Mục lục bài họcĐang ở d08-b1
Paths to Independence
Why after 1945
The timing is not accidental. Four conditions converged:
- European powers were economically exhausted by two wars and could no longer afford large colonial garrisons.
- Colonial subjects had been mobilised for those wars and had a strong claim on the powers they had fought for.
- The United Nations charter and human rights language gave independence movements a legitimate international vocabulary.
- The two superpowers were both, for their own reasons, hostile to European colonial empires.
Three paths
- Negotiated — India under the Indian National Congress and Gandhi's mass nonviolent organisation; Ghana under Nkrumah. Independence came through pressure, negotiation and the colonial power's calculation that holding on was not worth the cost.
- Armed struggle — Algeria against France, Vietnam against France then the United States. These occurred where there was a large settler population or a major strategic interest, so the colonial power would not simply calculate and leave.
- Rapid withdrawal — much of Africa around 1960, where exhausted powers left quickly, often with little preparation for succession.
Partition and its costs
Independence frequently came with partition: India and Pakistan in 1947, with mass violence and the displacement of millions; Palestine; Korea; Vietnam. Where the colonial state had governed diverse populations through a single administration, dividing it created new minorities on both sides of every new border.
Vì sao lại là sau 1945: thời điểm không ngẫu nhiên. Bốn điều kiện hội tụ:
- Các cường quốc châu Âu kiệt quệ về kinh tế sau hai cuộc chiến và không còn kham nổi các đội quân đồn trú lớn ở thuộc địa.
- Dân thuộc địa đã bị huy động cho chính những cuộc chiến ấy, nên có một yêu sách rất mạnh với các cường quốc mà họ đã đổ máu cho.
- Hiến chương Liên Hợp Quốc và ngôn ngữ nhân quyền cho các phong trào độc lập một vốn từ chính danh về mặt quốc tế.
- Cả hai siêu cường, vì lý do riêng của mình, đều thù địch với các đế chế thuộc địa châu Âu.
Ba con đường:
- Thương lượng — Ấn Độ với Đảng Quốc đại và phong trào bất bạo động quần chúng của Gandhi; Ghana dưới Nkrumah. Độc lập đến qua sức ép, đàm phán, và phép tính của mẫu quốc rằng giữ lại không đáng giá.
- Đấu tranh vũ trang — Algeria chống Pháp, Việt Nam chống Pháp rồi chống Mỹ. Những trường hợp này xảy ra ở nơi có đông dân định cư hoặc lợi ích chiến lược lớn, nên mẫu quốc không đơn giản tính toán rồi rút.
- Rút lui vội — phần lớn châu Phi quanh năm 1960, nơi các cường quốc kiệt sức rời đi nhanh, thường với rất ít chuẩn bị cho việc chuyển giao.
Chia cắt và cái giá của nó: độc lập thường đi kèm chia cắt lãnh thổ — Ấn Độ và Pakistan năm 1947 với bạo lực quy mô lớn và hàng triệu người phải rời bỏ nhà cửa; Palestine; Triều Tiên; Việt Nam.
Ở đâu nhà nước thuộc địa từng cai trị một dân cư đa dạng bằng một bộ máy duy nhất, việc chia nó ra tạo ra những thiểu số mới ở cả hai phía của mọi đường biên mới.
Vì sao Ấn Độ giành độc lập qua thương lượng còn Algeria phải qua chiến tranh?
Biến số quyết định: sự có mặt của dân định cư.
Ấn Độ: số người Anh ở Ấn Độ rất nhỏ so với dân số — chủ yếu là quan chức, sĩ quan và thương nhân, phần lớn coi Anh là quê hương và dự định về.
Với họ, rời đi là hồi hương. Khi phép tính chi phí nghiêng sang phía bất lợi, việc rút không đòi hỏi ai phải từ bỏ nhà cửa của mình.
Algeria: có khoảng một triệu người định cư gốc Âu, nhiều gia đình đã sống ở đó nhiều thế hệ. Với họ, Algeria là nhà.
Hơn nữa, Pháp về mặt pháp lý coi Algeria là một phần của nước Pháp, không phải thuộc địa — nên rời đi không phải là kết thúc một chính sách mà là cắt bỏ lãnh thổ quốc gia.
Hệ quả: ở Ấn Độ, sức ép quần chúng đủ để làm phép tính thay đổi. Ở Algeria, không có phép tính nào có thể thắng, vì một nhóm dân cư đông đảo và có ảnh hưởng chính trị ở chính quốc sẽ mất tất cả — nên xung đột kéo dài và cực kỳ tàn khốc.
Cần thêm cho công bằng: chiến lược của phong trào cũng quan trọng. Bất bạo động quần chúng ở Ấn Độ khai thác được đúng điểm yếu của một chế độ tuyên bố dựa trên pháp quyền, vì đàn áp công khai người biểu tình ôn hoà rất khó biện minh trước dư luận trong nước và quốc tế.
Câu luận đề mẫu: con đường tới độc lập được quyết định chủ yếu bởi việc mẫu quốc có gì để mất tại chỗ — và dân định cư là thứ làm phép tính rút lui trở nên bất khả.
Đọc xong rồi — làm thử ngay
Bài tập của chương Unit 8 — Cold War and Decolonization (c. 1900–present) gồm 14 câu trắc nghiệm và 3 đề tự luận, ra khó hơn đề thật 30–50%. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.