Syllabus IB ESS — 8 unit theo IB, cấu trúc đề và cách chấm

Chương nền của cả môn học, và ngôn ngữ dựng ở đây quay lại ở mọi chuyên đề về sau. Bốn thứ quyết định điểm số. Một, ba hệ giá trị môi trường phân biệt bằng GIẢI PHÁP đề xuất — giảm cầu, dùng thể chế, hay tăng cung — và luôn minh hoạ bằng một vấn đề cụ thể thay vì định nghĩa suông. Hai, kho và dòng, với mọi dòng phải phân loại được là chuyển vận hay chuyển hoá, và ba loại hệ phân biệt bằng cái gì đi qua ranh giới — Trái Đất là hệ KÍN. Ba, quy tắc phân loại phản hồi: đi hết chuỗi rồi hỏi thay đổi ban đầu mạnh thêm hay yếu đi; phản hồi dương gắn với điểm tới hạn. Bốn, vốn tự nhiên đối lại thu nhập tự nhiên, và phép so sánh đúng khi phán xét tính bền vững là mức lấy đi so với thu nhập chứ không so với trữ lượng.

Chuyên đề nặng phép tính nhất của môn học. Bốn thứ quyết định điểm số. Một, năng lượng chảy qua, vật chất tuần hoàn — một câu tổ chức cả chương. Hai, ba nơi mà 90% năng lượng đi về và bốn công thức năng suất: sơ cấp tinh bằng thô trừ hô hấp; thứ cấp thô bằng ăn vào trừ phân; thứ cấp tinh bằng thứ cấp thô trừ hô hấp. Ba, tháp năng lượng không bao giờ lộn ngược vì định luật thứ hai, trong khi tháp sinh khối lộn ngược được ở biển nhờ tốc độ luân chuyển của tảo phù du — hai tháp đo hai đại lượng khác nhau. Bốn, đường cong S đối lại đường cong J phân biệt bằng việc yếu tố giới hạn xuất hiện dần dần hay đột ngột, và nhớ rằng vượt ngưỡng hạ chính sức chứa xuống.

Chuyên đề này có một phép tính bắt buộc và một khung đánh giá bắt buộc. Bốn thứ quyết định điểm số. Một, công thức Simpson: tính n nhân với n trừ một cho TỪNG loài rồi mới cộng; D càng lớn thì đa dạng càng cao; và luôn nêu được ba giới hạn của chỉ số. Hai, đa dạng gồm cả độ giàu loài lẫn độ đồng đều — hai quần xã cùng số loài vẫn có thể chênh nhau ba lần. Ba, bốn đặc điểm làm một loài dễ tuyệt chủng: quần thể nhỏ, chuyên hoá cao, sinh sản chậm, phân bố hẹp. Bốn, bốn nguyên tắc thiết kế khu bảo tồn cùng cơ chế hiệu ứng rìa, và nhớ rằng bảo tồn chuyển vị là phương án cuối cùng chứ không phải lựa chọn thay thế cho bảo tồn nguyên vị.

Chuyên đề này có một chuỗi nhân quả bắt buộc thuộc và một phép chẩn đoán bắt buộc làm trước. Bốn thứ quyết định điểm số. Một, ba con số nhân lại cho thấy hồ và sông chỉ chiếm khoảng 0,006% lượng nước Trái Đất. Hai, chẩn đoán loại khan hiếm trước khi khuyến nghị — vật lý thì làm phía cầu, kinh tế thì làm hạ tầng và thể chế. Ba, chuỗi phú dưỡng sáu bước, trong đó chủ thể tiêu thụ ôxy là VI KHUẨN PHÂN HUỶ chứ không phải tảo, và hai bước chặn ánh sáng cùng cây chìm chết không được bỏ. Bốn, nước ảo và hiệu ứng bật lại — hiệu suất chỉ tiết kiệm được nước khi đi kèm mức trần về lượng.

Chuyên đề này có một phẫu diện bắt buộc thuộc, một cơ chế bắt buộc viết đủ bốn bước, và một bộ tiêu chí bắt buộc dựng trước khi so sánh. Bốn thứ quyết định điểm số. Một, tầng A bị rửa trôi còn tầng B là tầng tích tụ, nên khi mất đất mặt thì thứ lộ ra là tầng B chặt và nghèo mùn — năng suất giảm dốc chứ không giảm tuyến tính. Hai, nước và không khí cùng chiếm một khoảng rỗng nên chúng cạnh tranh nhau, và nén đất lấy đi pha khí trước. Ba, nhiễm mặn gồm bốn bước và một vòng phản hồi dương, và biện pháp đầu tiên phải là tiêu ngầm chứ không phải rửa mặn. Bốn, hiệu suất năng lượng thường đảo ngược thứ hạng rút ra từ năng suất, nên mọi so sánh hệ thống sản xuất phải dùng nhiều tiêu chí.

Chuyên đề này có hai cơ chế bắt buộc viết đúng và hai phân biệt bắt buộc thuộc. Bốn thứ quyết định điểm số. Một, ozon tầng bình lưu là cân bằng động, và clo là CHẤT XÚC TÁC vì nó được tái tạo — không viết được bước tái tạo thì không giải thích được quy mô thiệt hại. Hai, lỗ thủng ở Nam Cực vào mùa xuân vì cần đủ xoáy cực, mây tầng bình lưu cực và ánh sáng trở lại. Ba, ozon tầng bình lưu và ozon mặt đất là cùng một phân tử, khác nhau ở vị trí; ozon mặt đất là chất THỨ CẤP nên đỉnh rơi vào đầu giờ chiều và ở vùng cuối gió. Bốn, khả năng đệm của nền địa chất quyết định thiệt hại do lắng đọng axit, tác nhân giết cá là nhôm, và bón vôi chỉ chữa triệu chứng.

Chuyên đề này có một cơ chế bắt buộc viết đúng, một cách viết bắt buộc tuân thủ, và một phép nhân bắt buộc không được quên. Bốn thứ quyết định điểm số. Một, hiệu ứng nhà kính là bất đối xứng bước sóng — sóng ngắn vào được, sóng dài bị cản trên đường ra — chứ không phải một tấm chăn. Hai, viết phản hồi phải khép vòng về lại nguyên nhân ban đầu, và dương nghĩa là khuếch đại chứ không phải có lợi. Ba, đóng góp bằng độ mạnh nhân lượng, cộng thêm thời gian tồn lưu, nên CO₂ và CH₄ đóng hai vai trò khác nhau về thời gian. Bốn, luôn nhân hệ số công suất khi so sánh nguồn điện, và phân biệt giảm nhẹ với thích ứng bằng đúng một câu hỏi kiểm tra.

Chuyên đề này có ba công thức bắt buộc thuộc, một thứ tự bắt buộc nhớ đúng lý do, và một khái niệm bắt buộc gọi đúng tên. Bốn thứ quyết định điểm số. Một, tăng tự nhiên chia mười, thời gian gấp đôi bằng bảy mươi chia tốc độ, tỷ số phụ thuộc — và nhớ đổi mét vuông ra hecta ở câu tính bãi chôn lấp. Hai, trong mô hình chuyển đổi dân số thì tử giảm TRƯỚC sinh, và khoảng chênh ở giai đoạn hai là nơi dân số tăng nhanh nhất. Ba, quán tính dân số giải thích vì sao đạt mức sinh thay thế vẫn chưa dừng tăng. Bốn, thứ bậc quản lý chất thải kèm lý do: tái chế chỉ đứng thứ ba vì nó vẫn tạo ra dòng vật chất và phần lớn vật liệu bị hạ cấp.