Mục lục bài họcĐang ở d02-b3
← AP World History
0/36 bài đã học xong
Chương 2 · Unit 2 — Networks of Exchange (c. 1200–1450) · Bài 3/4 của chương · bài 7/36 của AP World History

What Else Travelled: Crops, Techniques, Cities

Thứ khác cũng di chuyển: cây trồng, kỹ thuật, đô thị
← Mục lục bài học
Lý thuyết · English

Crops move, and populations follow

  • Champa rice came from what is now central Vietnam into Song China. It ripened fast and tolerated drought, so farmers could take two harvests a year on the same land. Chinese population roughly doubled across the Song period, and the surplus fed cities, artisans and an examination-educated elite.
  • Bananas travelled the other way, from Southeast Asia across the Indian Ocean into Africa. They grow where grain does not, so they let Bantu-speaking farmers settle wet forest zones that had been thinly populated.
  • Sugar moved from South Asia into the Mediterranean with Muslim agriculture, together with citrus and cotton — the plantation package that would later cross the Atlantic.

Techniques and knowledge move with the cargo

The magnetic compass and the sternpost rudder came out of China; the lateen sail and the astrolabe came through the Indian Ocean and the Islamic world. Combined on European ships, they made the voyages of the next unit possible — the technology of 1450 was assembled from borrowings, not invented in one place.

Paper moved from China through the Abbasid world to Europe, and cheap paper is what made large libraries and bureaucracies affordable. In Baghdad and later Córdoba, Greek and Indian mathematics, medicine and astronomy were translated, extended and passed on — including the numeral system Europe would call Arabic.

Cities rise and fall with the routes

Trade cities are infrastructure: Kashgar and Samarkand on the Silk Roads, Hangzhou at the end of the Grand Canal, Calicut and Melaka on the Indian Ocean, Timbuktu at the desert edge, Novgorod in the north. When a route shifted or a state collapsed the city shrank with it — Baghdad never recovered its former position after the Mongol sack of 1258.

Giải thích tiếng Việt

Cây trồng di chuyển, dân số đi theo:

  • Lúa Chăm đi từ vùng nay là miền Trung Việt Nam vào Trung Quốc thời Tống. Nó chín nhanh và chịu hạn, nên nông dân làm được hai vụ một năm trên cùng thửa ruộng. Dân số Trung Quốc tăng khoảng gấp đôi trong thời Tống, và phần lương thực dư nuôi được đô thị, thợ thủ công và một tầng lớp sĩ đi thi.
  • Chuối đi ngược lại, từ Đông Nam Á vượt Ấn Độ Dương sang châu Phi. Chuối sống được ở nơi ngũ cốc không sống nổi, nên nó cho nông dân nói tiếng Bantu định cư được vùng rừng ẩm trước đó rất thưa người.
  • Mía đi từ Nam Á vào Địa Trung Hải theo nền nông nghiệp Hồi giáo, cùng cam chanh và bông — đúng bộ đồ nghề đồn điền sau này vượt Đại Tây Dương.

Kỹ thuật và tri thức đi cùng hàng hoá: la bànbánh lái đuôi tàu ra từ Trung Quốc; buồm tam giácthước trắc tinh đi qua Ấn Độ Dương và thế giới Hồi giáo. Ghép lại trên tàu châu Âu, chúng làm nên các chuyến vượt đại dương ở chương sau — công nghệ năm 1450 là đồ lắp từ vay mượn, không phải phát minh của một nơi.

Giấy đi từ Trung Quốc qua thế giới Abbasid tới châu Âu, và giấy rẻ mới làm cho thư viện lớn và bộ máy hành chính trở nên kham nổi. Ở Baghdad rồi Córdoba, toán học, y học và thiên văn Hy Lạp và Ấn Độ được dịch, mở rộng, rồi truyền tiếp — kể cả hệ chữ số mà châu Âu gọi là chữ số Ả Rập.

Đô thị mọc lên và lụi đi theo tuyến đường: thành phố thương mại là hạ tầng — Kashgar và Samarkand trên Con đường Tơ lụa, Hàng Châu ở cuối Đại Vận Hà, Calicut và Malacca trên Ấn Độ Dương, Timbuktu ở rìa sa mạc, Novgorod ở phương bắc. Tuyến đổi hướng hay nhà nước sụp thì thành phố co lại theo — Baghdad không bao giờ lấy lại vị thế cũ sau khi bị Mông Cổ tàn phá năm 1258.

Ví dụ — lần theo một chuỗi môi trường

Đề: Giải thích một hệ quả của việc trao đổi đường dài đối với xã hội Đông Á giai đoạn 1200–1450. Dùng lúa Chăm.

Giải.

Bước 1 — nêu cơ chế sinh học trước, đừng nêu tên suông. Lúa Chăm chín trong khoảng 60 ngày thay vì gần một trăm ngày như giống bản địa, và chịu được ruộng ít nước. Hai tính chất đó cộng lại cho phép hai vụ trên một thửa, và mở rộng canh tác lên đất đồi trước đây bỏ không.

Bước 2 — chuyển từ sinh học sang dân số. Nhiều lương thực hơn trên cùng diện tích thì nuôi được nhiều người hơn. Dân số Tống tăng mạnh, và tăng nhanh nhất ở miền nam, nơi giống lúa này hợp nhất — trọng tâm dân cư Trung Quốc dịch về phía nam theo đúng nghĩa đen.

Bước 3 — chuyển từ dân số sang xã hội, đây là bước ăn điểm. Thặng dư lương thực có nghĩa là một phần dân số không phải làm ruộng: thợ thủ công, thương nhân, và người có thời gian học để đi thi. Đô thị hoá tăng, sản xuất gốm và tơ lụa cho xuất khẩu tăng, và chính hàng xuất khẩu ấy quay lại nuôi tuyến Ấn Độ Dương.

Bước 4 — đóng vòng. Một giống lúa đi theo tuyến thương mại đã làm tăng sản lượng, sản lượng làm tăng dân số và giải phóng lao động khỏi đồng ruộng, và lao động được giải phóng đó sản xuất chính những mặt hàng khiến mạng lưới thương mại bận rộn hơn nữa. Vòng khép kín này là dạng câu trả lời mà đề gọi là “giải thích”, chứ không phải liệt kê.

Bẫy hay mất điểm — Hai bẫy nằm cạnh nhau. Một: nhầm hướng lan truyền — lúa Chăm đi vào Trung Quốc chứ không phải từ Trung Quốc ra, và chuối đi vào châu Phi chứ không phải ngược lại; đề rất hay hỏi đúng chiều mũi tên. Hai: kể tên cây trồng và phát minh như một danh sách mà không nối tới hệ quả dân số hay xã hội. Danh sách không được điểm; chuỗi nhân quả mới được.
Phải nhớ — Cây trồng đổi số dân, số dân đổi cơ cấu nghề. Công nghệ hàng hải năm 1450 là đồ lắp từ nhiều nền văn minh. Thành phố sống chết theo tuyến đường.

Đọc xong rồi — làm thử ngay

Bài tập của chương Unit 2 — Networks of Exchange (c. 1200–1450) gồm 14 câu trắc nghiệm và 5 đề tự luận. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.

Làm bài tập chương →