Mục lục bài họcĐang ở d03-b1
← AP Precalculus
0/28 bài đã học xong
Chương 3 · Exponential Functions and Sequences · Bài 1/4 của chương · bài 9/28 của AP Precalculus

Arithmetic and Geometric Sequences

Dãy cộng và dãy nhân
← Mục lục bài học
Lý thuyết · English

Two ways to move through a sequence

An arithmetic sequence adds the same amount $d$ at every step. Knowing any one term is enough to know them all:

$$a_n = a_0 + dn \qquad\text{or}\qquad a_n = a_k + d(n-k)$$

A geometric sequence multiplies by the same ratio $r$ at every step:

$$g_n = g_0\,r^{\,n} \qquad\text{or}\qquad g_n = g_k\,r^{\,n-k}$$

The second form of each — anchored at an arbitrary term $a_k$ or $g_k$ — is the one AP loves, because real data rarely hands you the zeroth term.

The deep point of Topics 2.1–2.2 is the bridge to functions: plot the points $(n, a_n)$ and they sit on a line of slope $d$; plot $(n, g_n)$ with $r>0$ and they sit on an exponential curve with base $r$. Arithmetic is linear sampled at integers; geometric is exponential sampled at integers.

Giải thích tiếng Việt

Dãy cộng mỗi bước cộng thêm đúng $d$; dãy nhân mỗi bước nhân với đúng $r$. Mỗi loại có hai công thức tương đương:

$$a_n = a_0 + dn,\qquad a_n = a_k + d(n-k)$$$$g_n = g_0\,r^{\,n},\qquad g_n = g_k\,r^{\,n-k}$$

Dạng thứ hai — neo vào một số hạng $a_k$ bất kỳ — là dạng đề AP chuộng, vì dữ liệu thật hiếm khi cho sẵn số hạng thứ $0$. Cho hai số hạng bất kỳ là dựng lại được cả dãy: dãy cộng thì lấy hiệu chia khoảng cách chỉ số, dãy nhân thì lấy tỉ số rồi khai căn.

Ý sâu nhất của bài này là cây cầu sang hàm số: chấm các điểm $(n, a_n)$ của dãy cộng lên lưới thì chúng nằm trên một đường thẳng hệ số góc $d$; chấm $(n, g_n)$ của dãy nhân (với $r>0$) thì chúng nằm trên một đường cong mũ cơ số $r$. Đề trắc nghiệm hỏi thẳng nhận xét này, không cần tính toán gì.

n y 0 1 2 3 4 5 6 dãy cộng: +d mỗi bước dãy nhân: ×r mỗi bước
Cùng xuất phát gần nhau, hai số phận khác hẳn. Điểm của dãy cộng (xanh) rơi đúng lên một đường thẳng — mỗi bước sang phải nhích lên đúng $d$. Điểm của dãy nhân (đỏ) rơi lên đường cong mũ — vài bước đầu còn thua đường thẳng, rồi vượt và bỏ xa. Đề AP hay cho một bảng $n, y$ rồi hỏi dãy thuộc loại nào: lấy hiệu các giá trị liên tiếp — hiệu không đổi là dãy cộng; lấy tỉ số — tỉ số không đổi là dãy nhân.
Ví dụ — dựng lại dãy từ hai số hạng

Dãy cộng có $a_2=7$ và $a_6=19$. Dãy nhân có $g_1=6$ và $g_4=48$. Viết công thức tổng quát của mỗi dãy.

Giải.

Dãy cộng: từ $a_2$ tới $a_6$ đi $4$ bước và tăng $19-7=12$, nên $d=\dfrac{12}{4}=3$. Neo vào $a_2$: $a_n=7+3(n-2)$. Muốn dạng chuẩn thì khai triển: $a_n=3n+1$ (kiểm: $a_2=7$ ✓, $a_6=19$ ✓).

Dãy nhân: từ $g_1$ tới $g_4$ đi $3$ bước, nên $r^3=\dfrac{48}{6}=8\Rightarrow r=2$. Neo vào $g_1$: $g_n=6\cdot 2^{\,n-1}$, tức $g_n=3\cdot 2^{\,n}$.

Chú ý cả hai lần đều chia cho số bước ($6-2=4$ và $4-1=3$), không phải chia cho chỉ số cuối. Đây là lỗi số một của dạng bài.

Bẫy hay mất điểm — Lẫn lộn $a_n=a_0+dn$ với $a_n=a_1+d(n-1)$ — hai công thức đều đúng nhưng neo vào hai số hạng khác nhau, dùng chéo là lệch đúng một bước $d$ (hoặc một thừa số $r$). Trước khi thế số, luôn tự hỏi: đề đánh số dãy bắt đầu từ $0$ hay từ $1$? Phương án nhiễu ứng với việc neo sai luôn nằm sẵn trong bốn lựa chọn.
Phải nhớ — Hiệu không đổi = dãy cộng = điểm thẳng hàng. Tỉ số không đổi = dãy nhân = điểm nằm trên đường cong mũ. Hai số hạng bất kỳ là đủ dựng cả dãy — nhớ chia cho số bước giữa chúng.

Đọc xong rồi — làm thử ngay

Bài tập của chương Exponential Functions and Sequences gồm 14 câu trắc nghiệm và 4 đề tự luận, ra khó hơn đề thật 30–50%. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.

Làm bài tập chương →