Mục lục bài họcĐang ở d01-b2
Experimental designs and the sample
Three designs, three trade-offs
Independent measures: different people in each condition. No order effects, but individual differences may explain the result. Repeated measures: the same people do both conditions. Individual differences are removed, but order effects appear (practice, fatigue, guessing the aim). Matched pairs: participants paired on relevant characteristics then split. Gets much of the benefit of both, but is slow and can never match on everything.
Counterbalancing
The fix for order effects in repeated measures: half the participants do condition A then B, half do B then A. It does not remove order effects — it spreads them evenly across both conditions so they cannot favour one.
Sampling
Random: everyone in the target population has an equal chance; least biased but often impractical. Opportunity: whoever is available; quick but usually unrepresentative. Volunteer (self-selected): people respond to an advert; easy but volunteers tend to be more motivated and more cooperative. Stratified: subgroups represented in proportion; representative but the most work.
Why sampling decides generalisability
A study of $30$ psychology undergraduates at one university cannot support a claim about “people”. When a question asks you to evaluate a study, the sample is almost always the strongest available criticism — but say why it limits generalisation, not just that it is small.
Ba thiết kế, ba đánh đổi
Independent measures: mỗi điều kiện một nhóm người khác nhau. Không có hiệu ứng thứ tự, nhưng khác biệt cá nhân có thể mới là thứ giải thích kết quả. Repeated measures: cùng những người đó làm cả hai điều kiện. Loại được khác biệt cá nhân, nhưng xuất hiện hiệu ứng thứ tự (quen tay, mệt, đoán ra mục đích). Matched pairs: ghép người thành cặp giống nhau ở những đặc điểm liên quan rồi tách sang hai nhóm. Được phần lớn ưu điểm của cả hai, nhưng tốn công và không bao giờ ghép được mọi đặc điểm.
Cân bằng thứ tự (counterbalancing)
Cách chữa hiệu ứng thứ tự trong repeated measures: một nửa số người làm A trước rồi B, nửa kia làm B trước rồi A. Nó KHÔNG xoá hiệu ứng thứ tự — nó rải đều hiệu ứng đó lên cả hai điều kiện để không điều kiện nào được lợi.
Chọn mẫu
Ngẫu nhiên: mọi người trong tổng thể đích có cơ hội như nhau; ít thiên lệch nhất nhưng thường không khả thi. Thuận tiện: ai có mặt thì lấy; nhanh nhưng thường không đại diện. Tình nguyện (tự chọn): người ta trả lời một thông báo; dễ nhưng người tình nguyện thường có động lực cao và hợp tác hơn mức trung bình. Phân tầng: các nhóm nhỏ được lấy theo đúng tỉ lệ; đại diện nhất nhưng tốn công nhất.
Vì sao mẫu quyết định khả năng khái quát
Một nghiên cứu trên $30$ sinh viên tâm lý của một trường không đủ để nói về “con người”. Khi đề yêu cầu đánh giá một nghiên cứu, mẫu gần như luôn là điểm phê phán mạnh nhất — nhưng phải nói vì sao nó giới hạn khái quát hoá, chứ không chỉ nói mẫu nhỏ.
Một nhà nghiên cứu muốn so sánh tốc độ giải mê cung khi có nhạc và khi im lặng. Mê cung được thiết kế rất dễ nhớ đường sau khi đã làm một lần.
(a) Thiết kế nào KHÔNG nên dùng, và vì sao? (b) Đề xuất một thiết kế phù hợp và giải thích.
(a) Không nên dùng repeated measures. Vì mê cung dễ nhớ đường, người làm lần hai sẽ nhanh hơn hẳn chỉ vì đã quen — đó là hiệu ứng luyện tập, một dạng hiệu ứng thứ tự. Khi đó không thể biết người ta nhanh hơn là do im lặng hay do đã làm rồi. Counterbalancing cũng không cứu được vì hiệu ứng luyện tập ở đây quá mạnh.
(b) Nên dùng matched pairs. Ghép người thành cặp theo những đặc điểm liên quan tới tốc độ giải mê cung — ví dụ điểm một bài kiểm tra tư duy không gian ngắn và độ tuổi — rồi trong mỗi cặp phân ngẫu nhiên một người vào điều kiện có nhạc, một người vào im lặng.
Vì sao hợp: mỗi người chỉ làm mê cung một lần nên không có hiệu ứng luyện tập; đồng thời việc ghép cặp làm giảm nguy cơ một nhóm tình cờ toàn người giỏi định hướng không gian — tức giảm khác biệt cá nhân, điểm yếu của independent measures.
Hạn chế phải thừa nhận: ghép cặp tốn thời gian và không thể ghép trên mọi đặc điểm; nếu không tìm đủ người để ghép thì independent measures với phân nhóm ngẫu nhiên và cỡ mẫu lớn là lựa chọn thay thế chấp nhận được.
Đọc xong rồi — làm thử ngay
Bài tập của chương Research Methods: Experiments, Design and Ethics gồm 14 câu trắc nghiệm và 3 đề tự luận. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.