Mục lục bài họcĐang ở d01-b2
← AP Precalculus
0/28 bài đã học xong
Chương 1 · Polynomial Functions and Rates of Change · Bài 2/4 của chương · bài 2/28 của AP Precalculus

Rates of Change in Linear and Quadratic Functions

Tốc độ biến thiên của hàm bậc nhất và bậc hai
← Mục lục bài học
Lý thuyết · English

What makes linear and quadratic special

A function is linear exactly when its average rate of change is the same constant over every interval — that constant is the slope. Over equal-width input steps, the outputs change by equal first differences.

A function is quadratic exactly when its average rate of change over consecutive equal-width intervals changes at a constant rate: the first differences are not constant, but the second differences are. This is the table-based fingerprint the exam uses to identify degree.

More generally, for a degree-$n$ polynomial sampled at equal input steps, the $n$-th differences are constant and nonzero.

Computing AROC on symbolic intervals

The exam frequently asks for the AROC of a quadratic over an interval with a variable endpoint, e.g. $[a,a+h]$. The algebra always collapses:

$$\dfrac{f(a+h)-f(a)}{h}\quad\text{simplifies to a linear expression in } a \text{ and } h.$$

For $f(x)=x^2$ this gives $2a+h$ — a preview of the derivative without the name.

Giải thích tiếng Việt

Bậc nhất = AROC là một hằng số duy nhất trên mọi khoảng (chính là hệ số góc). Lấy mẫu cách đều thì sai phân bậc nhất bằng nhau.

Bậc hai = AROC trên các khoảng cách đều liên tiếp biến thiên đều: sai phân bậc nhất không bằng nhau, nhưng sai phân bậc hai thì bằng nhau. Đây là “dấu vân tay” để nhận diện bậc từ bảng giá trị — dạng câu hỏi rất hay gặp.

Tổng quát: đa thức bậc $n$ lấy mẫu cách đều thì sai phân bậc $n$ là hằng số khác $0$.

Dạng tính AROC trên khoảng có đầu mút chữ, kiểu $[a,\,a+h]$: cứ viết $\dfrac{f(a+h)-f(a)}{h}$ rồi khai triển — với hàm bậc hai, mọi thứ luôn rút gọn về một biểu thức bậc nhất theo $a$ và $h$. Với $f(x)=x^2$ ra $2a+h$: đây chính là cửa ngõ dẫn sang đạo hàm của Calculus, chỉ chưa gọi tên.

x y a b cát tuyến: hệ số góc = AROC trên [a, b]
AROC là một con dốc, không phải một con số trên đồ thị. Nối hai điểm $(a,f(a))$ và $(b,f(b))$ bằng cát tuyến — hệ số góc của đoạn thẳng đó là toàn bộ nội dung của $\frac{f(b)-f(a)}{b-a}$. Với parabol, dời khoảng $[a,b]$ sang phải một bước đều thì con dốc này tăng thêm một lượng cố định — đó là ý nghĩa hình học của “sai phân bậc hai bằng nhau”.
Ví dụ — nhận diện bậc từ bảng và tìm hệ số

Bảng cho $f$ tại các giá trị vào cách đều: $f(0)=3$, $f(2)=5$, $f(4)=15$, $f(6)=33$. Chứng tỏ $f$ có thể là hàm bậc hai và tìm tốc độ biến thiên trung bình của $f$ trên $[2,6]$.

Giải.

Sai phân bậc nhất: $5-3=2$; $15-5=10$; $33-15=18$. Không bằng nhau ⇒ không phải bậc nhất.

Sai phân bậc hai: $10-2=8$; $18-10=8$. Bằng nhau ⇒ bảng khớp với một hàm bậc hai.

AROC trên $[2,6]$: $\dfrac{f(6)-f(2)}{6-2}=\dfrac{33-5}{4}=7$.

Kiểm chéo cho vui: AROC trên $[2,4]$ là $5$, trên $[4,6]$ là $9$ — trung bình cộng $\frac{5+9}{2}=7$, khớp; với hàm bậc hai, AROC trên khoảng lớn luôn là trung bình của AROC trên hai nửa cách đều.

Bẫy hay mất điểm — Sai phân bậc hai bằng nhau chỉ chứng minh được “bảng khớp với một hàm bậc hai”, không chứng minh $f$ chính là bậc hai — bảng chỉ có hữu hạn điểm. Câu trắc nghiệm vì thế luôn hỏi “could be” chứ không hỏi “must be”; đọc lướt chữ đó là chọn nhầm phương án tuyệt đối hoá. Bẫy thứ hai: hàm mũ cũng cho sai phân tăng dần — nhưng ở hàm mũ thì tỉ số các giá trị ra mới bằng nhau, không phải sai phân bậc hai.
Phải nhớ — Bậc nhất: sai phân bậc nhất bằng nhau. Bậc hai: sai phân bậc hai bằng nhau. Hàm mũ: tỉ số bằng nhau. Ba dấu vân tay này giải trọn dạng bài nhận diện hàm từ bảng.

Đọc xong rồi — làm thử ngay

Bài tập của chương Polynomial Functions and Rates of Change gồm 14 câu trắc nghiệm và 5 đề tự luận, ra khó hơn đề thật 30–50%. Đáp án hiện ngay khi chọn, miễn phí.

Làm bài tập chương →