Mục lục bài họcĐang ở d03-b4
← AP Precalculus
0/28 bài đã học xong
Chương 3 · Exponential Functions and Sequences · Bài 4/4 của chương · bài 12/28 của AP Precalculus

Composition of Functions

Hàm hợp
← Mục lục bài học
Lý thuyết · English

Output of one, input of the other

The composition $(f\circ g)(x)=f(g(x))$ feeds the output of $g$ into $f$. Order matters: $f\circ g$ and $g\circ f$ are usually different functions, and the AP exam tests this with tables, graphs, and formulas alike.

Reading a table: to find $f(g(2))$, first look up $g(2)$, then use that value as the input row for $f$. Two lookups, strictly inside-out.

Decomposition reverses the process: given $h(x)=(2x-5)^3+4(2x-5)$, spot the repeated block $2x-5$, call it $g(x)$, and what remains is $f(x)=x^3+4x$. Decomposition is a modeling skill: it isolates the "inner process" (unit conversion, elapsed time) from the "outer process" (cost, area).

In context, a composition only makes sense when units match at the joint: the output units of the inner function must be the input units of the outer one. That single sentence is worth a point on free-response interpretation questions.

Giải thích tiếng Việt

Hàm hợp $(f\circ g)(x)=f(g(x))$ lấy đầu ra của $g$ làm đầu vào của $f$. Thứ tự là sống còn: $f\circ g$ và $g\circ f$ nói chung là hai hàm khác nhau, và đề AP kiểm tra điều đó bằng đủ ba dạng biểu diễn — bảng, đồ thị, công thức.

Đọc bảng: muốn $f(g(2))$ thì tra $g(2)$ trước, rồi lấy giá trị đó làm đầu vào tra $f$. Hai lần tra, luôn từ trong ra ngoài.

Phân tích hàm ghép là chiều ngược: thấy $h(x)=(2x-5)^3+4(2x-5)$ thì nhận ra khối lặp lại $2x-5$, đặt nó là $g(x)$, phần còn lại là $f(x)=x^3+4x$. Kỹ năng này phục vụ mô hình hoá: tách “quy trình trong” (đổi đơn vị, thời gian trôi) khỏi “quy trình ngoài” (chi phí, diện tích).

Trong ngữ cảnh, hàm hợp chỉ có nghĩa khi đơn vị khớp tại khớp nối: đơn vị đầu ra của hàm trong phải đúng là đơn vị đầu vào của hàm ngoài. Riêng câu này viết ra được là có điểm ở phần tự luận.

x g g(x) f f(g(x)) đầu ra của g… …phải khớp đơn vị đầu vào của f Thứ tự đọc f(g(x)): từ TRONG ra NGOÀI — g chạy trước, f chạy sau.
Hàm hợp là dây chuyền hai máy. Đầu vào $x$ chui vào máy $g$ trước; sản phẩm $g(x)$ mới được đưa sang máy $f$. Ký hiệu $f(g(x))$ đọc từ trong ra ngoài — ngược với thứ tự viết, và đó là nguồn của mọi nhầm lẫn $f\circ g$ với $g\circ f$. Chỗ nối giữa hai máy là nơi đề tự luận đặt câu hỏi diễn giải: đơn vị đầu ra của $g$ phải đúng là đơn vị đầu vào của $f$, không khớp thì phép hợp vô nghĩa.
Ví dụ — hai chiều hợp và miền xác định

Cho $f(x)=x^2+1$ và $g(x)=\sqrt{x-3}$. Tìm $(f\circ g)(x)$ và $(g\circ f)(x)$ cùng miền xác định của mỗi hàm.

Giải.

$(f\circ g)(x)=f\left(\sqrt{x-3}\right)=\left(\sqrt{x-3}\right)^2+1=x-2$. Nhưng miền xác định không phải toàn $\mathbb{R}$: đầu vào phải qua được $g$ trước, nên cần $x\ge3$. Kết quả: $x-2$ trên $[3,\infty)$ — công thức đơn giản đi nhưng miền thì không nở ra.

$(g\circ f)(x)=\sqrt{x^2+1-3}=\sqrt{x^2-2}$, cần $x^2\ge2$, tức $x\le-\sqrt2$ hoặc $x\ge\sqrt2$.

Hai chiều cho hai hàm khác hẳn nhau — cả công thức lẫn miền. Miền của $f\circ g$ luôn là: những $x$ nằm trong miền của $g$ mà $g(x)$ lại rơi vào miền của $f$; rút gọn công thức xong mới xét miền là muộn.

Bẫy hay mất điểm — Rút gọn $\left(\sqrt{x-3}\right)^2$ thành $x-3$ rồi tuyên bố miền xác định là $\mathbb{R}$ — quên rằng phép rút gọn chỉ hợp lệ ở nơi căn tồn tại. Bẫy thứ hai cùng họ: đọc $f(g(2))$ từ bảng theo thứ tự ngoài vào trong, tức tra $f(2)$ trước — kết quả trùng khớp với một phương án nhiễu được cài sẵn.
Phải nhớ — Hợp hàm = trong trước, ngoài sau; đổi thứ tự là đổi hàm. Miền của $f\circ g$ xét trước khi rút gọn. Trong ngữ cảnh: đơn vị ra của hàm trong phải khớp đơn vị vào của hàm ngoài.

Đọc xong rồi — làm thử ngay

Bài tập của chương Exponential Functions and Sequences gồm 14 câu trắc nghiệm và 4 đề tự luận, ra khó hơn đề thật 30–50%. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.

Làm bài tập chương →