi gộp: $40\%$ so với $40\%$ — giữ nguyên.

Tỷ suất lãi thuần: $15\%$ so với $20\%$ — giảm $5$ điểm phần trăm.

Điều này nói lên gì. Lãi gộp giữ nguyên nghĩa là doanh nghiệp mua vào và bán ra vẫn tốt như cũ — giá mua không tăng, giá bán không phải hạ.

Nhưng lãi thuần giảm, mà lãi thuần chỉ khác lãi gộp ở phần chi phí hoạt động. Vậy vấn đề nằm ở chi phí.

Việc cần làm: soát từng khoản chi phí so với năm trước — tiền thuê, tiền lương, tiền điện, vận chuyển hàng bán — để tìm khoản nào đã tăng.

Vì sao cách đọc này quan trọng: nếu cả hai tỷ số cùng giảm, kết luận sẽ hoàn toàn khác — khi đó vấn đề nằm ở khâu mua vào hoặc giá bán, không phải chi phí. Hai tình huống cần hai cách chữa khác nhau.

Vì sao tỷ số cao có thể là dấu hiệu xấu.

Tỷ số thanh toán hiện hành đo tài sản ngắn hạn so với nợ ngắn hạn. Con số $5:1$ nghĩa là doanh nghiệp đang giữ tài sản ngắn hạn gấp năm lần số nợ sắp phải trả.

Nhưng tài sản ngắn hạn là vốn đang nằm trong doanh nghiệp, và vốn nằm không thì không sinh ra gì.

Ba nguyên nhân có thể, mỗi cái là một vấn đề riêng.

Nguyên nhân một — quá nhiều tiền nhàn rỗi. Tiền để trong tài khoản gần như không sinh lãi.

Số tiền đó đáng ra có thể mua thêm thiết bị, mở thêm điểm bán, hoặc chí ít là gửi có kỳ hạn để lấy lãi cao hơn. Giữ nguyên là bỏ lỡ cơ hội.

Nguyên nhân hai — hàng tồn kho quá nhiều. Hàng tồn giam vốn, tốn tiền kho bãi và bảo quản, và có nguy cơ lỗi thời hoặc hư hỏng.

Với hàng thời trang hay hàng công nghệ, tồn lâu nghĩa là sau này phải bán giảm giá sâu, tức lỗ thật.

Nguyên nhân ba — khoản phải thu quá cao. Nghĩa là khách hàng đang được cho nợ quá lâu.

Tiền nằm ở túi khách chứ không ở doanh nghiệp, và càng để lâu càng dễ thành nợ khó đòi.

Doanh nghiệp nên kiểm gì.

Kiểm một — tách tỷ số ra xem thành phần nào cao. Tính tỷ số thanh toán nhanh: nếu nó cũng cao thì vấn đề nằm ở tiền hoặc phải thu; nếu nó bình thường thì phần dư chủ yếu là hàng tồn kho.

Kiểm hai — tính số vòng quay hàng tồn kho. Vòng quay chậm xác nhận hàng đang nằm kho quá lâu.

Kiểm ba — tính kỳ thu tiền bình quân. Số ngày cao xác nhận khách đang nợ quá lâu, và cần siết lại chính sách bán chịu.

Kết luận. Câu trả lời trung thực cho “tỷ số này có tốt không?” gần như luôn là “so với cái gì?” — và ở đây, so với mức ngành thì $5:1$ là cao bất thường, đáng để tìm hiểu chứ không phải để ăn mừng.