Mục lục bài họcĐang ở d04-b1
Social Influence and Attribution
Conformity and obedience
Asch showed people will give an obviously wrong answer to match a unanimous group. Conformity drops sharply if even one other person dissents.
Milgram showed that about two-thirds of ordinary people would deliver what they believed were dangerous shocks when instructed by an authority figure — while visibly distressed. Obedience is not agreement.
Zimbardo's prison study suggested roles powerfully shape behaviour, though the study is now heavily criticised on methodological and ethical grounds.
Attribution
The fundamental attribution error is over-explaining others' behaviour by disposition and under-weighting the situation. The self-serving bias is the mirror image for ourselves: successes are our doing, failures are circumstance.
Groups
- Social facilitation — presence of others improves performance on easy tasks, worsens it on hard ones.
- Social loafing — individuals exert less effort in a group.
- Groupthink — a cohesive group suppresses dissent to preserve harmony, producing bad decisions.
- Group polarisation — discussion pushes a group toward a more extreme version of its initial leaning.
- Bystander effect — the more witnesses, the less likely any one helps, through diffusion of responsibility.
Tuân thủ và tuân lệnh: Asch chứng minh người ta sẽ đưa ra đáp án rõ ràng là sai để hoà theo nhóm nhất trí. Nhưng tỉ lệ tuân thủ tụt mạnh nếu chỉ cần một người khác dám phản đối.
Milgram chứng minh khoảng hai phần ba người bình thường sẽ giật điện ở mức họ tin là nguy hiểm khi được một người có thẩm quyền yêu cầu — trong khi bản thân họ căng thẳng thấy rõ. Tuân lệnh không phải đồng tình.
Zimbardo với nhà tù giả cho thấy vai trò định hình hành vi rất mạnh, dù nghiên cứu này nay bị phê phán nặng về phương pháp lẫn đạo đức.
Quy gán: lỗi quy gán cơ bản là giải thích hành vi của người khác bằng tính cách và coi nhẹ hoàn cảnh. Thiên lệch tự phục vụ là hình ảnh soi gương với chính mình: thành công là do ta, thất bại là do hoàn cảnh.
Nhóm: thúc đẩy xã hội (có người xem thì làm tốt hơn ở việc dễ, tệ hơn ở việc khó); lười biếng xã hội (làm nhóm thì mỗi người cố ít hơn); tư duy tập thể (nhóm gắn kết dập tắt ý kiến trái chiều để giữ hoà khí, dẫn tới quyết định tồi); phân cực nhóm (bàn bạc đẩy nhóm về phía cực đoan hơn so với khuynh hướng ban đầu); hiệu ứng người ngoài cuộc (càng đông người chứng kiến càng ít ai ra tay, do khuếch tán trách nhiệm).
Hùng bị điểm kém và nói “đề ra quá khó”. Khi bạn cùng lớp bị điểm kém, Hùng nghĩ “nó lười”. Gọi tên hai hiện tượng.
Với chính mình — thiên lệch tự phục vụ. Hùng quy thất bại cho hoàn cảnh (đề khó). Nếu được điểm cao, gần như chắc chắn Hùng sẽ quy cho bản thân (mình giỏi, mình chăm).
Với người khác — lỗi quy gán cơ bản. Hùng giải thích điểm kém của bạn bằng tính cách (lười) và bỏ qua mọi yếu tố hoàn cảnh mà bạn ấy có thể đang gặp.
Vì sao có sự bất đối xứng này: ta biết hoàn cảnh của mình — biết mình mất ngủ, biết nhà có chuyện. Với người khác, ta chỉ nhìn thấy hành vi, còn hoàn cảnh của họ thì vô hình.
Nói cách khác, ta thấy chính mình trong bối cảnh, còn thấy người khác ngoài bối cảnh.
Đọc xong rồi — làm thử ngay
Bài tập của chương Unit 4 — Social Psychology and Personality gồm 14 câu trắc nghiệm và 6 đề tự luận, ra khó hơn đề thật 30–50%. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.