Mục lục bài họcĐang ở d04-b1
Depreciation
What depreciation is — and is not
Depreciation is the spreading of the cost of a non-current asset over the years in which it is used.
Depreciation is not setting money aside. No cash moves when depreciation is charged. The cash left the business once, when the asset was bought.
This is the misunderstanding that costs the most marks, so hold the reason: the business paid $\$20\,000$ for a van in year one, but the van earns revenue for five years. Charging the whole $\$20\,000$ against year one would make year one look terrible and years two to five look better than they were.
Depreciation exists to apply the matching principle: put the cost in the same years as the revenue it helps to earn.
Why assets lose value
- wear and tear through physical use;
- obsolescence — newer technology makes it out of date even if it still works;
- depletion — a mine or quarry is used up;
- passage of time — a lease simply runs down.
The two methods
Straight-line charges the same amount every year:
$$\text{Depreciation per year} = \frac{\text{Cost} - \text{Residual value}}{\text{Useful life}}$$
Reducing balance charges a fixed percentage of the carrying amount, so the charge falls each year:
$$\text{Depreciation} = \text{Carrying amount} \times \text{rate}$$
Note the difference in what the percentage is applied to. Straight-line always uses the same base; reducing balance uses a base that shrinks every year, which is why the charge shrinks with it.
Choosing between them
Straight-line suits assets that give even benefit across their life and lose value steadily — fixtures, buildings, office equipment.
Reducing balance suits assets that lose most value early and need more repairs later — motor vehicles, computers.
The second reason is worth stating: with reducing balance, the heavy depreciation in early years combines with light repair costs, and the light depreciation in later years combines with heavy repairs. The total annual cost stays fairly even.
Recording it
Each year: debit depreciation expense, credit accumulated depreciation.
Accumulated depreciation is the running total of all depreciation charged so far. It is not deducted from the asset account itself — the asset stays at cost, and accumulated depreciation is shown as a separate deduction.
$$\text{Carrying amount} = \text{Cost} - \text{Accumulated depreciation}$$
Keeping cost and accumulated depreciation separate lets a reader see both what the asset originally cost and how much of its life has been used up.
Disposal
When an asset is sold, compare the proceeds with the carrying amount:
- proceeds above carrying amount → profit on disposal;
- proceeds below carrying amount → loss on disposal.
A profit on disposal does not mean the business made money on the van. It means the depreciation charged was too much — the estimate of useful life or residual value was out.
Khấu hao là gì — và không phải là gì. Khấu hao là việc phân bổ giá gốc của một tài sản dài hạn ra các năm sử dụng nó.
Khấu hao không phải là để dành tiền. Khi trích khấu hao, không có đồng tiền nào chuyển đi cả. Tiền đã ra khỏi doanh nghiệp một lần duy nhất, lúc mua tài sản.
Đây là hiểu lầm mất điểm nhiều nhất, nên phải nắm lý do: doanh nghiệp trả $\$20\,000$ mua xe tải ở năm thứ nhất, nhưng chiếc xe tạo ra doanh thu trong năm năm. Trừ toàn bộ $\$20\,000$ vào năm thứ nhất sẽ làm năm đó trông tệ hại, còn bốn năm sau đẹp hơn thực tế.
Khấu hao tồn tại để áp dụng nguyên tắc phù hợp: đặt chi phí vào đúng những năm mà nó giúp tạo ra doanh thu.
Vì sao tài sản mất giá trị.
- hao mòn do sử dụng;
- lỗi thời — công nghệ mới làm nó lạc hậu dù vẫn chạy tốt;
- cạn kiệt — một mỏ khoáng sản bị khai thác hết;
- thời gian trôi qua — một hợp đồng thuê đơn giản là hết hạn dần.
Hai phương pháp.
Đường thẳng trích cùng một số tiền mỗi năm:
$$\text{Khấu hao mỗi năm} = \frac{\text{Giá gốc} - \text{Giá trị thu hồi ước tính}}{\text{Số năm sử dụng}}$$
Số dư giảm dần trích một tỷ lệ cố định trên giá trị còn lại, nên số trích giảm dần từng năm:
$$\text{Khấu hao} = \text{Giá trị còn lại} \times \text{tỷ lệ}$$
Chú ý khác biệt nằm ở lấy phần trăm trên cái gì. Đường thẳng luôn dùng cùng một gốc; số dư giảm dần dùng một gốc nhỏ đi mỗi năm, nên số trích cũng nhỏ theo.
Chọn phương pháp nào.
Đường thẳng hợp với tài sản mang lại lợi ích đều đặn suốt đời và mất giá trị ổn định — bàn ghế, nhà xưởng, thiết bị văn phòng.
Số dư giảm dần hợp với tài sản mất giá trị nhiều nhất ở những năm đầu và tốn sửa chữa nhiều về sau — xe cộ, máy tính.
Lý do thứ hai đáng nêu ra: với số dư giảm dần, khấu hao nặng ở năm đầu đi kèm chi phí sửa chữa nhẹ, còn khấu hao nhẹ ở năm sau đi kèm sửa chữa nặng. Tổng chi phí hằng năm nhờ đó khá đều.
Cách ghi sổ. Mỗi năm: ghi Nợ chi phí khấu hao, ghi Có khấu hao luỹ kế.
Khấu hao luỹ kế là tổng cộng dồn toàn bộ khấu hao đã trích tới nay. Nó không được trừ thẳng vào tài khoản tài sản — tài sản vẫn giữ nguyên ở giá gốc, còn khấu hao luỹ kế được trình bày như một khoản trừ riêng.
$$\text{Giá trị còn lại} = \text{Giá gốc} - \text{Khấu hao luỹ kế}$$
Việc tách riêng giá gốc và khấu hao luỹ kế cho người đọc thấy cả hai điều: tài sản ban đầu tốn bao nhiêu, và đã dùng hết bao nhiêu phần đời của nó.
Thanh lý. Khi bán tài sản, so số tiền thu được với giá trị còn lại:
- thu cao hơn giá trị còn lại → lãi thanh lý;
- thu thấp hơn giá trị còn lại → lỗ thanh lý.
Lãi thanh lý không có nghĩa là doanh nghiệp kiếm được tiền từ chiếc xe. Nó có nghĩa là đã trích khấu hao quá nhiều — ước tính số năm sử dụng hoặc giá trị thu hồi đã sai.
Một chiếc xe tải giá $\$20\,000$, giá trị thu hồi ước tính $\$2\,000$, dùng được $5$ năm. (a) Tính khấu hao mỗi năm theo đường thẳng. (b) Tính khấu hao ba năm đầu theo số dư giảm dần $40\%$. (c) Nêu giá trị còn lại sau ba năm theo mỗi cách. (d) Nêu phương pháp nào hợp hơn cho xe tải và vì sao.
(a) Đường thẳng.
$$\text{Khấu hao mỗi năm} = \frac{20\,000 - 2\,000}{5} = \frac{18\,000}{5} = \mathbf{\$3\,600}$$
Số này giống hệt nhau ở cả năm năm.
Chú ý phải trừ giá trị thu hồi trước khi chia — vì doanh nghiệp chỉ mất đi $\$18\,000$, phần $\$2\,000$ còn thu lại được khi bán.
(b) Số dư giảm dần $40\%$.
Năm 1: gốc là giá mua $\$20\,000$.
$$20\,000 \times 40\% = \mathbf{\$8\,000}$$
Giá trị còn lại cuối năm 1: $20\,000 - 8\,000 = \$12\,000$.
Năm 2: gốc là giá trị còn lại $\$12\,000$, không phải giá mua.
$$12\,000 \times 40\% = \mathbf{\$4\,800}$$
Giá trị còn lại cuối năm 2: $12\,000 - 4\,800 = \$7\,200$.
Năm 3: gốc là $\$7\,200$.
$$7\,200 \times 40\% = \mathbf{\$2\,880}$$
Chú ý phương pháp này không trừ giá trị thu hồi — tỷ lệ đã được chọn sao cho giá trị còn lại tự tiến gần tới đó.
(c) Giá trị còn lại sau ba năm.
Đường thẳng: khấu hao luỹ kế $= 3\,600 \times 3 = \$10\,800$.
$$20\,000 - 10\,800 = \mathbf{\$9\,200}$$
Số dư giảm dần: khấu hao luỹ kế $= 8\,000 + 4\,800 + 2\,880 = \$15\,680$.
$$20\,000 - 15\,680 = \mathbf{\$4\,320}$$
Chênh lệch rất lớn — hơn gấp đôi. Đó là lý do chọn phương pháp là một quyết định quan trọng, không phải chuyện hình thức.
(d) Phương pháp hợp hơn cho xe tải: SỐ DƯ GIẢM DẦN.
Lý do một — xe mất giá nhiều nhất ở năm đầu. Một chiếc xe mới rớt giá mạnh ngay khi lăn bánh khỏi cửa hàng, rồi rớt chậm dần. Số dư giảm dần phản ánh đúng thực tế đó; đường thẳng thì không.
Lý do hai — tổng chi phí hằng năm đều hơn. Xe càng cũ càng tốn sửa chữa.
Với số dư giảm dần, khấu hao nặng ở năm đầu đi kèm sửa chữa nhẹ, và khấu hao nhẹ ở năm sau đi kèm sửa chữa nặng. Hai khoản bù nhau nên tổng chi phí mỗi năm khá đều.
Nếu dùng đường thẳng, chi phí sẽ tăng dần theo năm vì khấu hao đứng yên còn sửa chữa cứ tăng.
Chủ doanh nghiệp nói: “Tôi đã trích khấu hao $\$3\,600$ mỗi năm suốt năm năm, vậy giờ phải có $\$18\,000$ để mua xe mới chứ?” Giải thích chỗ sai, và nêu khấu hao thật sự làm gì.
Chỗ sai: khấu hao không tạo ra và không giữ lại đồng tiền nào.
Khi kế toán trích khấu hao, bút toán là ghi Nợ chi phí khấu hao và ghi Có khấu hao luỹ kế.
Nhìn kỹ hai tài khoản đó: không có tài khoản tiền mặt hay ngân hàng nào tham gia. Không đồng nào được chuyển vào đâu cả.
Tiền đã ra khỏi doanh nghiệp một lần duy nhất — lúc mua chiếc xe với giá $\$20\,000$. Sau đó không có thêm dòng tiền nào liên quan tới chiếc xe.
Vậy khấu hao thật sự làm gì.
Nó phân bổ giá gốc của tài sản ra các năm sử dụng, để áp dụng nguyên tắc phù hợp: đặt chi phí vào đúng những năm mà tài sản giúp tạo ra doanh thu.
Nếu không có khấu hao, toàn bộ $\$20\,000$ sẽ bị trừ vào năm thứ nhất. Năm đó trông lỗ nặng, còn bốn năm sau trông lãi đẹp — dù chiếc xe làm việc như nhau cả năm năm.
Báo cáo như vậy đánh lừa người đọc và làm hai năm bất kỳ không so sánh được với nhau.
Tiền mua xe mới thật ra đến từ đâu.
Khấu hao làm giảm lãi báo cáo, và lãi thấp hơn thì khoản chủ rút ra hợp lý cũng ít hơn. Theo cách gián tiếp đó, khấu hao giữ tiền lại trong doanh nghiệp thay vì để chủ rút hết ra.
Nhưng khoản tiền giữ lại đó nằm rải rác trong tiền mặt, hàng tồn kho hay khoản phải thu — nó không nằm trong một quỹ riêng mang tên khấu hao.
Trả lời trực tiếp cho chủ doanh nghiệp: muốn có sẵn $\$18\,000$ mua xe mới, doanh nghiệp phải chủ động để riêng tiền ra — chẳng hạn chuyển vào một tài khoản tiết kiệm mỗi năm. Đó là một quyết định về dòng tiền, hoàn toàn tách rời với bút toán khấu hao.
Đọc xong rồi — làm thử ngay
Bài tập của chương Adjustments to Financial Statements gồm 14 câu trắc nghiệm và 5 đề tự luận. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.