Mục lục bài họcĐang ở d07-b2
Company financial statements
The income statement, extended
A company's income statement is built the same way as a sole trader's, then continues further:
- revenue less cost of sales gives gross profit;
- less expenses — including debenture interest — gives profit before tax;
- less corporation tax gives profit for the year.
Note what is not in that list: dividends. They come after the profit figure, because they distribute it rather than reduce it.
What happens to profit after tax
The profit for the year is dealt with in the equity section:
$$\text{Closing retained earnings} = \text{Opening retained earnings} + \text{Profit for the year} - \text{Dividends paid} - \text{Transfer to general reserve}$$
Compare this with the sole trader:
$$\text{Closing capital} = \text{Opening capital} + \text{Profit} - \text{Drawings}$$
The shape is identical. Dividends do for a company what drawings do for a sole trader — both are the owners taking a share of profit, and both sit outside the profit calculation.
The equity section
| issued share capital | nominal value of shares sold |
| general reserve | profit set aside for future needs |
| retained earnings | accumulated undistributed profit |
$$\text{Total equity} = \text{Share capital} + \text{Reserves}$$
Debentures do not appear here. They are a non-current liability, because the holders are lenders, not owners.
Transfers to general reserve
A transfer to general reserve moves an amount from retained earnings to general reserve. Both are inside equity, so:
- total equity is unchanged;
- no cash moves;
- nothing in the income statement changes.
Its purpose is to signal intent — it tells shareholders that this profit is being kept for expansion or contingencies and should not be expected as dividend.
It is a statement about policy, not about money.
Why companies keep reserves
- to finance expansion without borrowing;
- to survive a bad year;
- to replace assets as they wear out;
- to keep dividends steady across good and bad years.
That last one matters more than it looks: shareholders value predictable dividends, so a company will hold profit back in a good year in order to keep paying in a poor one.
Advantages and drawbacks of the company form
Advantages: limited liability; far more capital can be raised, from many shareholders; the company continues to exist when an owner dies or sells; easier to borrow.
Drawbacks: much more regulation and legal formality; accounts must be published, so competitors can read them; profits are shared among many; owners may lose control as more shares are issued.
Báo cáo lãi lỗ, mở rộng thêm. Báo cáo lãi lỗ của công ty được dựng giống hệt doanh nghiệp tư nhân, rồi đi tiếp:
- doanh thu trừ giá vốn ra lãi gộp;
- trừ chi phí — bao gồm lãi trái phiếu — ra lãi trước thuế;
- trừ thuế thu nhập doanh nghiệp ra lãi trong năm.
Chú ý thứ không có trong danh sách đó: cổ tức. Chúng đến sau con số lãi, vì chúng phân phối lãi chứ không làm giảm lãi.
Lãi sau thuế đi đâu. Lãi trong năm được xử lý ở phần vốn chủ sở hữu:
$$\text{Lợi nhuận giữ lại cuối kỳ} = \text{Đầu kỳ} + \text{Lãi trong năm} - \text{Cổ tức đã chia} - \text{Chuyển sang quỹ dự trữ}$$
So với doanh nghiệp tư nhân:
$$\text{Vốn cuối kỳ} = \text{Vốn đầu kỳ} + \text{Lãi} - \text{Khoản chủ rút ra}$$
Hình dạng giống hệt nhau. Cổ tức với công ty đóng đúng vai trò mà khoản chủ rút ra đóng với doanh nghiệp tư nhân — cả hai đều là việc chủ sở hữu lấy một phần lãi, và cả hai đều nằm ngoài phép tính lãi.
Phần vốn chủ sở hữu.
- Vốn cổ phần đã phát hành — mệnh giá số cổ phần đã bán;
- Quỹ dự trữ chung — phần lãi để dành cho nhu cầu tương lai;
- Lợi nhuận giữ lại — phần lãi tích luỹ chưa chia.
$$\text{Tổng vốn chủ sở hữu} = \text{Vốn cổ phần} + \text{Các quỹ dự trữ}$$
Trái phiếu không xuất hiện ở đây. Nó là một khoản nợ dài hạn, vì người giữ là người cho vay, không phải chủ sở hữu.
Chuyển sang quỹ dự trữ chung. Việc này chuyển một khoản từ lợi nhuận giữ lại sang quỹ dự trữ chung. Cả hai đều nằm trong phần vốn chủ sở hữu, nên:
- tổng vốn chủ sở hữu không đổi;
- không đồng tiền nào chuyển đi;
- báo cáo lãi lỗ không thay đổi gì.
Mục đích của nó là báo hiệu ý định — nó nói với cổ đông rằng phần lãi này đang được giữ cho việc mở rộng hoặc dự phòng, nên đừng trông đợi nhận nó dưới dạng cổ tức.
Đó là một tuyên bố về chính sách, không phải về tiền.
Vì sao công ty giữ các quỹ dự trữ.
- để tài trợ cho việc mở rộng mà không phải đi vay;
- để sống sót qua một năm tồi;
- để thay thế tài sản khi chúng hỏng dần;
- để giữ cổ tức ổn định qua cả năm tốt lẫn năm xấu.
Ý cuối quan trọng hơn vẻ ngoài: cổ đông coi trọng cổ tức đoán trước được, nên công ty sẽ giữ bớt lãi lại trong năm tốt để vẫn chia được trong năm kém.
Ưu và nhược của mô hình công ty cổ phần.
Ưu điểm: trách nhiệm hữu hạn; huy động được nhiều vốn hơn hẳn từ đông cổ đông; công ty tiếp tục tồn tại khi một chủ sở hữu qua đời hoặc bán cổ phần; dễ vay hơn.
Nhược điểm: nhiều quy định và thủ tục pháp lý hơn nhiều; bắt buộc công bố báo cáo tài chính nên đối thủ đọc được; lãi chia cho nhiều người; chủ sở hữu có thể mất quyền kiểm soát khi phát hành thêm cổ phần.
Lãi gộp $\$260\,000$; chi phí hoạt động $\$140\,000$; trái phiếu $8\%$ trị giá $\$150\,000$; thuế $\$22\,000$; cổ phần phổ thông đã phát hành $\$200\,000$; cổ phần ưu đãi $6\%$ trị giá $\$100\,000$; lợi nhuận giữ lại đầu kỳ $\$90\,000$; quỹ dự trữ chung đầu kỳ $\$20\,000$; cổ tức phổ thông đã chia $\$30\,000$; chuyển sang quỹ dự trữ chung $\$15\,000$. Tính lãi trong năm và lập phần vốn chủ sở hữu.
Bước 1 — lãi trái phiếu.
$$150\,000 \times 8\% = \$12\,000$$
Đây là chi phí, trừ trước khi ra lãi.
Bước 2 — lãi trước thuế.
$$260\,000 - 140\,000 - 12\,000 = \$108\,000$$
Bước 3 — lãi trong năm.
$$108\,000 - 22\,000 = \mathbf{\$86\,000}$$
Báo cáo lãi lỗ dừng ở đây. Cổ tức không xuất hiện trong báo cáo này.
Bước 4 — cổ tức ưu đãi.
$$100\,000 \times 6\% = \$6\,000$$
Chú ý cổ đông ưu đãi nhận trước cổ đông phổ thông.
Bước 5 — lợi nhuận giữ lại cuối kỳ.
$$\text{Cuối kỳ} = \text{Đầu kỳ} + \text{Lãi} - \text{Cổ tức} - \text{Chuyển sang quỹ dự trữ}$$
$$= 90\,000 + 86\,000 - 6\,000 - 30\,000 - 15\,000 = \mathbf{\$125\,000}$$
Bước 6 — phần vốn chủ sở hữu.
Vốn cổ phần phổ thông: $\$200\,000$
Cổ phần ưu đãi: $\$100\,000$
Quỹ dự trữ chung: $20\,000 + 15\,000 = \$35\,000$
Lợi nhuận giữ lại: $\$125\,000$
$$\text{Tổng vốn chủ sở hữu} = 200\,000 + 100\,000 + 35\,000 + 125\,000 = \mathbf{\$460\,000}$$
Điểm cần chú ý.
Trái phiếu $\$150\,000$ không nằm ở đây. Nó là một khoản nợ dài hạn, vì người giữ trái phiếu là người cho vay, không phải chủ sở hữu.
Khoản chuyển $\$15\,000$ chỉ đổi chỗ. Nó rời lợi nhuận giữ lại và vào quỹ dự trữ chung — cả hai đều trong phần vốn chủ sở hữu, nên tổng không đổi và không đồng tiền nào chuyển đi.
Nếu bỏ hẳn khoản chuyển đó, lợi nhuận giữ lại sẽ là $\$140\,000$ và quỹ dự trữ là $\$20\,000$ — tổng vẫn đúng $\$460\,000$.
Một cổ đông nói: “Công ty có quỹ dự trữ và lợi nhuận giữ lại tổng cộng $\$160\,000$, vậy sao lại nói không đủ tiền trả cổ tức?” Giải thích, và nêu bốn lý do công ty giữ quỹ dự trữ.
Chỗ hiểu nhầm: quỹ dự trữ không phải một đống tiền.
Một quỹ dự trữ chỉ ghi nhận rằng phần lãi đó đã không được chia ra. Nó không cho biết số tiền đó hiện đang ở dạng nào.
Số tiền tương ứng đã đi đâu: nó đã được tái đầu tư vào doanh nghiệp. Nó có thể đang nằm trong hàng tồn kho chưa bán, trong máy móc vừa mua, hoặc trong khoản phải thu chưa đòi được.
Một công ty hoàn toàn có thể có $\$160\,000$ quỹ dự trữ mà chỉ còn vài nghìn trong tài khoản ngân hàng.
Cách nhìn cho rõ: quỹ dự trữ nằm ở vế bên phải của báo cáo tình hình tài chính — nó cho biết tiền đến từ đâu. Muốn biết tiền đang ở đâu thì phải nhìn vế bên trái, tức phần tài sản.
Trả cổ tức cần tiền mặt thật, nên câu hỏi đúng không phải “quỹ dự trữ bao nhiêu” mà là “số dư ngân hàng bao nhiêu”.
Bốn lý do công ty giữ quỹ dự trữ.
Lý do một — tài trợ cho việc mở rộng mà không phải đi vay. Dùng lãi giữ lại để mua thiết bị hay mở chi nhánh nghĩa là không phải trả lãi vay cho ai.
Lý do hai — sống sót qua một năm tồi. Doanh nghiệp nào cũng có năm kém. Quỹ dự trữ là lớp đệm giúp công ty không sụp đổ chỉ vì một năm thua lỗ.
Lý do ba — thay thế tài sản. Máy móc rồi sẽ hỏng, và giá thay mới thường cao hơn giá mua ban đầu do trượt giá. Giữ lãi lại giúp công ty có nguồn cho việc đó.
Lý do bốn — giữ cổ tức ổn định. Đây là lý do quan trọng hơn vẻ ngoài của nó.
Cổ đông coi trọng cổ tức đoán trước được. Nên công ty giữ bớt lãi lại trong năm tốt để vẫn chia được trong năm kém, thay vì để cổ tức nhảy vọt rồi rơi tự do.
Cổ tức thất thường làm giá cổ phần biến động và khiến nhà đầu tư mất niềm tin.
Đọc xong rồi — làm thử ngay
Bài tập của chương Limited Company Accounts gồm 14 câu trắc nghiệm và 4 đề tự luận. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.