Mục lục bài họcĐang ở d02-b1
Demand, Supply and Market Equilibrium
The law of demand and the law of supply
A demand curve shows the quantity buyers are willing and able to purchase at each price, ceteris paribus. It slopes downward because of the income effect (a lower price raises real purchasing power), the substitution effect (the good becomes cheaper relative to alternatives) and diminishing marginal utility. A supply curve slopes upward because a higher price covers rising marginal cost and attracts resources away from competing uses.
Movement along versus shift
- A change in the good's own price produces a movement along the curve: a change in quantity demanded or quantity supplied.
- A change in any other determinant — income, prices of substitutes and complements, tastes, expectations, number of buyers; or costs of factors, technology, indirect taxes, subsidies, number of firms — shifts the whole curve, changing demand or supply itself.
Equilibrium, surplus and allocative efficiency
Equilibrium occurs where quantity demanded equals quantity supplied. Consumer surplus is the area under the demand curve and above the price paid; producer surplus is the area above the supply curve and below the price received. Their sum, social surplus, reaches its maximum at equilibrium, where the last unit traded satisfies
$$MB=MC$$This is what economists mean by allocative efficiency: no reallocation of resources could make anyone better off without making someone worse off.
The price mechanism and the central concepts
Prices do three jobs at once: signalling where buyers want resources, giving producers an incentive to move resources there, and rationing a limited quantity among competing buyers. This is the market answer to scarcity and choice, and it ties directly to efficiency, change and interdependence: a shock in one market travels through every related market.
Luật cầu và luật cung
Đường demand cho biết lượng người mua sẵn lòng và có khả năng mua ở mỗi mức giá, với điều kiện ceteris paribus (các yếu tố khác không đổi). Nó dốc xuống vì ba lý do: income effect (giá giảm làm sức mua thực tăng), substitution effect (hàng này rẻ đi so với hàng thay thế) và diminishing marginal utility (ích lợi biên giảm dần). Đường supply dốc lên vì giá cao mới bù được marginal cost đang tăng và mới kéo được nguồn lực từ ngành khác sang.
Movement along so với shift — bẫy lớn nhất của chương
- Giá của chính hàng đó đổi thì chỉ có movement along — trượt dọc trên đường cũ. Cái đổi là quantity demanded, chứ không phải demand.
- Mọi yếu tố khác đổi — thu nhập, giá hàng thay thế và hàng bổ sung, thị hiếu, kỳ vọng, số người mua; hoặc chi phí đầu vào, công nghệ, thuế gián thu, trợ cấp, số doanh nghiệp — thì cả đường dịch chuyển. Khi đó demand hay supply mới thật sự đổi.
Cân bằng, thặng dư và allocative efficiency
Cân bằng là chỗ lượng cầu bằng lượng cung. Consumer surplus là phần nằm dưới đường cầu và trên mức giá phải trả — tức khoản người mua "lời" so với mức tối đa họ chịu trả. Producer surplus là phần trên đường cung và dưới mức giá nhận được. Tổng hai phần gọi là social surplus, và nó đạt cực đại đúng tại điểm cân bằng, nơi đơn vị cuối cùng thoả
$$MB=MC$$Đó là ý nghĩa của allocative efficiency: không thể phân bổ lại nguồn lực để ai đó lợi hơn mà không làm người khác thiệt đi.
Price mechanism và chín khái niệm trung tâm
Giá làm ba việc cùng lúc: signalling (báo hiệu nguồn lực đang được cần ở đâu), incentive (tạo động cơ để nhà sản xuất chuyển nguồn lực tới đó) và rationing (phân bổ lượng có hạn cho những người mua đang tranh nhau). Đây chính là cách thị trường trả lời sức ép của scarcity và choice, và nó nối thẳng sang efficiency, change và interdependence — cú sốc ở một thị trường lan sang mọi thị trường liên quan.
Một thị trường có hàm cầu và hàm cung sau, trong đó $P$ tính bằng USD mỗi đơn vị và $Q$ tính bằng nghìn đơn vị:
$$Q_d=120-2P\qquad Q_s=-30+3P$$Tính giá và lượng cân bằng, sau đó tính consumer surplus và producer surplus.
Bước 1 — cân bằng. Đặt $Q_d=Q_s$:
$$120-2P=-30+3P$$$$150=5P\ \Rightarrow\ P^{*}=30$$Thay ngược lại để kiểm chéo bằng cả hai hàm — thói quen này bắt được lỗi số học ngay tại chỗ:
$$Q_d=120-2(30)=60\qquad Q_s=-30+3(30)=60$$Vậy $P^{*}=30$ và $Q^{*}=60$.
Bước 2 — giá chặn. Cho $Q_d=0$ để tìm giá chặn cầu, và cho $Q_s=0$ để tìm giá chặn cung:
$$120-2P=0\ \Rightarrow\ P=60\qquad -30+3P=0\ \Rightarrow\ P=10$$Bước 3 — hai diện tích. Mỗi thặng dư là một tam giác vuông có đáy là $Q^{*}$ và chiều cao là hiệu hai mức giá:
$$CS=\tfrac{1}{2}\times 60\times(60-30)=900$$$$PS=\tfrac{1}{2}\times 60\times(30-10)=600$$Bước 4 — đọc kết quả. $\text{social surplus}=900+600=1500$. Con số này là mốc chuẩn cho cả chương: mọi can thiệp ở bài 3 đều được đo bằng cách so tổng thặng dư mới với $1500$.
Lưu ý đơn vị: vì $Q$ tính bằng nghìn đơn vị, các diện tích trên là nghìn USD. Bỏ quên chi tiết này là mất điểm đơn vị trong Paper 3.
Vẫn thị trường trên ($Q_s=-30+3P$). Thu nhập của người tiêu dùng tăng và hàng này là normal good, làm hàm cầu chuyển thành $Q_d=150-2P$.
Tính cân bằng mới, tính lại consumer surplus và producer surplus, rồi nói rõ đường nào shift và đường nào chỉ có movement along.
Bước 1 — cân bằng mới.
$$150-2P=-30+3P\ \Rightarrow\ 180=5P\ \Rightarrow\ P^{*}=36$$$$Q^{*}=150-2(36)=78\qquad\text{kiểm: }-30+3(36)=78$$Bước 2 — giá chặn cầu mới. Cho $Q_d=0$: $150-2P=0\Rightarrow P=75$. Giá chặn cung không đổi, vẫn là $10$, vì hàm cung không hề thay đổi.
$$CS=\tfrac{1}{2}\times 78\times(75-36)=1521$$$$PS=\tfrac{1}{2}\times 78\times(36-10)=1014$$Bước 3 — đường nào dịch. Chỉ đường cầu shift sang phải, vì cái thay đổi là thu nhập — một yếu tố ngoài giá. Đường cung không dịch: nhà sản xuất chỉ trượt dọc lên trên đường cũ từ $(60,\,30)$ tới $(78,\,36)$. Đó là movement along the supply curve, tức lượng cung tăng vì giá tăng.
Vì sao chi tiết này đáng giá điểm: bài viết "cầu tăng nên cung cũng tăng" là bài mất điểm. Cung không tăng; chỉ quantity supplied tăng. Nếu cung thật sự tăng thì giá đã phải giảm, chứ không tăng từ $30$ lên $36$.
Cả hai thặng dư đều tăng ($900\to 1521$ và $600\to 1014$), minh hoạ khái niệm change: một cú sốc ngoài thị trường được price mechanism dịch thành tín hiệu cho nhà sản xuất mở rộng sản lượng.
Đọc xong rồi — làm thử ngay
Bài tập của chương Microeconomics I — Demand, Supply and Elasticity gồm 14 câu trắc nghiệm và 5 đề tự luận, ra khó hơn đề thật 30–50%. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.