Mục lục bài họcĐang ở d06-b3
Public Goods, Common Resources and Asymmetric Information
Two properties, four kinds of goods
Classify every good by two independent yes-or-no questions:
- Rival — does one person's use reduce what is left for others?
- Excludable — can a seller stop non-payers from consuming it?
A public good is non-rival and non-excludable: national defence, a lighthouse, a mosquito-control programme. Because nobody can be excluded, each person's best individual move is to enjoy it and let others pay — the free-rider problem. Private firms therefore supply too little or none at all, which is why government provision funded by taxes is the standard remedy.
Demand for a public good is found by adding individual demand curves vertically, not horizontally: everyone consumes the same unit at once, so their willingness to pay for that unit stacks up.
A common resource is rival but non-excludable: an ocean fishery, a shared aquifer, a congested free road. Each user takes the full private benefit of one more unit but bears only a sliver of the cost imposed on everyone else, so the resource is overused — the tragedy of the commons, which is simply a negative externality attached to a shared stock.
Hai tính chất, bốn loại hàng hoá
Phân loại mọi hàng hoá bằng hai câu hỏi có-hay-không độc lập nhau:
- Cạnh tranh (rival) — người này dùng thì phần còn lại cho người khác có bớt đi không?
- Loại trừ (excludable) — người bán có ngăn được người không trả tiền tiêu dùng nó không?
Hàng công cộng là hàng không cạnh tranh và không loại trừ: quốc phòng, hải đăng, chương trình diệt muỗi. Vì không ngăn được ai, nước đi tốt nhất của mỗi cá nhân là cứ hưởng rồi để người khác trả — đó là vấn đề người đi nhờ. Doanh nghiệp tư nhân vì thế cung cấp quá ít hoặc không cung cấp gì, và đây chính là lý do nhà nước đứng ra cung cấp bằng tiền thuế.
Cầu đối với hàng công cộng được dựng bằng cách cộng các đường cầu cá nhân theo chiều dọc, không phải chiều ngang: mọi người cùng tiêu dùng đúng một đơn vị đó, nên mức sẵn lòng trả của họ cho đơn vị ấy cộng chồng lên nhau.
Tài nguyên chung thì có cạnh tranh nhưng không loại trừ: ngư trường biển, tầng nước ngầm dùng chung, con đường miễn phí bị tắc. Mỗi người khai thác hưởng trọn lợi ích tư nhân của một đơn vị thêm nhưng chỉ chịu một mẩu nhỏ chi phí áp lên tất cả những người còn lại, nên tài nguyên bị khai thác quá mức — bi kịch tài sản chung, thực chất là một ngoại ứng tiêu cực gắn vào kho tài nguyên dùng chung.
Asymmetric information
Markets also fail when one side knows something the other does not. Two named cases:
Adverse selection — the hidden information exists before the deal. In Akerlof's market for lemons, sellers know each used car's quality but buyers do not, so buyers offer only the price of an average car. Owners of good cars refuse that price and withdraw, which lowers the average quality still further and pushes the price down again. In the extreme the good cars vanish entirely and the market unravels. Health insurance has the mirror image: at a premium set for the average person, the healthy drop out and only the sick buy.
Moral hazard — the hidden action happens after the deal. Once insured, a driver parks in riskier places; once a bank is guaranteed a bailout, it takes larger bets. The information problem is not about who signed up but about what they do afterwards.
Standard remedies: signalling (a warranty, a degree), screening (a medical exam, a deductible), mandatory disclosure laws, and compulsory participation that removes the option to select out.
Bất cân xứng thông tin
Thị trường còn thất bại khi một bên biết điều bên kia không biết. Hai trường hợp có tên riêng, và bài thi phân biệt rất gắt:
Lựa chọn ngược (adverse selection) — thông tin giấu tồn tại trước khi ký kết. Trong "thị trường quả chanh" của Akerlof, người bán biết chất lượng từng chiếc xe cũ còn người mua thì không, nên người mua chỉ trả theo mức trung bình. Chủ xe tốt từ chối mức giá đó và rút khỏi thị trường, khiến chất lượng trung bình tụt xuống, kéo giá tụt tiếp. Đẩy tới cùng thì xe tốt biến mất sạch và thị trường tự tan rã. Bảo hiểm y tế là ảnh phản chiếu: với mức phí tính theo người trung bình, người khoẻ bỏ đi, chỉ còn người bệnh mua.
Rủi ro đạo đức (moral hazard) — hành vi giấu diễn ra sau khi ký kết. Có bảo hiểm rồi thì người ta đỗ xe ở chỗ liều hơn; ngân hàng được bảo đảm sẽ cứu thì đánh những canh bạc lớn hơn. Vấn đề ở đây không phải ai ký hợp đồng, mà là họ làm gì sau đó.
Biện pháp quen thuộc: phát tín hiệu (bảo hành, bằng cấp), sàng lọc (khám sức khoẻ, mức miễn thường), luật buộc công bố thông tin, và tham gia bắt buộc để triệt tiêu khả năng tự chọn ra ngoài.
Một khu phố có ba hộ. Mức sẵn lòng trả cho đèn đường thứ $Q$ lần lượt là $\text{MB}_1=30-Q$, $\text{MB}_2=20-Q$, $\text{MB}_3=10-Q$. Chi phí biên lắp mỗi đèn là $\$36$. Hỏi số đèn tối ưu xã hội, và nếu để từng hộ tự lo thì bao nhiêu đèn được lắp?
Bước 1 — vì sao cộng dọc. Đèn đường không cạnh tranh: cùng một chiếc đèn phục vụ cả ba hộ một lúc. Nên với mỗi đơn vị, ta cộng mức sẵn lòng trả của cả ba.
$$\text{MSB}=(30-Q)+(20-Q)+(10-Q)=60-3Q$$Bước 2 — đặt $\text{MSB}=\text{MC}$.
$$60-3Q=36\ \Rightarrow\ 3Q=24\ \Rightarrow\ Q^{*}=8$$Bước 3 — nếu để tư nhân tự lo. Không hộ nào chịu trả $\$36$ cho chiếc đèn đầu tiên: hộ giàu nhất chỉ định giá $30-1=\$29$. Vậy không đèn nào được lắp, dù xã hội cần tám chiếc.
Bước 4 — vì sao hỏng. Vì không loại trừ được, mỗi hộ đều tính rằng nếu hai hộ kia lắp thì mình vẫn sáng miễn phí. Cả ba cùng tính như vậy thì không ai lắp — đúng cấu trúc người đi nhờ.
Lưu ý dạng bài: nếu đề hỏi hàng tư nhân thì phải cộng cầu theo chiều ngang (cộng lượng ở mỗi mức giá). Cộng nhầm chiều là sai toàn bộ phần còn lại.
Đọc xong rồi — làm thử ngay
Bài tập của chương Unit 6 — Market Failure and the Role of Government gồm 14 câu trắc nghiệm và 5 đề tự luận. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.