Mục lục bài họcĐang ở d02-b2
← AP Biology
0/16 bài đã học xong
Chương 2 · Unit 2 — Cell Structure and Function · Bài 2/2 của chương · bài 4/16 của AP Biology

Membrane Transport and Osmosis

Vận chuyển qua màng và thẩm thấu
← Mục lục bài học
Lý thuyết · English

One question decides everything

Ask only: does the substance move down its gradient or against it?

  • Down the gradient → passive → no ATP. This includes simple diffusion (small non-polar molecules straight through the bilayer) and facilitated diffusion (ions and polar molecules through a protein).
  • Against the gradient → active transport → ATP required.

Note that needing a protein does not mean needing ATP — facilitated diffusion uses a protein and costs nothing.

Osmosis

Water moves toward the more concentrated solute. In a hypotonic environment a cell gains water and swells; in a hypertonic one it shrinks. Plant cells resist bursting because their cell wall builds up turgor pressure.

Giải thích tiếng Việt

Chỉ cần hỏi một câu: chất đi theo hay ngược chiều gradient nồng độ?

  • Theo gradient ⇒ thụ động ⇒ không tốn ATP. Gồm khuếch tán đơn giản (phân tử nhỏ không cực xuyên thẳng qua lớp kép) và khuếch tán có hỗ trợ (ion và phân tử phân cực đi qua protein).
  • Ngược gradient ⇒ vận chuyển chủ động ⇒ tốn ATP.

Cần protein KHÔNG có nghĩa là cần ATP. Khuếch tán có hỗ trợ dùng protein mà hoàn toàn miễn phí — đây là chỗ nhầm phổ biến nhất.

Thẩm thấu: nước đi về phía nồng độ chất tan cao hơn. Môi trường nhược trương ⇒ tế bào hút nước, phồng lên; ưu trương ⇒ mất nước, teo lại.

Tế bào thực vật không vỡ vì thành tế bào tạo áp suất trương ngược lại — đó là lý do cây héo khi thiếu nước rồi tươi lại khi tưới.

ATP khuếch tán có hỗ trợ THEO gradient · KHÔNG tốn ATP vận chuyển chủ động NGƯỢC gradient · TỐN ATP Chỉ cần hỏi một câu: đi THEO hay NGƯỢC chiều gradient? Theo gradient thì KHÔNG BAO GIỜ tốn ATP, dù có cần protein hay không.
Hai kiểu vận chuyển, một câu hỏi phân biệt. Bên trái đi theo chiều gradient qua một protein kênh — có protein nhưng không tốn ATP. Bên phải đi ngược chiều gradient nên phải có bơm và phải đốt ATP. Dòng đỏ là chỗ hay sai nhất: nhiều người thấy “có protein” là đoán “có ATP”, nhưng hai thứ đó không liên quan.
Ví dụ — tế bào trong ba loại môi trường

Đặt tế bào hồng cầu người vào nước cất, vào dung dịch muối $0{,}9\%$, và vào nước biển. Mô tả điều xảy ra.

Giải.

Nước cất (nhược trương): nồng độ chất tan bên ngoài thấp hơn ⇒ nước tràn vào ⇒ hồng cầu phồng và vỡ (tan huyết). Nó không có thành tế bào để chống lại.

Muối $0{,}9\%$ (đẳng trương): nồng độ hai bên bằng nhau ⇒ nước ra vào cân bằng ⇒ tế bào giữ nguyên hình dạng. Đây chính là lý do dịch truyền tĩnh mạch dùng nồng độ này.

Nước biển (ưu trương): chất tan bên ngoài đậm hơn ⇒ nước đi ra ⇒ tế bào teo lại, mặt màng nhăn nheo.

Bẫy hay mất điểm — Nước đi về phía nhiều chất tan, tức về phía ít nước. Nhiều học sinh nhớ ngược. Cách nhớ chắc: nước luôn chảy tới chỗ “khát” hơn.
Phải nhớ — Theo gradient thì miễn phí, ngược gradient thì tốn ATP. Có protein không đồng nghĩa có ATP. Nước đi về phía nhiều chất tan.

Đọc xong rồi — làm thử ngay

Bài tập của chương Unit 2 — Cell Structure and Function gồm 14 câu trắc nghiệm và 4 đề tự luận, ra khó hơn đề thật 30–50%. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.

Làm bài tập chương →
← Bài trướcCell Size and CompartmentsBài sau →Cellular Respiration