Mục lục bài họcĐang ở d09-b5
← Cambridge Lower Secondary Science
0/18 bài đã học xong
Chương 3 · Stage 9 — Inheritance, reaction rates and electricity · Bài 5/6 của chương · bài 17/18 của Cambridge Lower Secondary Science

Ecosystems, cycles and sustainability

Hệ sinh thái, các chu trình và phát triển bền vững
← Mục lục bài học
Lý thuyết · English

Energy flows, matter cycles

Energy enters an ecosystem as sunlight, passes along the food chain and is lost as heat at every step — it never comes back. Matter (carbon, water, nitrogen) is different: it goes round and round. Getting this distinction right is the backbone of the whole topic.

Why food chains are short

Only about a tenth of the energy at one level reaches the next; the rest is used for movement and respiration or lost as heat. After four or five steps there is too little energy left to support another level.

The carbon cycle in four arrows

Photosynthesis takes carbon dioxide out of the air; respiration by plants, animals and decomposers puts it back; combustion of fuels puts it back much faster; and fossil fuels are carbon that was locked away for millions of years.

Sustainability

A sustainable practice meets needs now without stopping future generations meeting theirs: replanting trees, fishing quotas, recycling. An answer that names the practice and the reason it helps scores full marks.

Giải thích tiếng Việt

Năng lượng CHẢY, vật chất TUẦN HOÀN

Năng lượng vào hệ sinh thái dưới dạng ánh sáng, đi dọc chuỗi thức ăn và mất dần thành nhiệt ở mỗi bước — nó không quay lại. Vật chất (cacbon, nước, nitơ) thì khác: nó đi vòng tròn. Nắm đúng phân biệt này là nắm xương sống của cả chủ đề.

Vì sao chuỗi thức ăn ngắn

Chỉ khoảng một phần mười năng lượng ở một bậc tới được bậc sau; phần còn lại dùng cho vận động, hô hấp hoặc mất thành nhiệt. Sau bốn năm bậc thì năng lượng còn lại quá ít để nuôi thêm một bậc nữa.

Chu trình cacbon trong bốn mũi tên

Quang hợp lấy cacbon đioxit ra khỏi không khí; hô hấp của cây, động vật và sinh vật phân huỷ trả nó lại; đốt nhiên liệu trả lại nhanh hơn nhiều; còn nhiên liệu hoá thạch là cacbon đã bị khoá lại hàng triệu năm.

Phát triển bền vững

Một cách làm bền vững đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không cản trở thế hệ sau đáp ứng nhu cầu của họ: trồng lại rừng, hạn ngạch đánh bắt, tái chế. Câu trả lời nêu cả cách làm lý do nó có ích mới ăn trọn điểm.

Ví dụ — giải thích tháp năng lượng

Trong một chuỗi thức ăn, cỏ nhận $10\,000$ kJ năng lượng ánh sáng. Châu chấu ăn cỏ chỉ nhận được $1\,000$ kJ, và ếch ăn châu chấu nhận $100$ kJ.

(a) Phần năng lượng mất đi ở mỗi bậc đi đâu? (b) Dùng số liệu để giải thích vì sao chuỗi thức ăn hiếm khi dài quá năm bậc.

Giải.

(a) Năng lượng mất đi qua ba đường chính: hô hấp (giải phóng năng lượng cho vận động, sinh nhiệt), chất thải không tiêu hoá được, và các phần cơ thể không bị ăn. Phần lớn cuối cùng thoát ra môi trường dưới dạng nhiệt.

(b) Bước 1 — tính tỉ lệ. $1\,000\div10\,000=10\%$; $100\div1\,000=10\%$. Mỗi bậc chỉ giữ được khoảng $10\%$.

(b) Bước 2 — chiếu tiếp. Bậc bốn còn $10$ kJ, bậc năm còn $1$ kJ, bậc sáu còn $0{,}1$ kJ.

(b) Bước 3 — kết luận. Sau vài bậc, năng lượng còn lại quá nhỏ để nuôi một quần thể sinh vật, nên chuỗi thức ăn phải ngắn.

Bẫy hay mất điểm — Nói năng lượng ‘tuần hoàn’ trong hệ sinh thái. Vật chất tuần hoàn, năng lượng thì không — nó vào bằng ánh sáng và ra bằng nhiệt. Dùng nhầm động từ ở đây là mất điểm cả câu, vì đó chính là ý mà câu hỏi kiểm tra.
Phải nhớ — Nhớ cặp đối lập: năng lượng chảy một chiều và hao hụt ~90% mỗi bậc; vật chất đi vòng tròn. Từ đó suy ra được cả độ dài chuỗi thức ăn lẫn hình dạng tháp năng lượng.

Đọc xong rồi — làm thử ngay

Bài tập của chương Stage 9 — Inheritance, reaction rates and electricity gồm 14 câu trắc nghiệm và 3 đề tự luận. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.

Làm bài tập chương →