Mục lục bài họcĐang ở d02-b2
Population Composition, Dependency, and Fertility
Reading a population pyramid
A population pyramid plots cohorts by age and sex: males left, females right, youngest at the bottom. Read it in three passes. The base reports fertility now. The middle reports the size of the current labour force. The top reports the ageing burden that is already locked in.
Three shapes matter. Expansive: wide base, rapid narrowing — high fertility, Stage 2. Stationary: nearly vertical sides — fertility near replacement, Stage 4. Constrictive: base narrower than the cohorts above it — sustained below-replacement fertility, Stage 5.
Irregularities carry information. A notch at one cohort dates an event: subtract the cohort's age from the present year. A sex ratio that departs sharply from balance in the working ages points to labour migration; one that departs at birth points to sex-selective practices.
Dependency ratio
The total dependency ratio compares dependants to workers, conventionally with age brackets 0–14, 15–64, and 65+. Dependants are the young plus the old; the denominator is the working-age group only, never the whole population. Splitting it into youth and elderly dependency matters because the two imply opposite policy demands: schools and maternal health versus pensions and long-term care.
Fertility measures
The crude birth rate (births per 1,000 people) is contaminated by age structure. Total fertility rate (TFR) — births per woman over a lifetime at current age-specific rates — is not, which is why comparisons use it. Replacement fertility is about 2.1, above two because some girls do not survive to childbearing age; where child mortality is high it rises further.
Population momentum explains why a country can hold TFR below replacement for decades and still grow: a large cohort of women already in childbearing age produces many births even at low rates per woman.
Đọc một tháp tuổi
Tháp tuổi vẽ các nhóm tuổi theo giới: nam bên trái, nữ bên phải, trẻ nhất ở dưới cùng. Đọc theo ba lượt. Đáy báo mức sinh hiện nay. Thân báo quy mô lực lượng lao động đang có. Đỉnh báo gánh nặng già hoá đã được khoá sẵn.
Có ba dạng cần thuộc. Bành trướng: đáy rộng, thu hẹp nhanh — mức sinh cao, Giai đoạn 2. Ổn định: hai cạnh gần thẳng đứng — mức sinh quanh mức thay thế, Giai đoạn 4. Thu hẹp: đáy hẹp hơn các tầng phía trên — mức sinh dưới mức thay thế kéo dài, Giai đoạn 5.
Chỗ méo mó mới là chỗ mang thông tin. Một khấc lõm ở một tầng tuổi cho biết ngày tháng của một sự kiện: lấy năm hiện tại trừ đi tuổi của tầng đó. Tỉ số giới lệch mạnh ở nhóm tuổi lao động là dấu hiệu của di cư lao động; lệch ngay từ lúc sinh là dấu hiệu của lựa chọn giới tính.
Tỉ số phụ thuộc
Tỉ số phụ thuộc chung so người phụ thuộc với người lao động, theo quy ước chia nhóm tuổi 0–14, 15–64 và 65 trở lên. Người phụ thuộc gồm trẻ em cộng người già; mẫu số chỉ là nhóm tuổi lao động, không bao giờ là toàn bộ dân số. Tách riêng phụ thuộc trẻ và phụ thuộc già là việc bắt buộc, vì hai loại này đòi hai chính sách ngược nhau: trường học và y tế bà mẹ, so với lương hưu và chăm sóc dài hạn.
Các thước đo mức sinh
Tỉ suất sinh thô (số ca sinh trên 1.000 dân) bị cơ cấu tuổi làm nhiễu. Tổng tỉ suất sinh (TFR) — số con trung bình một phụ nữ sinh cả đời theo mức sinh đặc trưng theo tuổi hiện hành — thì không, và đó là lý do người ta so sánh bằng nó. Mức sinh thay thế vào khoảng 2,1, cao hơn 2 vì một phần bé gái không sống tới tuổi sinh đẻ; nơi tử vong trẻ em cao thì con số này còn cao hơn.
Quán tính dân số giải thích vì sao một nước giữ TFR dưới mức thay thế hàng chục năm mà dân số vẫn tăng: một nhóm phụ nữ đông đảo đang ở tuổi sinh đẻ vẫn sinh ra nhiều em bé, dù mỗi người sinh ít.
Một quốc gia có $3{,}6$ triệu người trong nhóm 0–14 tuổi, $12{,}0$ triệu trong nhóm 15–64 tuổi và $2{,}4$ triệu từ 65 tuổi trở lên.
Tính tỉ số phụ thuộc chung, tách phụ thuộc trẻ và phụ thuộc già, rồi cho biết hai nước có cùng tỉ số phụ thuộc chung có thể khác nhau ở chỗ nào.
Bước 1 — tỉ số phụ thuộc chung. Mẫu số chỉ là nhóm 15–64.
$$DR = \frac{3{,}6 + 2{,}4}{12{,}0} \times 100 = \frac{6{,}0}{12{,}0} \times 100 = 50$$Tức cứ $100$ người trong tuổi lao động thì đỡ $50$ người phụ thuộc.
Bước 2 — tách hai thành phần.
$$DR_{\text{trẻ}} = \frac{3{,}6}{12{,}0} \times 100 = 30 \qquad DR_{\text{già}} = \frac{2{,}4}{12{,}0} \times 100 = 20$$Hai phần cộng đúng bằng $50$, như phải thế.
Bước 3 — vì sao cùng một con số vẫn khác nhau. Hãy tưởng tượng một nước thứ hai cũng có $DR = 50$ nhưng chia theo kiểu $DR_{\text{trẻ}} = 45$ và $DR_{\text{già}} = 5$.
Hai nước này đối mặt hai bài toán ngược nhau. Nước thứ hai cần trường học, giáo viên và y tế bà mẹ trẻ em — và gánh nặng ấy sẽ tự nhẹ đi khi lũ trẻ lớn lên và bước vào tuổi lao động.
Nước thứ nhất, với $20$ điểm nằm ở người già, cần lương hưu và chăm sóc dài hạn — và gánh nặng ấy chỉ nặng thêm, vì nhóm 65 trở lên không quay lại thị trường lao động.
Ý cần rút ra: tỉ số phụ thuộc chung là một con số đã bị nén. Câu hỏi AP luôn hỏi phần bị nén mất, nên hãy tách hai thành phần ngay khi tính xong.
Đọc xong rồi — làm thử ngay
Bài tập của chương Unit 2 — Population and Migration Patterns and Processes gồm 14 câu trắc nghiệm và 5 đề tự luận. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.