Mục lục bài họcĐang ở d08-b2
The Cold War and the Non-Aligned World
How the Cold War shaped decolonisation
The two processes were not separate. New states emerged into a world divided into two blocs, and both superpowers offered aid, weapons and political backing in exchange for alignment.
The consequence: internal disputes in new states — over ideology, ethnicity, or simply who would rule — were frequently converted into proxy fronts. Outside powers supplied arms to whichever side named itself the right thing, which extended conflicts that might otherwise have been settled locally.
Key episodes: Korea, Vietnam, Cuba and the missile crisis of 1962, Afghanistan, and numerous interventions in Africa and Latin America.
The Non-Aligned Movement
Beginning with the Bandung Conference (1955), newly independent states — Indonesia, India, Egypt, Yugoslavia, Ghana — attempted to form a third position: independent of both blocs, focused on development and on the shared experience of colonialism.
Its practical success was limited, since aid and security guarantees came from the blocs. But it mattered as a statement that the world's future was not only a question for Washington and Moscow.
Post-independence challenges
The common inheritance created common difficulties: arbitrary borders that grouped rivals and split communities; economies built to export raw materials; infrastructure pointing outward; and elites trained by, and identified with, the colonial system.
Responses varied — state-led industrialisation, single-party rule justified as necessary for unity, socialist experiments, and later market liberalisation under external financial pressure.
The Cold War ends
Soviet collapse in 1991 removed one pole. For many states in the global South, this meant losing a source of aid and leverage — the ability to play one side against the other disappeared along with the rivalry.
Chiến tranh Lạnh định hình phi thực dân hoá thế nào: hai quá trình không tách rời. Các nhà nước mới xuất hiện trong một thế giới đã chia làm hai khối, và cả hai siêu cường đều chào mời viện trợ, vũ khí và hậu thuẫn chính trị để đổi lấy sự ngả theo.
Hệ quả: các tranh chấp nội bộ ở nước mới — về ý thức hệ, về sắc tộc, hoặc đơn giản là về việc ai sẽ cầm quyền — thường bị biến thành mặt trận uỷ nhiệm.
Thế lực bên ngoài cung cấp vũ khí cho bên nào tự nhận đúng nhãn, và điều đó kéo dài những xung đột lẽ ra có thể được giải quyết tại chỗ.
Các sự kiện then chốt: Triều Tiên, Việt Nam, Cuba và khủng hoảng tên lửa 1962, Afghanistan, cùng nhiều cuộc can thiệp ở châu Phi và Mỹ Latinh.
Phong trào Không liên kết: bắt đầu từ Hội nghị Bandung (1955), các nước vừa giành độc lập — Indonesia, Ấn Độ, Ai Cập, Nam Tư, Ghana — cố tạo một lập trường thứ ba: độc lập với cả hai khối, tập trung vào phát triển và vào trải nghiệm chung về chủ nghĩa thực dân.
Thành công thực tế của nó có giới hạn, vì viện trợ và bảo đảm an ninh vẫn đến từ hai khối. Nhưng nó có ý nghĩa như một tuyên bố rằng tương lai thế giới không chỉ là câu hỏi của Washington và Moskva.
Thách thức sau độc lập: di sản chung tạo ra khó khăn chung — biên giới tuỳ tiện gộp chung các nhóm đối địch và cắt đôi các cộng đồng; kinh tế được xây để xuất nguyên liệu thô; hạ tầng hướng ra ngoài; và giới tinh hoa được đào tạo bởi, và bị đồng nhất với, hệ thống thuộc địa.
Phản ứng thì đa dạng: công nghiệp hoá do nhà nước dẫn dắt, chế độ độc đảng được biện minh là cần thiết cho thống nhất, các thử nghiệm xã hội chủ nghĩa, và về sau là tự do hoá thị trường dưới sức ép tài chính từ bên ngoài.
Chiến tranh Lạnh kết thúc: Liên Xô sụp đổ năm 1991 xoá đi một cực. Với nhiều nước ở Nam bán cầu, điều đó nghĩa là mất một nguồn viện trợ và một đòn bẩy — khả năng dùng bên này để mặc cả với bên kia biến mất cùng với sự đối đầu.
Vì sao nhiều cuộc xung đột sau độc lập kéo dài lâu hơn mức có thể giải thích bằng nguyên nhân nội bộ?
Cơ chế nằm ở nguồn cung từ bên ngoài.
Bước một — mọi cuộc nội chiến đều có giới hạn tự nhiên. Một phe hết vũ khí, hết tiền, hết người thì phải thương lượng. Đó là cách phần lớn xung đột nội bộ kết thúc.
Bước hai — hậu thuẫn bên ngoài gỡ bỏ giới hạn đó. Nếu một phe tuyên bố mình chống cộng và phe kia tuyên bố mình xã hội chủ nghĩa, cả hai đều tìm được nguồn cung cấp vũ khí, tiền và cố vấn.
Bước ba — thương lượng mất sức hấp dẫn. Khi một phe biết rằng thua trận này không có nghĩa là hết đạn, họ có lý do đánh tiếp thay vì nhượng bộ.
Bước bốn — nhãn thay thế cho nội dung. Các phe học cách tự gán nhãn theo nhu cầu của nhà tài trợ, kể cả khi tranh chấp thật là về sắc tộc, về đất đai hoặc đơn giản là về quyền lực.
Nghĩa là ngôn ngữ ý thức hệ trở thành ngôn ngữ để xin viện trợ, không nhất thiết phản ánh động cơ thật.
Hệ quả sau 1991: khi một cực biến mất, nhiều cuộc xung đột đột ngột kết thúc hoặc đổi hẳn tính chất — vì nguồn cung cấp bên ngoài cạn.
Chi tiết này là bằng chứng ngược rất mạnh cho luận điểm: nếu xung đột hoàn toàn do nguyên nhân nội bộ, việc Liên Xô sụp đổ đáng lẽ không ảnh hưởng gì.
Đọc xong rồi — làm thử ngay
Bài tập của chương Unit 8 — Cold War and Decolonization (c. 1900–present) gồm 14 câu trắc nghiệm và 3 đề tự luận, ra khó hơn đề thật 30–50%. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.