Mục lục bài họcĐang ở d04-b2
← AP Physics 1
0/22 bài đã học xong
Chương 4 · Unit 4 — Linear Momentum · Bài 2/3 của chương · bài 11/22 của AP Physics 1

Conservation of Momentum and Collisions

Bảo toàn động lượng và va chạm
← Mục lục bài học
Lý thuyết · English

The one rule that always holds

If no net external force acts on a system, total momentum is conserved:

$$m_1v_{1i}+m_2v_{2i}=m_1v_{1f}+m_2v_{2f}$$

During a collision, internal forces are huge but they come in third-law pairs and cancel within the system. External forces like gravity and friction act too, but over the very short collision time their impulse is negligible.

Three kinds of collision

  • Elastic — momentum and kinetic energy both conserved.
  • Inelastic — momentum conserved, kinetic energy is not.
  • Perfectly inelastic — objects stick together; this loses the most kinetic energy possible while still conserving momentum.

Strategy: start every problem with momentum, because it is always available. Only bring in kinetic energy if you are told the collision is elastic.

Giải thích tiếng Việt

Quy tắc luôn đúng: không có ngoại lực thì tổng động lượng của hệ bảo toàn.

Trong lúc va chạm, lực nội cực lớn nhưng chúng đi thành cặp định luật ba và triệt tiêu bên trong hệ. Trọng lực và ma sát vẫn có, nhưng thời gian va chạm quá ngắn nên xung lượng của chúng bỏ qua được.

Ba loại va chạm:

  • Đàn hồi — bảo toàn cả động lượng lẫn động năng.
  • Không đàn hồi — chỉ bảo toàn động lượng.
  • Hoàn toàn không đàn hồi — hai vật dính nhau; đây là trường hợp mất động năng nhiều nhất có thể mà vẫn bảo toàn động lượng.

Chiến thuật: mở đầu mọi bài bằng động lượng, vì nó luôn dùng được. Chỉ đem động năng vào khi đề nói rõ va chạm là đàn hồi.

ĐÀN HỒI p bảo toàn ✓ K bảo toàn ✓ HOÀN TOÀN KHÔNG ĐÀN HỒI dính nhau p bảo toàn ✓ K KHÔNG bảo toàn ✗ ĐỘNG LƯỢNG bảo toàn trong MỌI va chạm — miễn không có ngoại lực. ĐỘNG NĂNG chỉ bảo toàn khi va chạm đàn hồi. Nên bài nào cũng bắt đầu bằng động lượng, rồi mới xét động năng sau.
Hai loại va chạm, hai kết luận khác nhau. Bên trái hai quả bật ra; bên phải chúng dính làm một. Cả hai đều bảo toàn động lượng — đó là điểm chung không đổi. Nhưng chỉ va chạm đàn hồi mới bảo toàn động năng; ở va chạm dính nhau, một phần động năng biến thành nhiệt và biến dạng. Vì thế câu hỏi “va chạm này có đàn hồi không” luôn được trả lời bằng cách tính động năng trước và sau rồi so.
Ví dụ — va chạm dính nhau

Xe $1200$ kg chạy $20$ m/s đâm vào xe $800$ kg đang đứng yên, hai xe dính nhau. Tính tốc độ chung và phần động năng mất đi.

Giải.

Động lượng:

$$1200(20)+800(0)=\left(1200+800\right)v\ \Longrightarrow\ v=\frac{24\,000}{2000}=12\ \text{m/s}$$

Động năng trước: $\tfrac12(1200)(400)=240\,000$ J.

Động năng sau: $\tfrac12(2000)(144)=144\,000$ J.

Mất đi: $240\,000-144\,000=96\,000$ J — thành nhiệt, âm thanh và biến dạng kim loại.

Đúng $40\%$ động năng biến mất, trong khi động lượng thì không mất một chút nào.

Bẫy hay mất điểm — Đừng viết “bảo toàn động năng” cho va chạm mà đề không nói là đàn hồi. Và trong bài hai chiều, phải viết hai phương trình bảo toàn — một cho trục $x$, một cho trục $y$.
Phải nhớ — Động lượng bảo toàn ở mọi va chạm. Động năng chỉ bảo toàn khi đàn hồi. Dính nhau ⇒ mất động năng nhiều nhất.

Đọc xong rồi — làm thử ngay

Bài tập của chương Unit 4 — Linear Momentum gồm 14 câu trắc nghiệm và 4 đề tự luận, ra khó hơn đề thật 30–50%. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.

Làm bài tập chương →