Mục lục bài họcĐang ở d05-b2
Industrialisation Begins and Nationalism Spreads
Why Britain first
No single cause. The usual list: coal and iron located close together; a large supply of wage labour freed by agricultural change and enclosure; capital accumulated from Atlantic trade; colonial markets and raw materials, especially cotton; navigable rivers and canals; and legal institutions protecting property and patents.
The exam prefers answers that combine these rather than pick one, and that note the colonial input — Britain industrialised inside a global system it already profited from.
What changed
The factory system replaced household production, imposing clock discipline on work for the first time. Cities grew far faster than sanitation could follow. New classes formed: an industrial working class and a middle class of managers, professionals and shopkeepers.
Responses ranged from unions and factory legislation to Marxism, which argued the system's contradictions would produce its own overthrow.
Nationalism
Nationalism argues that political boundaries should match cultural or ethnic communities. It unified Germany and Italy — and by exactly the same logic it threatened to dismantle the Ottoman, Austrian and Russian empires, which were multi-ethnic by construction.
The key insight: nationalism is a unifying force where a nation lacks a state, and a dissolving force where a state contains many nations. Both effects come from one principle, which is why it reshaped the whole nineteenth century.
Vì sao là Anh trước: không có nguyên nhân đơn lẻ. Danh sách thường dùng gồm: than và sắt nằm gần nhau; nguồn lao động làm thuê lớn được giải phóng bởi thay đổi nông nghiệp và rào đất; vốn tích luỹ từ thương mại Đại Tây Dương; thị trường và nguyên liệu thuộc địa, đặc biệt là bông; sông và kênh đi lại được; và thiết chế pháp lý bảo vệ tài sản cùng bằng sáng chế.
Đề ưa các câu trả lời kết hợp nhiều yếu tố thay vì chọn một, và ưa những bài nêu được yếu tố thuộc địa — nước Anh công nghiệp hoá bên trong một hệ thống toàn cầu mà họ đã hưởng lợi từ trước.
Cái gì thay đổi: chế độ nhà máy thay thế sản xuất hộ gia đình, và lần đầu tiên áp kỷ luật đồng hồ lên công việc. Thành phố phình nhanh hơn hẳn tốc độ hạ tầng vệ sinh theo kịp. Các giai cấp mới hình thành: giai cấp công nhân công nghiệp và một tầng lớp trung lưu gồm quản lý, người hành nghề chuyên môn và tiểu thương.
Phản ứng trải từ công đoàn và luật lao động nhà máy tới chủ nghĩa Marx, vốn lập luận rằng chính các mâu thuẫn nội tại của hệ thống sẽ tạo ra sự lật đổ nó.
Chủ nghĩa dân tộc: lập luận rằng ranh giới chính trị nên trùng với cộng đồng văn hoá hoặc sắc tộc. Nó thống nhất Đức và Ý — và bằng đúng logic ấy, nó đe doạ làm tan rã các đế chế Ottoman, Áo và Nga, vốn đa sắc tộc ngay từ cấu tạo.
Ý cốt lõi: chủ nghĩa dân tộc là lực thống nhất ở nơi một dân tộc chưa có nhà nước, và lực phân rã ở nơi một nhà nước chứa nhiều dân tộc. Cả hai hiệu ứng đến từ một nguyên tắc duy nhất — và đó là lý do nó định hình lại toàn bộ thế kỷ XIX.
Vì sao chủ nghĩa dân tộc vừa xây được nước Đức vừa làm rạn đế chế Áo–Hung, dù chỉ là một nguyên tắc?
Nguyên tắc chỉ có một: ranh giới chính trị nên trùng với cộng đồng văn hoá và ngôn ngữ.
Áp vào nước Đức: trước 1871, người nói tiếng Đức sống rải rác trong hàng chục nhà nước nhỏ. Nguyên tắc trên nói rằng họ nên ở chung một nhà nước — nên nó là lực hướng tâm, kéo các mảnh lại.
Áp vào đế chế Áo–Hung: đế chế này chứa người Đức, Hungary, Czech, Ba Lan, Croatia, Serbia, Ý, Romania và nhiều nhóm khác. Cùng nguyên tắc ấy nói rằng mỗi nhóm nên có nhà nước riêng — nên nó là lực ly tâm, xé đế chế ra.
Vì sao đây là một quan sát quan trọng: nó cho thấy cùng một ý tưởng có thể vừa xây vừa phá, tuỳ vào tình trạng ban đầu mà nó gặp phải.
Nó cũng giải thích vì sao các đế chế đa sắc tộc trở nên mong manh ở thế kỷ XIX theo cách chúng không hề mong manh ở thế kỷ XVII: bản thân chúng không đổi, mà tiêu chuẩn chính danh đã đổi.
Nối tới giai đoạn sau: đây chính là cơ chế làm vùng Balkan thành “thùng thuốc súng của châu Âu”, và là một trong những nguyên nhân cấu trúc của Thế chiến I.
Đọc xong rồi — làm thử ngay
Bài tập của chương Unit 5 — Revolutions (c. 1750–1900) gồm 14 câu trắc nghiệm và 3 đề tự luận, ra khó hơn đề thật 30–50%. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.