Mục lục bài họcĐang ở d05-b2
Mendelian Genetics and Pedigrees
The classic ratios
- Monohybrid cross $\text{Aa}\times\text{Aa}$ → $3:1$ phenotype, $1:2:1$ genotype.
- Dihybrid cross $\text{AaBb}\times\text{AaBb}$ → $9:3:3:1$.
- Test cross with homozygous recessive reveals the unknown genotype.
Beyond simple dominance
- Incomplete dominance — heterozygote is intermediate (red × white → pink).
- Codominance — both alleles fully expressed (blood type AB).
- Sex linkage — genes on X show different patterns in males, who have only one copy.
Reading a pedigree
Two affected parents with an unaffected child means the trait is dominant. Two unaffected parents with an affected child means it is recessive. If a recessive trait appears mostly in males, suspect X-linked.
Các tỉ lệ kinh điển: lai một cặp $\text{Aa}\times\text{Aa}$ cho kiểu hình $3:1$; lai hai cặp $\text{AaBb}\times\text{AaBb}$ cho $9:3:3:1$; lai phân tích với cá thể lặn thuần chủng để lộ kiểu gen chưa biết.
Ngoài trội hoàn toàn: trội không hoàn toàn (dị hợp mang tính trung gian — đỏ lai trắng ra hồng); đồng trội (cả hai alen cùng biểu hiện đầy đủ — nhóm máu AB); liên kết giới tính (gen trên X, nam chỉ có một bản sao nên biểu hiện khác hẳn).
Đọc phả hệ — hai quy tắc giải quyết hầu hết bài:
- Hai bố mẹ bị bệnh sinh con không bệnh ⇒ tính trạng trội.
- Hai bố mẹ không bệnh sinh con bị bệnh ⇒ tính trạng lặn.
Nếu tính trạng lặn xuất hiện chủ yếu ở nam, nghi ngay liên kết X — vì nam chỉ có một X nên chỉ cần một alen lặn là biểu hiện.
Lai $\text{Aa}\times\text{Aa}$ thu $320$ trội và $80$ lặn. Kiểm xem có khớp tỉ lệ $3:1$ không.
Kỳ vọng với $n=400$: trội $=300$, lặn $=100$.
$$\chi^2=\frac{(320-300)^2}{300}+\frac{(80-100)^2}{100}=\frac{400}{300}+\frac{400}{100}$$$$=1{,}33+4{,}00=5{,}33$$$df=k-1=2-1=1$. Giá trị tới hạn ở $\alpha=0{,}05$ với $df=1$ là $3{,}84$.
$5{,}33>3{,}84$ ⇒ bác bỏ giả thuyết. Số liệu lệch có ý nghĩa khỏi tỉ lệ $3:1$ — cần tìm lời giải thích khác, chẳng hạn một kiểu gen bị chết non.
Đọc xong rồi — làm thử ngay
Bài tập của chương Unit 5 — Heredity gồm 14 câu trắc nghiệm và 4 đề tự luận, ra khó hơn đề thật 30–50%. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.