Mục lục bài họcĐang ở d06-b3
Economic Development and Sustainability
Growth is not development
Economic growth is an increase in real output. Economic development is a broader, multidimensional improvement in living standards: health, education, freedom of choice, equity and the sustainability of the resource base. Growth is usually necessary for development but is never sufficient — output can rise while life expectancy stalls, while inequality widens, or while the forests that produced the growth disappear.
Measuring development
$$\text{HDI}=\sqrt[3]{\,I_{\text{health}}\times I_{\text{education}}\times I_{\text{income}}\,}$$The three components are life expectancy at birth, a schooling index (mean and expected years) and GNI per capita at PPP, each normalised onto a $0$ to $1$ scale. Since $2010$ the UNDP has used the geometric mean rather than the arithmetic mean, precisely so that a very low score in one dimension can no longer be hidden by a very high score in another.
Other indicators: the Multidimensional Poverty Index counts the share of households deprived across health, education and living standards; the Gini coefficient, quintile ratios and the ratio of the top $10\%$ to the bottom $40\%$ measure equity; the Inequality-adjusted HDI discounts the HDI by the inequality within each dimension.
Barriers to development
- weak institutions, insecure property rights and corruption;
- dependence on a narrow range of primary commodities, whose prices are volatile and whose terms of trade tend to decline;
- an unsustainable external debt burden that absorbs the budget;
- low human capital, poor health, and gender inequality that removes half the workforce from the market;
- conflict, and a savings gap that keeps investment below what growth requires.
Strategies and their trade-offs
- Trade-led growth — large gains where a country can move up the value chain, but exposes it to terms-of-trade shocks and to protection in rich markets.
- FDI — brings capital, technology and market access, but profits are repatriated and bargaining power is unequal.
- Foreign aid — fast and targeted for humanitarian needs, but can be tied, volatile, and can weaken domestic accountability.
- Debt relief — frees budget space immediately, but raises moral hazard.
- Microfinance — reaches those banks ignore, but interest rates are high and the effects on income are contested.
- Institutional reform — the slowest and the most durable.
Sustainable development
Sustainable development meets the needs of the present without compromising the ability of future generations to meet their own needs. The central tension of this chapter is that the cheapest route to growth for a low-income country — extracting and exporting primary resources — is often the route that damages the resource base, so growth today can be borrowed from tomorrow's output.
Growth khác development
Economic growth là sản lượng thực tăng. Economic development rộng hơn nhiều chiều: sức khoẻ, giáo dục, quyền lựa chọn, công bằng, và tính bền vững của nền tài nguyên. Tăng trưởng thường cần cho phát triển nhưng không đủ: GDP có thể tăng trong khi tuổi thọ giậm chân, bất bình đẳng doãng ra, hoặc rừng tạo ra chính khoản tăng trưởng đó biến mất.
Đo phát triển bằng gì
HDI là trung bình nhân của ba chỉ số thành phần, mỗi chỉ số đã chuẩn hoá về thang $0$ đến $1$:
$$\text{HDI}=\left(I_{\text{sức khoẻ}}\times I_{\text{giáo dục}}\times I_{\text{thu nhập}}\right)^{1/3}$$- Sức khoẻ: tuổi thọ kỳ vọng lúc sinh.
- Giáo dục: số năm đi học bình quân và số năm kỳ vọng.
- Thu nhập: GNI bình quân đầu người theo PPP.
Vì sao trung bình nhân, không phải trung bình cộng? Từ năm $2010$ UNDP đổi sang trung bình nhân đúng để một chiều rất thấp không còn bị che bởi một chiều rất cao. Trung bình cộng coi $0.9$ và $0.5$ là "bù trừ được cho nhau"; trung bình nhân thì phạt sự mất cân đối.
Các chỉ số khác: Multidimensional Poverty Index đếm tỉ lệ hộ thiếu hụt trên nhiều chiều cùng lúc; Gini, tỉ số ngũ phân vị và tỉ số nhóm $10\%$ giàu nhất so với $40\%$ nghèo nhất đo equity; Inequality-adjusted HDI chiết khấu HDI theo mức bất bình đẳng trong từng chiều.
Rào cản phát triển
- Thể chế yếu, quyền tài sản không chắc chắn, tham nhũng.
- Phụ thuộc vài mặt hàng sơ cấp — giá biến động mạnh và terms of trade có xu hướng xấu dần.
- Nợ nước ngoài ăn hết dư địa ngân sách.
- Vốn con người thấp, y tế kém, bất bình đẳng giới loại nửa lực lượng lao động khỏi thị trường.
- Xung đột, và khoảng cách tiết kiệm khiến đầu tư luôn dưới mức cần thiết.
Các chiến lược — và cái giá của từng chiến lược
- Trade-led growth: lợi lớn nếu leo được lên chuỗi giá trị, nhưng phơi mình trước cú sốc terms of trade và trước bảo hộ của thị trường giàu.
- FDI: mang vốn, công nghệ và đường ra thị trường; đổi lại lợi nhuận chuyển về nước mẹ và thế thương lượng không cân.
- Foreign aid: nhanh và trúng đích cho nhu cầu nhân đạo; nhưng có thể bị ràng buộc, thất thường, và làm yếu trách nhiệm giải trình trong nước.
- Xoá nợ: giải phóng ngân sách ngay, đổi lại rủi ro đạo đức.
- Vi tài chính: chạm tới người ngân hàng bỏ qua; nhưng lãi suất cao và tác động lên thu nhập còn tranh cãi.
- Cải cách thể chế: chậm nhất, bền nhất.
Sustainable development
Phát triển bền vững là đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm hỏng khả năng đáp ứng nhu cầu của thế hệ sau. Căng thẳng trung tâm của chương: con đường rẻ nhất để một nước thu nhập thấp tăng trưởng — khai thác và xuất khẩu tài nguyên sơ cấp — cũng thường là con đường phá chính nền tài nguyên đó. Tăng trưởng hôm nay có thể là vay của sản lượng ngày mai.
Bên phải là trục số phóng to quanh vùng $0.680$–$0.700$. Vòng rỗng là trung bình cộng, chấm đặc là trung bình nhân.
Đọc hàng $\text{A}$: vòng rỗng nằm ở $0.700$ nhưng chấm đặc bị kéo tụt về $0.680$ — mũi tên đỏ chính là hình phạt cho sự mất cân đối. Đọc hàng $\text{B}$: hai ký hiệu trùng nhau ở $0.690$, vì ba chiều đã gần bằng nhau nên không có gì để phạt.
Kết luận rút ra từ hình: theo trung bình cộng thì A ($0.700$) trên B ($0.690$); theo trung bình nhân thì B ($0.690$) trên A ($0.680$) — thứ hạng đảo chiều. Đó chính là lý do UNDP bỏ trung bình cộng năm $2010$.
Hai nước có ba chỉ số thành phần của HDI như sau:
| Sức khoẻ | Giáo dục | Thu nhập | |
|---|---|---|---|
| Nước A | $0.900$ | $0.500$ | $0.700$ |
| Nước B | $0.700$ | $0.680$ | $0.690$ |
(a) Tính HDI của mỗi nước bằng trung bình nhân, làm tròn ba chữ số thập phân. (b) Tính trung bình cộng của mỗi nước. (c) Giải thích vì sao hai cách xếp hạng cho kết quả ngược nhau, và điều đó nói gì về chính sách của nước A.
(a) Trung bình nhân. Nước A:
$$0.900\times0.500=0.450;\qquad 0.450\times0.700=0.315$$$$\text{HDI}_A=(0.315)^{1/3}\approx0.680$$Kiểm ngược: $0.680^3=0.680\times0.680\times0.680=0.4624\times0.680=0.31443$, sát $0.315$ $\Rightarrow$ nhận $0.680$.
Nước B:
$$0.700\times0.680=0.476;\qquad 0.476\times0.690=0.32844$$$$\text{HDI}_B=(0.32844)^{1/3}\approx0.690$$Kiểm ngược: $0.690^3=0.4761\times0.690=0.32851$, sát $0.32844$ $\Rightarrow$ nhận $0.690$.
(b) Trung bình cộng.
$$\bar{x}_A=\frac{0.900+0.500+0.700}{3}=\frac{2.100}{3}=0.700$$$$\bar{x}_B=\frac{0.700+0.680+0.690}{3}=\frac{2.070}{3}=0.690$$(c) Vì sao đảo chiều.
| Trung bình cộng | Trung bình nhân (HDI) | |
|---|---|---|
| Nước A | $0.700$ | $0.680$ |
| Nước B | $0.690$ | $0.690$ |
Theo trung bình cộng, A xếp trên B. Theo HDI thật, B xếp trên A.
Lý do nằm ở tính chất của trung bình nhân: nó phạt sự mất cân đối. Nước A có một chiều cực thấp ($0.500$ giáo dục), và trung bình nhân không cho phép chiều đó được bù bằng tuổi thọ $0.900$. Nước B cân đối nên trung bình nhân gần như trùng trung bình cộng — đúng như hai ký hiệu chồng lên nhau ở hình bên phải.
Hàm ý chính sách cho nước A: tiền đầu tư thêm vào y tế cho ra rất ít điểm HDI, trong khi mỗi điểm tăng ở giáo dục lại kéo cả chỉ số lên mạnh vì nó là chiều yếu nhất. Nói theo ngôn ngữ IB: nguồn lực khan hiếm nên phải chọn, và trung bình nhân là cách buộc phép đo phản ánh đúng thứ tự ưu tiên đó.
Cảnh báo cho phần evaluation: HDI vẫn không đo bất bình đẳng bên trong mỗi nước, không đo tự do chính trị, không đo môi trường. Nước A có thể có HDI $0.680$ mà $40\%$ dân số vẫn nghèo đa chiều — muốn thấy điều đó phải xem MPI hoặc Inequality-adjusted HDI.
Một nước thu nhập thấp xuất khẩu chủ yếu hàng sơ cấp, kim ngạch $\$2\,400$ triệu một năm. Trong năm, giá hàng sơ cấp thế giới rớt $15\%$ trong khi sản lượng xuất không đổi. Cùng năm nước này nhận viện trợ không hoàn lại $\$300$ triệu và phải trả nợ nước ngoài $\$180$ triệu.
(a) Tính phần kim ngạch xuất khẩu mất đi. (b) Tính tác động ròng của cú rớt giá cộng viện trợ. (c) Tính dòng ngoại tệ ròng sau khi tính cả trả nợ. (d) Rút ra một kết luận về ưu tiên chiến lược phát triển.
(a) Mất bao nhiêu vì giá. Sản lượng không đổi nên kim ngạch giảm đúng theo giá:
$$\Delta X=-0.15\times2\,400=-360\ \text{triệu USD}$$(b) Cộng viện trợ vào.
$$-360+300=-60\ \text{triệu USD}$$Toàn bộ khoản viện trợ $\$300$ triệu không bù nổi cú rớt giá $15\%$. Nước này nhận viện trợ mà vẫn nghèo đi $\$60$ triệu so với năm trước.
(c) Tính cả trả nợ.
$$-60-180=-240\ \text{triệu USD}$$Dòng ngoại tệ ròng âm $\$240$ triệu. Đáng chú ý: khoản trả nợ $\$180$ triệu lớn hơn một nửa khoản viện trợ nhận được — trên thực tế dòng tiền chảy hai chiều gần như triệt tiêu nhau.
(d) Kết luận chiến lược. Ba con số trên nói rõ một điều: khi kim ngạch xuất khẩu gấp tám lần khoản viện trợ ($2\,400$ so với $300$), thì một biến động $12.5\%$ của giá hàng xuất đã đủ xoá sạch toàn bộ viện trợ:
$$\frac{300}{2\,400}=0.125=12.5\%$$Vì thế:
- Ổn định terms of trade và đa dạng hoá mặt hàng xuất khẩu có sức nặng lớn hơn việc xin thêm viện trợ. Một nước phụ thuộc một mặt hàng sơ cấp là một nước để giá thế giới quyết định ngân sách của mình.
- Xoá nợ ở đây đáng giá $\$180$ triệu mỗi năm — hơn một nửa khoản viện trợ, mà lại là dòng tiền chắc chắn chứ không thất thường theo chính trị nước tài trợ.
- Nhưng viện trợ vẫn không thay thế được: nó đến ngay, đến đúng nơi (vắc-xin, trường học), trong khi đa dạng hoá xuất khẩu cần một thập kỷ.
Chỗ phải cẩn thận khi đánh giá: phép tính này giả định sản lượng xuất không đổi. Nếu cầu thế giới cho hàng sơ cấp kém co giãn (đúng với nông sản và khoáng sản), nước này sẽ phản ứng bằng cách xuất nhiều hơn để bù doanh thu — làm giá rớt sâu thêm và bào mòn chính nền tài nguyên. Đó là mâu thuẫn trực diện giữa growth ngắn hạn và sustainability dài hạn.
Bẫy đồng nhất growth với development. Viết "GDP tăng nên nước này phát triển hơn" là mất điểm ở mọi câu evaluation. Phải hỏi thêm: tăng trưởng đó đến tay ai, có kèm cải thiện y tế và giáo dục không, có làm cạn nền tài nguyên không.
Bẫy khen viện trợ bằng con số tuyệt đối. $\$300$ triệu nghe rất lớn cho tới khi đặt cạnh kim ngạch $\$2\,400$ triệu: chỉ cần giá hàng xuất rớt $12.5\%$ là viện trợ bị xoá sạch. Luôn quy viện trợ về tỉ lệ so với GNI hoặc so với kim ngạch xuất khẩu trước khi bình luận.
Đọc xong rồi — làm thử ngay
Bài tập của chương The Global Economy gồm 14 câu trắc nghiệm và 5 đề tự luận, ra khó hơn đề thật 30–50%. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.