Mục lục bài họcĐang ở d09-b1
← AP World History
0/18 bài đã học xong
Chương 9 · Unit 9 — Globalization (c. 1900–present) · Bài 1/2 của chương · bài 17/18 của AP World History

What Changed and Who Gained

Cái gì đổi và ai được lợi
← Mục lục bài học
Lý thuyết · English

The enabling changes

Three technical and institutional shifts did most of the work:

  • Container shipping — cut the cost of moving goods so far that it became viable to manufacture a product thousands of kilometres from where it is sold.
  • Telecommunications and computing — allowed a firm to coordinate production across many countries in real time, which is what makes a global supply chain possible at all.
  • Trade liberalisation — GATT and later the WTO lowered tariff barriers; regional agreements did the same within blocs.

The distributional question

The exam does not reward "globalisation is good" or "globalisation is bad". It rewards an answer about distribution.

Two facts sit together and must both be stated:

  • Inequality between countries fell — hundreds of millions in East and Southeast Asia moved out of extreme poverty as manufacturing relocated there.
  • Inequality within many countries rose — both in wealthy countries losing industrial employment and in developing countries where gains concentrated in coastal cities and skilled sectors.

The pattern is explainable: gains went to whoever held the scarce input — capital, skills, or a location in the chain — while those whose main asset was routine labour faced competition from a suddenly global supply of it.

Other major developments

Decolonisation completed; the Chinese economic reforms after 1978 moved hundreds of millions into industrial employment; women's participation in paid work and education expanded substantially, though unevenly; the green revolution raised agricultural yields while increasing dependence on inputs; and global institutions expanded in number without a matching expansion in enforcement power.

Giải thích tiếng Việt

Ba thay đổi làm nên toàn cầu hoá:

  • Vận tải container — hạ chi phí chuyển hàng xuống mức khiến việc sản xuất cách nơi bán hàng nghìn cây số trở nên có lãi.
  • Viễn thông và máy tính — cho phép một doanh nghiệp điều phối sản xuất qua nhiều nước theo thời gian thực, và đó là thứ làm chuỗi cung ứng toàn cầu khả thi.
  • Tự do hoá thương mại — GATT rồi WTO hạ rào thuế; các hiệp định khu vực làm điều tương tự trong từng khối.

Câu hỏi về phân phối: đề không thưởng cho câu “toàn cầu hoá tốt” hay “toàn cầu hoá xấu”. Nó thưởng cho câu trả lời về ai được và ai mất.

Hai sự thật nằm cạnh nhau và phải nêu cả hai:

  • Bất bình đẳng GIỮA các nước giảm — hàng trăm triệu người ở Đông và Đông Nam Á thoát nghèo cùng cực khi công nghiệp chế tạo dịch chuyển tới.
  • Bất bình đẳng TRONG nhiều nước tăng — cả ở nước giàu đang mất việc làm công nghiệp, lẫn ở nước đang phát triển nơi lợi ích tập trung vào các thành phố ven biển và khu vực có tay nghề.

Khuôn mẫu này giải thích được: lợi ích chảy về phía ai nắm đầu vào khan hiếm — vốn, kỹ năng, hoặc một vị trí trong chuỗi — còn ai chỉ có lao động phổ thông thì đột ngột đối mặt với nguồn cung lao động phổ thông của cả thế giới.

Các diễn biến lớn khác: phi thực dân hoá hoàn tất; cải cách kinh tế Trung Quốc sau 1978 đưa hàng trăm triệu người vào lao động công nghiệp; sự tham gia của phụ nữ vào việc làm có lương và vào giáo dục mở rộng đáng kể dù không đồng đều; cách mạng xanh nâng năng suất nông nghiệp nhưng làm tăng phụ thuộc vào vật tư đầu vào; và các thiết chế toàn cầu tăng về số lượng mà không tăng tương ứng về quyền cưỡng chế.

CÙNG MỘT QUÁ TRÌNH, KẾT QUẢ KHÁC NHAU CONTAINER · VIỄN THÔNG · HẠ RÀO THUẾ NƠI NHẬN VIỆC LÀM Đông Á, Đông Nam Á thu nhập tăng, đô thị hoá NƠI MẤT VIỆC LÀM vùng công nghiệp cũ ở nước giàu Câu hỏi đúng KHÔNG phải "toàn cầu hoá tốt hay xấu" mà là: TỐT VỚI AI, XẤU VỚI AI, VÀ VÌ SAO PHÂN BỐ NHƯ VẬY? Bất bình đẳng GIỮA các nước giảm; bất bình đẳng TRONG nhiều nước tăng.
Cùng một quá trình, hai kết quả trái ngược. Container, viễn thông và hạ rào thuế tác động lên toàn thế giới như nhau — nhưng kết quả phụ thuộc vào vị trí của bạn trong chuỗi giá trị. Dòng cuối là hai sự thật phải nêu cùng lúc: bất bình đẳng giữa các nước giảm, còn bất bình đẳng trong nhiều nước tăng. Bỏ vế nào cũng cho ra một bài luận sai.
Ví dụ — trả lời câu hỏi phân phối

Một đề hỏi: toàn cầu hoá làm giảm hay tăng bất bình đẳng? Vì sao câu trả lời một chiều luôn sai?

Giải.

Vì câu hỏi thiếu một chữ: bất bình đẳng GIỮA ai.

Giữa các nước — giảm. Khi công nghiệp chế tạo dịch chuyển sang Đông và Đông Nam Á, thu nhập trung bình ở các nước đó tăng nhanh hơn ở nước giàu. Hàng trăm triệu người thoát nghèo cùng cực.

Nếu đo khoảng cách giữa nước giàu nhất và nước nghèo nhất, khoảng cách ấy thu hẹp.

Trong từng nước — tăng. Ở nước giàu, người lao động trong các ngành có thể dịch chuyển ra nước ngoài mất việc, trong khi người nắm vốn và kỹ năng chuyên môn được lợi từ thị trường lớn hơn.

Ở nước đang phát triển, lợi ích tập trung vào thành phố ven biển và khu vực có tay nghề, còn vùng nông thôn nội địa hưởng ít hơn nhiều.

Cơ chế giải thích cả hai: lợi ích chảy về phía ai nắm đầu vào khan hiếm.

Vốn khan hiếm, kỹ năng khan hiếm, và vị trí thuận lợi trong chuỗi cũng khan hiếm — nên ba thứ đó tăng giá. Lao động phổ thông thì đột nhiên có nguồn cung toàn cầu, nên giá của nó chịu sức ép ở mọi nơi.

Câu luận đề mẫu: toàn cầu hoá thu hẹp khoảng cách giữa các quốc gia và mở rộng khoảng cách bên trong chúng, và cả hai đều do cùng một cơ chế: phần thưởng chảy về phía đầu vào khan hiếm, và lao động phổ thông là đầu vào duy nhất trở nên dồi dào.

Bẫy hay mất điểm — Đừng viết “toàn cầu hoá làm nghèo các nước đang phát triển”. Với Đông Á thì ngược lại. Hãy nói rõ nước nào, nhóm nào — mọi khái quát toàn cầu ở đây đều có phản ví dụ.
Phải nhớ — Container + viễn thông + hạ thuế. Giữa các nước: bất bình đẳng giảm. Trong nước: tăng. Cùng một cơ chế đầu vào khan hiếm.

Đọc xong rồi — làm thử ngay

Bài tập của chương Unit 9 — Globalization (c. 1900–present) gồm 14 câu trắc nghiệm và 2 đề tự luận, ra khó hơn đề thật 30–50%. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.

Làm bài tập chương →