Mục lục bài họcĐang ở d01-b1
Scarcity, Opportunity Cost and the Production Possibility Curve
The economic problem
Scarcity is the central fact of economics: wants are unlimited while the factors of production — land, labour, capital and enterprise — are finite. Every society must therefore answer three questions: what to produce, how to produce it and for whom. Because resources are scarce, every choice has an opportunity cost: the value of the next best alternative forgone. Note the wording carefully — not the sum of all alternatives, and not the money outlay.
The production possibility curve
A production possibility curve (PPC) shows the maximum combinations of two goods an economy can produce when all resources are fully and efficiently employed, given current technology. It is normally concave to the origin because factors of production are not perfectly substitutable between uses: resources best suited to consumer goods must eventually be dragged into capital goods, so the amount sacrificed per extra unit rises. This is the law of increasing opportunity cost.
Efficiency, growth and the frontier
- A point on the PPC is productively efficient: no more of one good can be made without making less of the other.
- A point inside the PPC means unemployed or misallocated resources — output can rise with no sacrifice at all.
- A point outside is currently unattainable.
- Allocative efficiency is a stronger idea: of all the points on the frontier, it is the single one society values most, where marginal benefit equals marginal cost.
The whole curve shifts outward when the quantity or quality of resources rises — net investment, a larger labour force, better technology or improved education. Moving from inside the curve to the frontier is not economic growth in the potential sense; it is a recovery of lost output.
Bài toán kinh tế
Scarcity (khan hiếm) là sự thật nền của cả môn học: mong muốn thì vô hạn, còn factors of production — land, labour, capital, enterprise — thì hữu hạn. Vì vậy mọi xã hội đều phải trả lời ba câu: sản xuất cái gì, bằng cách nào, và cho ai. Do nguồn lực khan hiếm nên mọi lựa chọn đều có opportunity cost: giá trị của phương án tốt nhất kế tiếp bị bỏ qua. Đọc kỹ chữ này — không phải tổng mọi phương án bị bỏ, cũng không phải số tiền bỏ ra.
Đường giới hạn khả năng sản xuất
Production possibility curve cho biết các tổ hợp tối đa của hai loại hàng mà nền kinh tế làm được khi dùng hết và dùng hiệu quả nguồn lực, với công nghệ hiện có. Nó thường lõm về phía gốc toạ độ vì nguồn lực không thay thế hoàn hảo giữa các ngành: muốn làm thêm tư liệu sản xuất thì cuối cùng phải kéo cả những nguồn lực vốn chỉ hợp với hàng tiêu dùng sang, nên mỗi đơn vị tăng thêm lại phải hi sinh nhiều hơn. Đó là law of increasing opportunity cost.
Hiệu quả, tăng trưởng và đường biên
- Điểm nằm trên đường: productively efficient — không thể tăng hàng này mà không giảm hàng kia.
- Điểm nằm trong: có nguồn lực thất nghiệp hoặc bị phân bổ sai; tăng sản lượng mà không phải hi sinh gì.
- Điểm nằm ngoài: hiện chưa với tới được.
- Allocative efficiency là yêu cầu mạnh hơn: trong tất cả các điểm trên đường biên, đó là điểm duy nhất xã hội đánh giá cao nhất, nơi lợi ích biên bằng chi phí biên.
Cả đường dịch ra ngoài khi lượng hoặc chất của nguồn lực tăng — đầu tư ròng, lực lượng lao động lớn hơn, công nghệ tốt hơn, giáo dục tốt hơn. Còn đi từ trong ra tới đường biên thì không phải tăng trưởng tiềm năng, mà chỉ là lấy lại phần sản lượng đã mất.
Một nền kinh tế có các tổ hợp sản xuất tối đa sau (đơn vị: triệu đơn vị mỗi năm).
| Combination | A | B | C | D | E | F |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Capital goods | 0 | 10 | 20 | 30 | 40 | 50 |
| Consumer goods | 100 | 96 | 88 | 74 | 52 | 20 |
Tính chi phí cơ hội trên mỗi đơn vị tư liệu sản xuất cho từng bước, rồi tính chi phí cơ hội trung bình khi đi từ $C$ sang $E$.
Bước 1 — từng bước một. Mỗi bước tăng $10$ đơn vị capital goods; lấy lượng consumer goods mất đi chia cho $10$:
$$A\to B:\ \frac{100-96}{10}=0{,}4\qquad B\to C:\ \frac{96-88}{10}=0{,}8$$$$C\to D:\ \frac{88-74}{10}=1{,}4\qquad D\to E:\ \frac{74-52}{10}=2{,}2\qquad E\to F:\ \frac{52-20}{10}=3{,}2$$Bước 2 — đọc con số. Dãy $0{,}4 \to 0{,}8 \to 1{,}4 \to 2{,}2 \to 3{,}2$ tăng đều đặn. Đó chính là increasing opportunity cost, và cũng chính là lý do hình học khiến đường PPC lõm về gốc chứ không thẳng.
Bước 3 — đoạn $C\to E$. Không được lấy trung bình cộng của hai số $1{,}4$ và $2{,}2$ một cách vô căn cứ; phải quay lại định nghĩa:
$$\frac{88-52}{40-20}=\frac{36}{20}=1{,}8$$Ở đây hai bước bằng nhau về lượng nên trung bình cộng tình cờ cũng ra $1{,}8$, nhưng nếu bảng có bước không đều thì cách lấy trung bình cộng sẽ sai.
Bước 4 — chiều ngược lại. Chi phí cơ hội của một đơn vị consumer goods trên đoạn đó là nghịch đảo: $20/36 \approx 0{,}56$. Đề Cambridge rất hay hỏi ngược chiều, và người đọc lướt thường trả lời bằng con số của chiều thuận.
Vẫn bảng trên. Nền kinh tế đang sản xuất tại điểm $X$ gồm $25$ tư liệu sản xuất và $60$ hàng tiêu dùng.
(i) Điểm $X$ nằm trong hay trên đường PPC? (ii) Nếu chuyển được về đúng đường biên tại điểm $D$ thì nền kinh tế được thêm bao nhiêu mỗi loại? (iii) Điểm $Y$ gồm $40$ tư liệu sản xuất và $80$ hàng tiêu dùng nói lên điều gì?
(i) Ở mức $25$ tư liệu sản xuất, đường PPC nằm giữa $C(20;88)$ và $D(30;74)$, tức khoảng $88-\tfrac{1}{2}(14)=81$ hàng tiêu dùng. Thực tế chỉ đạt $60$, thấp hơn $81$ rất nhiều, nên $X$ nằm trong đường: nền kinh tế đang productively inefficient, có nguồn lực nhàn rỗi hoặc bị phân bổ sai.
(ii) Từ $X(25;60)$ sang $D(30;74)$: tăng thêm $5$ đơn vị tư liệu sản xuất và $14$ đơn vị hàng tiêu dùng cùng lúc. Đây là chỗ then chốt của cả chương: đi từ trong ra đường biên thì chi phí cơ hội bằng không. Chỉ khi đã đứng trên đường biên rồi, mọi bước tiếp theo mới phải trả giá.
(iii) Ở mức $40$ tư liệu sản xuất, đường biên chỉ cho $52$ hàng tiêu dùng. Điểm $Y$ đòi $80$, vượt xa, nên $Y$ nằm ngoài đường và hiện không đạt được. Muốn với tới $Y$ thì phải làm cả đường dịch ra: đầu tư ròng, công nghệ mới, lao động nhiều hơn hoặc có kỹ năng hơn.
Nối vào chính sách. Nền kinh tế chọn điểm $F(50;20)$ hôm nay sẽ có đường PPC năm sau dịch ra xa hơn hẳn so với nếu chọn $A(0;100)$, vì $50$ đơn vị capital goods bồi vào tồn vốn. Cái giá phải trả là mức tiêu dùng hôm nay chỉ còn $20$ thay vì $100$. Đây là đánh đổi hiện tại so với tương lai, và là xương sống của mọi câu hỏi đánh giá về chiến lược phát triển.
Đọc xong rồi — làm thử ngay
Bài tập của chương Scarcity, Choice and Resource Allocation gồm 14 câu trắc nghiệm và 4 đề tự luận. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.