Mục lục bài họcĐang ở d02-b4
← AP Microeconomics
0/24 bài đã học xong
Chương 2 · Unit 2 — Supply and Demand · Bài 4/4 của chương · bài 8/24 của AP Microeconomics

Surplus, Price Controls, Taxes, Subsidies and Deadweight Loss

Thặng dư, kiểm soát giá, thuế, trợ cấp và tổn thất vô ích
← Mục lục bài học
Lý thuyết · English

Surplus and efficiency

Consumer surplus is the area below the demand curve and above the price; producer surplus is the area above the supply curve and below the price. Their sum is total surplus, and in a competitive market with no externalities the free-market quantity maximises it. Any policy that moves quantity away from that point creates deadweight loss — the value of mutually beneficial trades that no longer happen.

Price controls

A price ceiling matters only if it is set below equilibrium: it creates a persistent shortage, non-price rationing, queues and quality decline. A price floor matters only if it is set above equilibrium: it creates a persistent surplus. A ceiling above equilibrium, or a floor below it, is non-binding and changes nothing.

Taxes, incidence and subsidies

A per-unit tax drives a wedge equal to the tax between the price buyers pay $P_b$ and the price sellers keep $P_s$. Statutory incidence does not determine economic incidence: the side that is relatively more inelastic bears the larger share, because it has fewer alternatives. A per-unit subsidy works in reverse — it pushes quantity above the efficient level and also creates deadweight loss.

Giải thích tiếng Việt

Thặng dư tiêu dùng là phần diện tích dưới đường cầu và trên mức giá — chênh lệch giữa số tiền người mua sẵn lòng trả và số tiền thực trả. Thặng dư sản xuất là phần trên đường cung và dưới mức giá. Cộng lại thành tổng thặng dư, và trong thị trường cạnh tranh không có ngoại ứng, sản lượng cân bằng chính là mức tối đa hoá nó.

Mọi chính sách kéo sản lượng ra khỏi mức đó đều sinh tổn thất vô ích — giá trị của những giao dịch đôi bên cùng có lợi mà nay không còn xảy ra.

Kiểm soát giá. Giá trần chỉ có tác dụng khi đặt dưới cân bằng: sinh thiếu hụt kéo dài, xếp hàng, phân phối phi giá, chất lượng đi xuống, chợ đen. Giá sàn chỉ có tác dụng khi đặt trên cân bằng: sinh dư thừa kéo dài. Trần đặt trên cân bằng hoặc sàn đặt dưới cân bằng thì không ràng buộc và không đổi được gì.

Thuế và gánh nặng thuế. Thuế đơn vị chèn một nêm đúng bằng mức thuế giữa giá người mua trả $P_b$ và giá người bán giữ $P_s$. Điểm cốt lõi: luật bắt ai nộp không quyết định ai chịu. Bên nào ít co giãn hơn thì gánh phần lớn hơn, vì bên đó ít lối thoát hơn. Tỉ lệ chia đúng bằng

$$\frac{\text{phần người mua chịu}}{\text{phần người bán chịu}}=\frac{E_s}{E_d}$$

Trợ cấp chạy ngược lại: nó đẩy sản lượng vượt mức hiệu quả, nên cũng sinh tổn thất vô ích chứ không phải «cho không».

Q P D S S + thuế E Pb Pe Ps Q1 Qe tiền thuế thu được tam giác đỏ = tổn thất vô ích Chiều cao Pb trừ Ps luôn đúng bằng mức thuế, dù luật bắt bên nào nộp.
Đọc một đồ thị thuế. Thuế đơn vị đẩy đường cung lên thành «S + thuế». Sản lượng tụt từ $Q_e$ xuống $Q_1$. Người mua trả $P_b$, người bán giữ $P_s$, và khoảng cách $P_b-P_s$ luôn đúng bằng mức thuế — đây là chỗ kiểm tra nhanh xem mình vẽ đúng chưa. Hình chữ nhật xanh là tiền thuế thu được, bằng mức thuế nhân $Q_1$. Tam giác đỏ nằm giữa hai đường gốc, trải từ $Q_1$ tới $Q_e$, là tổn thất vô ích: những đơn vị mà người mua vẫn định giá cao hơn chi phí sản xuất, nhưng không còn được trao đổi.
Ví dụ — tính thặng dư và tổn thất vô ích

Một thị trường có cầu $P=20-Q$ và cung $P=2+Q$, giá tính bằng đô la và lượng tính bằng nghìn đơn vị. Tính giá và lượng cân bằng, thặng dư tiêu dùng và thặng dư sản xuất. Sau đó nhà nước đánh thuế $\$4$ một đơn vị lên người bán: tính $P_b$, $P_s$, sản lượng mới, tiền thuế thu được và tổn thất vô ích.

Giải.

Cân bằng. Cho hai vế bằng nhau:

$$20-Q=2+Q\ \Rightarrow\ 2Q=18\ \Rightarrow\ Q=9,\quad P=11$$

Thặng dư. Đường cầu cắt trục giá tại $20$, đường cung cắt tại $2$:

$$CS=\tfrac12\times9\times(20-11)=40{,}5\quad;\quad PS=\tfrac12\times9\times(11-2)=40{,}5$$

Tổng thặng dư $=81$ nghìn đô la.

Sau thuế $\$4$ lên người bán. Đường cung đi lên đúng $4$ thành $P=6+Q$.

$$20-Q=6+Q\ \Rightarrow\ Q=7$$$$P_b=20-7=13\quad;\quad P_s=13-4=9$$

Kiểm nhanh: $P_b-P_s=13-9=4$, đúng bằng mức thuế.

Gánh nặng. Người mua chịu $13-11=\$2$ một đơn vị; người bán chịu $11-9=\$2$. Chia đôi đều — vì ở đây hai đường có độ dốc bằng nhau nên $E_d$ và $E_s$ tại cân bằng bằng nhau.

Tiền thuế: $4\times7=\$28$ nghìn.

Tổn thất vô ích: tam giác có chiều cao là mức thuế và đáy là phần sản lượng mất đi:

$$DWL=\tfrac12\times4\times(9-7)=\$4\ \text{nghìn}$$
Bẫy hay mất điểm — Lỗi đắt nhất của cả chương: cho rằng ai nộp thuế thì người đó chịu thuế. Luật thuế chỉ chọn bên đi nộp giấy tờ; kết quả kinh tế do độ co giãn tương đối quyết định. Cách chặn: mỗi lần gặp câu về gánh nặng, viết ra tỉ số $\frac{E_s}{E_d}$ trước rồi mới kết luận, và nhớ trường hợp cực đoan để tự kiểm — cầu hoàn toàn không co giãn thì người mua gánh toàn bộ và tổn thất vô ích bằng $0$, dù luật ghi người bán nộp. Bẫy anh em của nó là quên kiểm giá trần hay giá sàn có ràng buộc hay không trước khi vẽ.
Phải nhớ — Thặng dư tiêu dùng nằm dưới cầu trên giá; thặng dư sản xuất nằm trên cung dưới giá. Trần chỉ ăn thua khi đặt dưới cân bằng, sàn khi đặt trên. $P_b-P_s$ luôn bằng mức thuế; bên ít co giãn hơn gánh nhiều hơn. Trợ cấp cũng sinh tổn thất vô ích.

Đọc xong rồi — làm thử ngay

Bài tập của chương Unit 2 — Supply and Demand gồm 14 câu trắc nghiệm và 5 đề tự luận. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.

Làm bài tập chương →