Mục lục bài họcĐang ở d01-b2
Business structure: sole trader to public limited company
Unincorporated versus incorporated
A sole trader and an ordinary partnership are unincorporated: the business is not separate in law, so the owners have unlimited liability and personal assets are at risk. A private limited company (Ltd) and a public limited company (plc) are incorporated: separate legal identity, limited liability, and the business continues even if an owner leaves (continuity).
Ltd versus plc
An Ltd cannot sell shares to the general public and its shares are usually held by family or invited investors. A plc can float on a stock exchange, which raises far more capital but brings three costs: heavy legal and publication requirements, exposure to takeover, and pressure from shareholders for short-term dividends.
Divorce of ownership and control
In a plc, shareholders own the business but directors run it. Their aims can differ — shareholders may want dividends now while directors want growth. This is the principal–agent problem, and it explains a great deal of strategy questions at A Level.
Other forms
Social enterprises pursue a social aim alongside profit; co-operatives are owned by members who share the surplus; franchises let a franchisee trade under a proven brand in exchange for a fee and a share of revenue.
Không tư cách pháp nhân và có tư cách pháp nhân
Hộ kinh doanh và công ty hợp danh thông thường không có tư cách pháp nhân: doanh nghiệp không tách khỏi chủ về mặt pháp lý, nên chủ chịu trách nhiệm vô hạn và tài sản cá nhân bị đặt vào rủi ro. Công ty TNHH (Ltd) và công ty đại chúng (plc) có tư cách pháp nhân: là chủ thể pháp lý riêng, trách nhiệm hữu hạn, và doanh nghiệp vẫn tồn tại khi một chủ sở hữu rời đi (tính liên tục).
Ltd khác plc
Ltd không được bán cổ phần ra công chúng, cổ phần thường nằm trong gia đình hoặc nhà đầu tư được mời. Plc được niêm yết trên sàn, huy động được nhiều vốn hơn hẳn nhưng đổi lại ba cái giá: nghĩa vụ pháp lý và công bố thông tin nặng, nguy cơ bị thâu tóm, và áp lực cổ đông đòi cổ tức ngắn hạn.
Tách rời sở hữu và điều hành
Ở plc, cổ đông sở hữu doanh nghiệp nhưng ban giám đốc mới điều hành. Mục tiêu hai bên có thể lệch nhau — cổ đông muốn cổ tức ngay còn giám đốc muốn tăng trưởng. Đây là vấn đề người uỷ quyền – người đại diện, và nó giải thích rất nhiều câu hỏi chiến lược ở bậc A Level.
Các hình thức khác
Doanh nghiệp xã hội theo đuổi mục tiêu xã hội song song với lợi nhuận; hợp tác xã do thành viên sở hữu và chia thặng dư; nhượng quyền cho phép bên nhận kinh doanh dưới một thương hiệu đã có tiếng, đổi lại một khoản phí và phần trăm doanh thu.
Hạnh mở một chuỗi ba cửa hàng bánh dưới hình thức hộ kinh doanh. Cô muốn mở thêm mười cửa hàng nhưng ngân hàng từ chối cho vay thêm. Một nhà đầu tư đề nghị góp vốn nếu Hạnh chuyển thành công ty TNHH. Hãy phân tích và đưa ra khuyến nghị.
Lợi ích khi chuyển thành Ltd:
(1) Huy động vốn — bán cổ phần cho nhà đầu tư, không phải đi vay, nên không thêm gánh nặng lãi. Đây đúng là rào cản Hạnh đang gặp.
(2) Trách nhiệm hữu hạn — mở rộng nhanh là rủi ro cao; nếu thất bại, nhà riêng của Hạnh không bị đem trả nợ.
(3) Tính liên tục và uy tín — nhà cung cấp và ngân hàng thường tin công ty hơn hộ kinh doanh, nên điều khoản mua chịu có thể tốt hơn.
Cái giá phải trả:
(1) Mất một phần quyền kiểm soát — nhà đầu tư có tiếng nói; Hạnh không còn tự quyết mọi việc.
(2) Chi phí và thủ tục — phải nộp báo cáo tài chính, kiểm toán, tốn tiền và thời gian.
(3) Chia lợi nhuận — phần lãi từ nay chia cho cả nhà đầu tư.
Khuyến nghị có điều kiện: nên chuyển, vì rào cản lớn nhất hiện nay là vốn và ngân hàng đã từ chối — không còn đường nào khác để mở mười cửa hàng. Nhưng Hạnh phải giữ trên $50\%$ cổ phần để vẫn nắm quyền quyết định, và nên thoả thuận rõ vai trò của nhà đầu tư bằng văn bản trước khi ký.
Đọc xong rồi — làm thử ngay
Bài tập của chương Enterprise, Business Structure and Size gồm 14 câu trắc nghiệm và 3 đề tự luận. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.