Mục lục bài họcĐang ở d02-b2
Ecosystem Services, Endemic and Keystone Species
Four categories of ecosystem services
Ecosystem services are the benefits humans obtain from functioning ecosystems, and the exam expects the four standard categories:
- Provisioning — physical goods taken out: timber, fish, fresh water, medicinal compounds.
- Regulating — processes that control conditions: wetlands filtering nitrogen out of runoff, forests storing carbon, mangroves absorbing storm surge, insects pollinating crops.
- Cultural — recreation, tourism, spiritual and aesthetic value.
- Supporting — the underlying processes that make the other three possible: soil formation, nutrient cycling, primary production.
The distinction that gets tested: water purification is regulating, nutrient cycling is supporting. Regulating services act on a condition people experience directly; supporting services are one step further back in the causal chain.
Endemic and keystone species
An endemic species is found in one place and nowhere else. Endemism is not about rarity within a site — an endemic bird can be abundant on its island — it is about the global range being small. That is exactly why endemics dominate recent extinction lists: one fire, one introduced rat, one clearing operation can remove $100\%$ of the world population.
A keystone species has an effect on the community far out of proportion to its biomass. Sea otters are under $2\%$ of the biomass of a kelp system, yet removing them lets sea urchins strip the kelp forest to bare rock. The test for keystone status is always a removal experiment, never abundance or body size.
Dịch vụ hệ sinh thái là những lợi ích con người nhận được từ hệ sinh thái đang hoạt động bình thường. Đề AP chia làm bốn nhóm và bắt xếp đúng nhóm:
- Cung cấp — thứ lấy ra được: gỗ, cá, nước ngọt, dược liệu.
- Điều tiết — quá trình khống chế điều kiện sống: đất ngập nước lọc nitơ khỏi nước chảy tràn, rừng giữ cacbon, rừng ngập mặn chắn sóng bão, côn trùng thụ phấn cho cây trồng.
- Văn hoá — giải trí, du lịch, giá trị tinh thần và thẩm mỹ.
- Hỗ trợ — các quá trình nền làm ba nhóm kia tồn tại được: hình thành đất, chu trình dinh dưỡng, sản xuất sơ cấp.
Chỗ hay bị hỏi nhất: lọc nước là điều tiết, còn chu trình dinh dưỡng là hỗ trợ. Dịch vụ điều tiết tác động vào một điều kiện mà con người cảm nhận trực tiếp; dịch vụ hỗ trợ nằm lùi một bậc trong chuỗi nhân quả.
Loài đặc hữu là loài chỉ có ở một nơi, không nơi nào khác trên Trái Đất. Đặc hữu không có nghĩa là hiếm tại chỗ — một loài chim đặc hữu có thể rất đông trên hòn đảo của nó. Điểm mấu chốt là vùng phân bố toàn cầu quá nhỏ. Chính vì thế loài đặc hữu chiếm phần lớn danh sách tuyệt chủng gần đây: một trận cháy, một con chuột theo tàu vào, một đợt phát quang là đủ xoá $100\%$ quần thể thế giới.
Loài chủ chốt có ảnh hưởng lên quần xã lớn hơn hẳn tỉ trọng sinh khối của nó. Rái cá biển chiếm chưa tới $2\%$ sinh khối hệ rừng tảo bẹ, nhưng mất rái cá thì nhím biển gặm trụi tảo bẹ tới tận đá. Phép thử loài chủ chốt luôn là thí nghiệm loại bỏ, không bao giờ là độ nhiều hay kích thước cơ thể.
Một vườn táo $40$ ha cho năng suất $12$ tấn/ha nhờ ong hoang dã từ mảnh rừng bên cạnh. Sau khi mảnh rừng bị phát quang, năng suất tụt còn $8{,}4$ tấn/ha. Táo bán $400$ USD/tấn. Thuê tổ ong nuôi tốn $120$ USD/tổ/năm, cần $3$ tổ/ha. Hãy định giá dịch vụ thụ phấn mà mảnh rừng đã cung cấp miễn phí.
Bước 1 — sản lượng mất đi mỗi ha: $12 - 8{,}4 = 3{,}6$ tấn/ha, tức giảm $30\%$.
Bước 2 — tổng sản lượng mất: $3{,}6 \times 40 = 144$ tấn/năm.
Bước 3 — giá trị thị trường của phần mất:
$$144 \times 400 = 57\,600 \text{ USD/năm}$$Bước 4 — chi phí thay thế bằng công nghệ: $3 \times 40 = 120$ tổ, tốn $120 \times 120 = 14\,400$ USD/năm.
Đọc kết quả: mảnh rừng đang tạo ra dòng lợi ích $57\,600$ USD/năm cho một mình vườn táo này. Ngay cả cách thay thế rẻ nhất cũng ngốn $14\,400$ USD/năm tiền mặt — khoản trước đây bằng $0$.
Vì sao bài toán này quan trọng: giá trị của mảnh rừng chưa từng xuất hiện trong bất kỳ sổ sách nào cho tới lúc nó biến mất. Đó là dạng thất bại thị trường mà chương này muốn bạn gọi được tên: dịch vụ điều tiết không có giá nên không được tính khi ra quyết định phát quang.
Đọc xong rồi — làm thử ngay
Bài tập của chương Unit 2 — The Living World: Biodiversity gồm 14 câu trắc nghiệm và 4 đề tự luận. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.