Mục lục bài họcĐang ở d04-b2
← AP Microeconomics
0/24 bài đã học xong
Chương 4 · Unit 4 — Imperfect Competition · Bài 2/4 của chương · bài 14/24 của AP Microeconomics

Price Discrimination and the Regulation of Natural Monopoly

Phân biệt giá và điều tiết độc quyền tự nhiên
← Mục lục bài học
Lý thuyết · English

Three conditions for price discrimination

Price discrimination means charging different buyers different prices for the same good when the price gap does not reflect a cost difference. It requires all three of the following: (1) the firm has market power; (2) buyers can be separated by willingness to pay (by age, timing, location, volume, or a coupon that only patient shoppers will clip); (3) resale is impossible, otherwise the low-price group would buy and resell to the high-price group.

Perfect price discrimination

Under perfect (first-degree) price discrimination the firm charges each buyer exactly his reservation price. There is no need to cut the price on earlier units, so the price effect vanishes and the demand curve becomes the marginal revenue curve. Setting $D = MC$ gives the allocatively efficient quantity. The surprising result: output rises to the competitive level and deadweight loss falls to zero, yet consumer surplus is also zero because the firm captures all of it.

Regulating a natural monopoly

A natural monopoly has such large fixed costs that ATC falls over the whole relevant range, so $MC$ lies below $ATC$ everywhere. A regulator has two standard choices:

  • Socially optimal price, $P = MC$: allocatively efficient, but since $MC < ATC$ the firm makes a loss and needs a subsidy to survive.
  • Fair-return price, $P = ATC$: the firm breaks even and earns only a normal profit, but $P$ still exceeds $MC$, so some deadweight loss remains.
Giải thích tiếng Việt

Phân biệt giá là bán cùng một hàng hoá cho những người mua khác nhau ở những mức giá khác nhau, trong khi chênh lệch giá không phản ánh chênh lệch chi phí. Muốn làm được, phải đủ cả ba điều kiện:

  • Hãng có sức mạnh thị trường (không phải hãng nhận giá).
  • Tách được người mua theo mức sẵn lòng trả — theo tuổi, theo thời điểm mua, theo địa điểm, theo số lượng, hay bằng phiếu giảm giá mà chỉ người chịu khó mới đi cắt.
  • Không thể bán lại. Nếu nhóm mua rẻ bán sang cho nhóm mua đắt thì cơ chế sập ngay.

Phân biệt giá hoàn hảo (bậc một): hãng thu của mỗi người đúng mức giá cao nhất người đó chịu trả. Không cần hạ giá cho những đơn vị bán trước nữa, nên hiệu ứng giá biến mấtđường cầu chính là đường MR.

Hệ quả nghe ngược đời nhưng phải nhớ chính xác: đặt $D = MC$ cho ra đúng sản lượng hiệu quả như thị trường cạnh tranh, tổn thất vô ích bằng $0$ — nhưng thặng dư người tiêu dùng cũng bằng $0$, vì hãng vét sạch. Hiệu quả tăng, còn công bằng thì tệ đi.

Độc quyền tự nhiên là ngành có chi phí cố định lớn tới mức $ATC$ giảm suốt dải sản lượng liên quan, nên $MC$ luôn nằm dưới $ATC$. Nhà điều tiết có hai lựa chọn quy ước:

  • Giá tối ưu xã hội $P = MC$: hiệu quả phân bổ, nhưng vì $MC < ATC$ nên hãng lỗ và cần trợ cấp mới tồn tại được.
  • Giá hoà vốn $P = ATC$: hãng hoà vốn, hưởng lợi nhuận thông thường, nhưng $P$ vẫn cao hơn $MC$ nên vẫn còn một phần tổn thất vô ích.
Q P D = MR MC = ATC 40 Toàn bộ vùng này là thặng dư của HÃNG CS = 0 · DWL = 0 Sản lượng dừng ở chỗ P = MC
Phân biệt giá hoàn hảo. Vì hãng không phải hạ giá cho các đơn vị đã bán, hiệu ứng giá bằng $0$ và đường cầu trở thành đường MR. Hãng bán tới tận chỗ đường cầu cắt $MC$, tức $Q = 40$ — đúng mức sản lượng của thị trường cạnh tranh, nên tam giác tổn thất vô ích biến mất. Đổi lại, toàn bộ vùng xanh giữa đường cầu và $MC$ rơi vào tay hãng, thặng dư người tiêu dùng bằng $0$. So sánh với hình bài trước: cùng một đường cầu, cùng một $MC$, nhưng hai kết cục hoàn toàn khác nhau về ai được hưởng.
Q P D MR MC ATC 1. không điều tiết 2. hoà vốn: P = ATC 3. P = MC: hiệu quả nhưng LỖ ATC còn dốc xuống ở mọi mức sản lượng nên MC luôn nằm DƯỚI ATC
Ba mức giá trên cùng một độc quyền tự nhiên. Vì $ATC$ dốc xuống suốt dải, $MC$ luôn nằm dưới $ATC$. Điểm $1$ là hãng tự chọn ($MR = MC$): giá cao nhất, sản lượng thấp nhất, có lợi nhuận kinh tế vì $P$ nằm trên $ATC$. Điểm $3$ là giá tối ưu xã hội $P = MC$: sản lượng lớn nhất và hiệu quả nhất, nhưng giá nằm dưới $ATC$ nên hãng lỗ đúng bằng chi phí cố định — không có trợ cấp thì hãng đóng cửa. Điểm $2$ là giá hoà vốn $P = ATC$: dung hoà, hãng sống được mà không cần tiền thuế, đổi lại còn lại một phần tổn thất vô ích.
Ví dụ — hoà vốn hay tối ưu xã hội

Một hãng cấp nước đối diện cầu $P = 120 - Q$, có $MC = 20$ không đổi và chi phí cố định $1\,600$, nên $ATC = \dfrac{1\,600}{Q} + 20$. Tìm giá hoà vốn và giá tối ưu xã hội, và cho biết ở mức giá tối ưu xã hội hãng lỗ bao nhiêu.

Giải.

Giá tối ưu xã hội đặt $P = MC$:

$$120 - Q = 20 \Rightarrow Q = 100,\quad P = 20$$

Ở $Q = 100$ thì $ATC = \dfrac{1\,600}{100} + 20 = 36$. Hãng bán $20$ mà tốn $36$ mỗi đơn vị:

$$\text{lỗ} = (36 - 20)\times 100 = 1\,600$$

Con số $1\,600$ đúng bằng chi phí cố định — điều này luôn đúng khi $MC$ không đổi, vì giá chỉ bù được phần chi phí biến đổi.

Giá hoà vốn đặt $P = ATC$:

$$120 - Q = \frac{1\,600}{Q} + 20 \Rightarrow 100Q - Q^2 = 1\,600$$$$Q^2 - 100Q + 1\,600 = 0 \Rightarrow Q = 80 \text{ hoặc } Q = 20$$

Nhà điều tiết lấy nghiệm lớn, $Q = 80$, vì nó phục vụ được nhiều người hơn ở cùng điều kiện hoà vốn. Khi đó $P = 120 - 80 = 40$, và kiểm chứng $ATC = \dfrac{1\,600}{80} + 20 = 40$ đúng bằng giá.

Phần tổn thất vô ích còn lại ở giá hoà vốn trải từ $Q = 80$ tới $Q = 100$, với chiều cao $40 - 20 = 20$:

$$DWL = \tfrac{1}{2}\times 20 \times 20 = 200$$

Đó là cái giá phải trả để không dùng tiền thuế trợ cấp cho hãng.

Bẫy hay mất điểm — Gán nhầm tên cho hai mức giá điều tiết. Rất nhiều bài viết ngược: gọi $P = ATC$ là "tối ưu xã hội" hoặc gọi $P = MC$ là "hoà vốn". Cả câu sau đó mất điểm dây chuyền vì kết luận lỗ hay lãi cũng lật theo. Cách chặn: neo vào chữ — "tối ưu XÃ HỘI" thì nhìn bằng con mắt của xã hội, mà xã hội chỉ quan tâm chi phí làm thêm một đơn vị, tức $MC$; còn "hoà VỐN" là chuyện sổ sách của hãng, mà sổ sách hãng nhìn chi phí trung bình, tức $ATC$. Neo xong thì kết luận lỗ hay hoà tự suy ra được, không cần thuộc.
Phải nhớ — Phân biệt giá cần đủ ba điều kiện: sức mạnh thị trường, tách được người mua, chặn được bán lại. Phân biệt giá hoàn hảo cho sản lượng hiệu quả và $DWL = 0$ nhưng $CS = 0$. Với độc quyền tự nhiên: $P = MC$ là hiệu quả mà lỗ, $P = ATC$ là hoà vốn mà còn tổn thất.

Đọc xong rồi — làm thử ngay

Bài tập của chương Unit 4 — Imperfect Competition gồm 14 câu trắc nghiệm và 5 đề tự luận. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.

Làm bài tập chương →