The cognitive approach: attention, memory and social cognition

Cách tiếp cận nhận thức khẳng định điều gì

Hành vi được giải thích bằng các quá trình tinh thần bên trong — chú ý, tri giác, trí nhớ, tư duy — thường được mô hình hoá như việc thông tin được thu vào, biến đổi và lưu trữ. Vì không nhìn thấy trực tiếp được các quá trình ấy, cách tiếp cận này suy ra chúng từ kết quả làm những nhiệm vụ được thiết kế kỹ. Thế mạnh là nó cho ra những mô hình kiểm chứng được và ứng dụng được; điểm yếu là nhiệm vụ phòng lab có thể xa đời thực.

Andrade (2010): vẽ nguệch ngoạc có tác dụng gì?

Mục tiêu: kiểm tra xem vẽ nguệch ngoạc có giúp tập trung vào một nhiệm vụ nhàm chán không. Phương pháp: thực nghiệm phòng lab với $40$ người lấy từ một nhóm tình nguyện có sẵn, vốn đã mệt vì vừa tham gia một nghiên cứu khác. Tất cả nghe một lời nhắn điện thoại giả dài $2{,}5$ phút, rất tẻ, về một bữa tiệc, trong đó có tám tên người dự và tám tên địa danh. Nhóm vẽ tô các hình in sẵn trong lúc nghe; nhóm đối chứng chỉ ngồi nghe. Không nhóm nào được báo sẽ có bài kiểm tra trí nhớ. Sau đó cả hai được yêu cầu nhớ lại tên người, rồi tên địa danh, một cách bất ngờ.

Kết quả: nhóm vẽ nhớ trung bình $7{,}5$ mẩu thông tin so với $5{,}8$ của nhóm đối chứng — nhiều hơn khoảng $29$ phần trăm. Kết luận: một nhiệm vụ phụ đơn giản có thể làm giảm việc thả trôi tâm trí và nhờ đó cải thiện khả năng tập trung vào nhiệm vụ chính tẻ nhạt. Đây là phản ví dụ hữu ích cho giả định rằng cứ làm thêm việc thứ hai là kết quả phải kém đi.

Baron-Cohen và cộng sự (1997/2001): bài kiểm tra ánh mắt

Mục tiêu: kiểm tra xem người lớn tự kỷ hoặc mắc hội chứng Asperger có khó khăn trong việc gán trạng thái tinh thần cho người khác hay không — một nhiệm vụ lý thuyết tâm trí ở mức nâng cao. Người tham gia xem ảnh chỉ chụp vùng mắt và chọn từ nào trong bốn từ mô tả đúng nhất điều người trong ảnh đang nghĩ hoặc cảm thấy. Ba nhóm được so sánh: người lớn tự kỷ hoặc Asperger, nhóm đối chứng dân số chung, và một nhóm sinh viên chỉ số trí tuệ cao. Kết quả: nhóm tự kỷ đạt điểm thấp hơn có ý nghĩa ở bài ánh mắt, nhưng làm tốt ngang nhóm đối chứng ở nhiệm vụ kiểm soát là đoán giới tính từ chính những bức ảnh đó — cho thấy khó khăn nằm riêng ở trạng thái tinh thần chứ không ở việc đọc khuôn mặt nói chung. Kết luận: khó khăn về lý thuyết tâm trí kéo dài tới tuổi trưởng thành ở người có trí tuệ bình thường, và phát hiện được bằng một bài kiểm tra tinh tế ở chỗ mà các bài chuẩn cho hiệu ứng trần.

Laney và cộng sự (2008): ký ức giả về thức ăn

Người tham gia được dẫn dắt để tin — qua một bản phân tích tính cách giả sinh ra từ chính bảng hỏi của họ — rằng hồi nhỏ họ đã rất thích măng tây ngay lần đầu ăn. So với nhóm đối chứng, những người nhận phản hồi giả này sau đó khai thích măng tây hơn, nói sẽ sẵn lòng gọi món đó ở nhà hàng hơn, và chịu trả giá cao hơn trong một tình huống mua ở siêu thị. Kết luận: ký ức tự truyện giả có thể được cấy vào bằng gợi ý, và nó làm thay đổi hành vi cùng sở thích ở hiện tại — điều này quan trọng cả với lời khai nhân chứng lẫn với mức độ ta nên tin vào chính hồi ức của mình.